Ескалацијата на Блискиот Исток се засилува: САД распоредија трупи, нападите продолжуваат низ Заливот

Нападите во конфликтот на Блискиот Исток влегоа во петта недела во неделата, при што Израел го продолжува да го напаѓа Техеран, а Саудиска Арабија пресретна речиси десетина дронови, еден ден откако јеменските Хути се вклучија во војната.

Нападите доаѓаат во време кога дополнителни 3.500 американски војници пристигнаа во регионот, а регионалните сили, меѓу кои Саудиска Арабија и Турција, се среќаваат во Пакистан за да разговараат за можен крај на конфликтот, кој однесе илјадници животи и предизвика хаос на пазарите на суровини и во глобалната трговија.

Хутите поддржани од Иран во саботата наутро истрелаа балистички ракети кон Израел, по американско-израелските напади врз иранските нуклеарни постројки. Техеран, исто така, нападна производители на алуминиум во Бахреин и Обединетите Арапски Емирати, како и американска база во Саудиска Арабија, при што беа ранети десетина американски војници.

„Вашингтон пост“ објави дека американското Министерство за одбрана се подготвува за можни повеќенеделни копнени операции во Иран, повикувајќи се на неименувани американски официјални лица. Секоја мисија најверојатно прво би се фокусирала на отворање на Ормускиот теснец, стратешки воден пат низ кој пред војната минуваше околу една петтина од глобалната трговија со нафта по море, а кој сега е речиси блокиран, предизвикувајќи најголемо нарушување на снабдувањето во историјата на глобалниот нафтен пазар.

Теснецот се наметна како главен адут на Иран во војната, а Пакистан во саботата соопшти дека постигнал договор со Техеран за да им се овозможи премин на 20 негови бродови. Саудиска Арабија успеа да пренасочи дел од својата нафта надвор од теснецот, при што нејзиниот нафтовод Исток–Запад сега работи со полн капацитет од 7 милиони барели дневно, посочува лице запознаено со прашањето.

Саудискиот нафтовод одржува дел од извозот од Заливот
Кралството брза да го зголеми извозот преку Исток–Запад нафтоводот кон Црвеното Море, додека Ормускиот теснец е речиси блокиран

Извори: известување на Блумберг; Институт за проучување на војната и Проектот за критични закани на АЕИ; Централна разузнавачка агенција на САД; Министерство за енергетика на САД

Хутите би можеле дополнително да ја искомплицираат ситуацијата — пристаништето Јанбу на Црвеното Море, преку кое сега се извезуваат околу 5 милиони барели саудиска нафта, е во домет на нивните ракети. Групата соопшти дека ќе продолжи со операциите сѐ додека не престанат американско-израелските напади врз Исламската Република и нејзините сојузнички вооружени групи, вклучително и Хезболах во Либан.

Иако Хутите не соопштија дека ќе таргетираат танкери или други бродови што минуваат низ јужниот дел на Црвеното Море и теснецот Баб ел-Мандеб, тие практично го затворија овој воден пат за поголемиот дел од западните бродски компании по почетокот на војната во Газа во 2023 година.

Засега, Хутите најверојатно ќе избегнуваат да таргетираат саудиски нафтени постројки, се наведува во белешка до клиенти на политичката консултантска компанија „Евразија груп“ (Eurasia Group) со седиште во Њујорк. Исламистичката група постигна примирје со Саудиска Арабија во 2022 година, кое во голема мера се одржа.

Иран изврши, како што ги опиша, одмазднички напади врз арапските држави од Заливот и Израел по американско-израелските удари врз неговите нуклеарни постројки и челичарници во петокот. Во знак на ширењето на конфликтот, француските антитерористички власти истражуваат бомбашки напад во близина на седиштето на „Банка на Америка“ (Bank of America Corp.) во Париз, за кој сметаат дека е поврзан со конфликтот на Блискиот Исток.

Иранската државна агенција ИРНА објави дека во текот на ноќта е нанесена значителна штета на станбени области во Техеран, со првични извештаи за повредени цивили. Полуофицијалната агенција Фарс соопшти дека пет лица загинале и два брода биле погодени во раните утрински напади во неделата врз пристаниште во јужната провинција Хормозган. Во градот Шафт, во близина на Каспиското Море, едно лице загинало при напади врз станбена област.

Обединетите Арапски Емирати во саботата пријавија пожари во индустриската зона Кезад во Абу Даби, по пресретнување на балистички ракети при што беа ранети најмалку шест лица. Земјата соопшти дека во саботата се справила со 37 дронови и 20 балистички ракети.

Во напад врз воздухопловната база „Принц Султан“ во Саудиска Арабија во петокот беа ранети најмалку 15 американски војници, од кои пет сериозно, и беа оштетени повеќе авиони за дополнување гориво, објави Асошиејтед прес. Еден од оштетените авиони бил Е-3 Сентри, опремен со радар за рано предупредување и контрола од воздух за следење дронови и ракети, наведува „Волстрит журнал“.

Кувајт соопшти дека неговиот аеродром бил цел на повеќе напади со дронови во саботата, при што радарскиот систем претрпел значителна штета. Во Оман, пристаништето Салала било нападнато со повеќе дронови, што довело до прекин на операциите и повреда на едно лице.

Сообраќај низ Ормуз
Број на комерцијални бродови што минуваат низ Ормускиот теснец

Bloomberg

Едно лице загина во ирански напад врз Тел Авив, соопштија израелските служби за итни случаи. Израелската инвазија на јужен Либан, во која загинаа повеќе од 1.000 луѓе, а над еден милион се раселени, продолжи и за време на викендот, при што во саботата во напади загинаа двајца новинари, според либанската државна агенција ННА.

Американската војска во објава на социјалните мрежи соопшто дека во саботата погодила повеќе од 11.000 цели и уништила над 150 ирански бродови од почетокот на конфликтот.

Ескалацијата ги засилува стравувањата дека конфликтот ќе се одолговлечи. Засега има малку знаци дека Иран и САД наскоро ќе седнат на мировни преговори, иако претседателот Доналд Трамп притискаше за разговори. Тој го одложи рокот до 6 април за Техеран да се согласи повторно да го отвори Ормускиот теснец или да се соочи со уништување на своите електрани.

Иран го одби предлогот од 15 точки предложен од Трамп, кој во суштина нудеше олеснување на санкциите во замена за демонтирање на нуклеарните постројки, намалување на ракетниот арсенал и повторно отворање на Ормускиот теснец. Од своја страна, Иран инсистира на воени репарации, признавање на одредена форма на контрола врз Ормускиот теснец и гаранции дека САД и Израел нема да го напаѓаат во иднина.

Министрите за надворешни работи на Пакистан, Саудиска Арабија, Турција и Египет треба да се состанат во Исламабад на 29 и 30 март за да разговараат за напорите за деескалација на конфликтот. Пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф разговарал повеќе од еден час со иранскиот претседател Масуд Пезешкијан во саботата, како дел од тие посреднички напори.

Пакистан се наметнува како клучен посредник и понуди да биде домаќин на евентуални разговори меѓу САД и Иран.

Цените на нафтата продолжија да растат во изминатите денови, бидејќи оптимизмот кај трговците за брз прекин на огнот избледува. Брент нафтата во петокот затвори над 112 долари за барел, со што вкупниот раст од почетокот на конфликтот надмина 55 отсто.

Конфликтот предизвика недостиг на гориво и ги засили стравувањата од забавен економски раст и забрзана инфлација, односно стагфлација, на глобално ниво.

Војната однесе повеќе од 4.500 животи, според владини и невладини организации. Околу три четвртини од жртвите се во Иран, додека речиси 1.100 лица загинале во Либан. Десетици лица се убиени и во Израел и во арапските држави од Заливот.

Иако Трамп вели дека Иран треба да преговара за мир, тој истовремено порачува дека САД можат да продолжат со нападите врз Исламската Република. Во петокот изјави дека во Иран остануваат повеќе од 3.500 цели и дека „тоа ќе се заврши прилично брзо“.

Американскиот државен секретар Марко Рубио им рекол на своите колеги од Г-7 во петокот дека војната ќе трае уште неколку недели, но не и месеци, според лице запознаено со разговорот.

Администрацијата им сигнализира на сојузниците дека засега нема непосредни планови за копнена инвазија врз Иран, велат извори запознаени со внатрешните разговори, кои побарале да останат анонимни.