Кој е кој во Иран? Профил на најистакнатите лидери на Исламската Република

Војната на САД и Израел против Иран цели на највисоките лидери на Исламската Република и ги мобилизира сите гранки на нејзиниот обемен државен апарат во борбата за опстанок.

Во минатото моќта на крајот беше концентрирана кај врховниот лидер, највисокиот авторитет во земјата. Но од минатогодишната 12-дневна војна, важни одлуки поврзани со националната безбедност и надворешната политика сè повеќе се пренесуваат на други поединци и на различни цивилни и воени институции и совети. Овој систем стана уште поцврсто вкоренет од почетокот на тековниот конфликт.

Голем број клучни личности беа убиени во воздушни напади, вклучувајќи ги и врховниот лидер Али Хаменеи, неговиот шеф за национална безбедност Али Лариџани и неколку високи советници, како и министрите за одбрана и разузнавање. Началникот на Генералштабот и командантот на Исламската револуционерна гарда исто така ги загубија животите, заедно со лидерот на паравоената сила Басиџ.

Еве преглед кој е кој во Исламската Република во еден од најкритичните моменти во нејзината 47-годишна историја.

Структура на режимот во Иран

Моџтаба Хаменеи

Моџтаба Хаменеи Bloomberg

Позиција: врховен лидер

Политичка ориентација: тврдокорен конзервативец

Откако врховниот лидер Али Хаменеи беше убиен во израелски напад на почетокот на војната, иранските духовници го назначија неговиот втор син Моџтаба за негов наследник. Овој избор сигнализираше континуитет на тврдокорната политика на неговиот татко во внатрешната политика и антиамериканската надворешна политика.

Помладиот Хаменеи не се појавил во јавност или пред камери од почетокот на војната. Тој ја даде својата прва изјава како лидер во писмена форма, а американски официјални лица соопштија дека веројатно е ранет и можеби обезличен.

Санкциониран од САД, тој се смета за близок до Исламската револуционерна гарда и регионалните милиции како Хезболах и Хамас. Исто така надгледува обемна инвестициска империја што се протега од Техеран до Дубаи и Франкфурт, според извештај на „Блумберг“ од јануари. Во тоа време не одговори на барањата за коментар.

Мохамад Багер Галибаф

Функција: претседател на парламентот

Политичка ориентација: конзервативец

Позицијата на Галибаф во парламентот му обезбедува место во влијателниот Врховен совет за национална безбедност, а неговиот профил се зголеми по 12-дневната војна со Израел и САД минатиот јуни.

Поранешен градоначалник на Техеран и командант во Исламската револуционерна гарда, тој учествуваше на неколку претседателски избори, но без успех, а во 2020 година ја презеде сегашната функција.

Како цврст бранител на теократскиот систем во Иран, тој им честиташе на гардистите за задушувањето на неодамнешните протести - кои ги опиша како организирани од САД и Израел.

Додека американскиот претседател Доналд Трамп тврди дека преговара со Иран за прекин на борбите, Галибаф се појавува како можен клучен соговорник. Тој негира дека има мировни разговори, а неговите ставови укажуваат дека веројатно нема да попушти пред американските барања.

Тој сугерираше дека Иран ја добива војната преку создавање хаос на глобалните енергетски пазари и зголемување на економскиот притисок врз Трамп.

Мохамад Багер Золгадар

Функција: шеф за национална безбедност

Политичка ориентација: тврдокорен конзервативец

Золгадар беше назначен за секретар на Врховниот совет за национална безбедност по убиството на Лариџани.

Поранешен заменик-командант на Исламската револуционерна гарда со тврдокорни ставови, тој влезе во политиката во 2005 година, кога тогашниот претседател Махмуд Ахмадинеџад го назначи за заменик-министер за внатрешни работи.

Додека Лариџани имаше децении политичко искуство и беше главен преговарач на Иран во нуклеарните разговори со Западот, Золгадар е пред сè воено лице.

Тој претходно служел како началник на заедничкиот штаб на гардата и како командант на Рамазанскиот штаб - единица во рамките на елитната Кудс, која користела неконвенционални воени тактики за време на Иранско-ирачката војна.

Мохсен Резаи

Функција: воен советник

Политичка ориентација: конзервативец

Првата кадровска одлука на новиот врховен лидер беше назначувањето на Резаи за негов воен советник. Санкциониран од САД, Резаи ја водеше разузнавачката единица на гардата по револуцијата во 1979 година и напредувал за време на тешката Иранско-ирачка војна, станувајќи командант на целата сила.

Подоцна преминал во политиката, неуспешно кандидирајќи се за претседател неколкупати и станувајќи член на Советот за процена на интересите, кој го советува врховниот лидер.

Резаи е баран од Интерпол за наводно учество во бомбашкиот напад врз еврејски културен центар во Буенос Аирес во 1994 година.

Масуд Пезешкијан

Масуд Пезешкијан Bloomberg

Функција: претседател

Политичка ориентација: реформатор

Формалната улога на претседателот главно е ограничена на домашната економска политика. Пезешкијан исто така беше дел од тричлениот привремен совет што владееше до изборот на новиот врховен лидер.

Како реформатор, тој беше избран во 2024 година, по смртта на тврдокорниот претседател Ебрахим Раиси.

По неодамнешните протести, тој го охрабруваше покојниот Хаменеи да одговори на незадоволството на јавноста, но без успех - што укажува на неговото ограничено влијание.

Абас Арагчи

Абас Арагчи Bloomberg

Функција: министер за надворешни работи

Политичка ориентација: умерен технократ

Како почитуван и искусен кариерен дипломат - и во земјата и во странство - Арагчи се смета за прагматичен технократ.

Тој работел за различни администрации, се залагал за разговори со САД и ги водел нуклеарните преговори, додека во најновиот круг предупреди дека Иран е подготвен за војна доколку е потребно.

Тој е и поранешен член на Исламската револуционерна гарда и цврст поддржувач на основните политики на Исламската Република.

Ахмад Вахиди

Функција: командант на Исламската револуционерна гарда

Политичка ориентација: конзервативец

Ветеран на гардата, Вахиди претходно служел како министер за внатрешни работи и министер за одбрана. Како и Резаи, тој е под црвена потерница на Интерпол за наводно учество во бомбашкиот напад во Буенос Аирес.

САД го санкционираа поради неговата улога во надгледувањето на задушувањето на протестите во Иран во 2022 година.

Тој беше унапреден од заменик-командант откако неговиот претходник Мохамад Пакпур беше убиен на почетокот на војната.

Али Абдолахи Алиабади

Функција: командант на Заедничкиот воен штаб

Политичка ориентација: конзервативец

Алиабади е долгогодишен член на Исламската револуционерна гарда, кој сега го води Централниот штаб „Хатам ал-Анбија“, кој ги надгледува операциите и на гардата - формално задолжена за заштита на револуцијата - и на редовната армија. Неговите двајца претходници беа убиени во 12-дневната војна.

Заедничкиот штаб одигра клучна улога во пораките на Иран за време на тековната војна, издавајќи закани за напади врз американски поморски придружби во Ормускиот Теснец и најавувајќи напади врз нафтени танкери.

Голам Хосеин Мохсени Еџи

Функција: претседател на Врховниот суд

Политичка ориентација: тврдокорен конзервативец

Мохсени Еџи е шеф на судството и беше втор член на привремениот лидерски совет. Како духовник назначен од врховниот лидер, тој бил извршител на волјата на постариот Хаменеи.

Како обвинител, целел на противниците и дисидентите.

Како министер за разузнавање, се борел против она што го нарекувал „мека субверзија“ преку апсење академици и истражувачи.

ЕУ и САД го санкционираа поради наводни прекршувања на човековите права. Во јануари тој вети дека ќе ја забрза постапката против демонстрантите.

Хасан Хомеини

Функција: наследник

Политичка ориентација: умерен лојалист

Хомеини е внук на основачот на Исламската Република, Рухолах Хомеини.

Иако е лојалист, тој се смета за релативно умерен поради неговата поврзаност со реформаторите, кои постепено беа оттурнати од власта за време на владеењето на Хаменеи.

Тој е чувар на големиот мавзолејски комплекс на неговиот дедо во Техеран, кој служи како место за аџилак.