По падот на Орбан, Трамп станува товар за европската десница

По убедливиот пораз на Виктор Орбан на парламентарните избори во Унгарија, европските крајно десничарски партии започнаа сериозно да ги преиспитуваат својата поврзаност со администрацијата на Доналд Трамп и политичките последици од таквата блискост. Орбан, кој долго време важеше за симбол на т.н. „нелиберална демократија“ и инспирација за националистичките движења низ светот, во кампањата доби отворена поддршка од американскиот политички врв, вклучувајќи го и  потпретседателот Џеј Ди Венс. Сепак, ваквата поддршка не се покажа како предност кај гласачите.

По реизборот на Трамп во 2024 година, десничарските движења во Европа се обидоа да го искористат политичкиот замав, но се соочија со сериозни предизвици. Поразот на Орбан следува по распадот на главната националистичка партија во Холандија и повлекувањето на Герт Вилдерс од владејачката коалиција, како и во пресрет на претседателските избори во Франција, каде што крајната десница засега има значителна поддршка во анкетите. Во тој контекст, европските националистички партии се соочуваат со дилемата како да го дефинираат својот однос кон американската администрација.

Претставници на француската крајна десница веќе сигнализираат дистанцирање. Луј Алио, потпретседател на Националниот собир, истакна дека европските интереси не секогаш се совпаѓаат со американските и дека е неопходно да се нагласат разликите во политичките агенди. Слични критики упати и белгискиот министер за одбрана Тео Франкен, кој ја оцени поддршката на Венс за Орбан како политички погрешен потег, додавајќи дека меѓународното вклучување на движењето МАГА (MAGA) често има негативен ефект врз изборните резултати.

Дополнително, според извори од француската крајна десница, поддршката од Трамп можеби имала и контраефект врз унгарските гласачи, во услови кога актуелната американска политика создава економска несигурност и геополитички тензии, особено во контекст на конфликтот со Иран. Оваа перцепција придонесува за зголемена внимателност кај европските партии во однос на нивните меѓународни партнерства.

Администрацијата на Трамп, од своја страна, активно работи на зајакнување на влијанието во Европа преку соработка со сродни политички движења. Во новата стратегија за национална безбедност, САД најавија поддршка за отпорот кон актуелните политики на Европската Унија, обвинувајќи ги европските лидери за цензура и предупредувајќи на „цивилизациско исчезнување“ како последица на миграцијата и економскиот пад.

Аналитичарите оценуваат дека ваквиот пристап може да биде политички товар за европските десничарски партии. Марта Лориме, предавачка по политика на Универзитетот во Кардиф, смета дека Трамп станува сè понепопуларен меѓу европските гласачи, што ги поттикнува партиите да се дистанцираат од неговата политика. Според неа, ова дистанцирање има цел да се демонстрираат политичка зрелост и способност за управување без создавање дополнителна нестабилност.

Слични процеси се забележуваат и во Германија, каде што крајно десничарската партија Алтернатива за Германија (АфД) ги преиспитува своите односи со Трамп. Партијата, која бележи раст на поддршката и се доближува до конзервативците на канцеларот Фридрих Мерц, е загрижена дека поврзаноста со американскиот претседател може да има негативни изборни последици. Критиките кон Трамп се засилија по неговите надворешнополитички потези, вклучувајќи ги и обидите за контрола врз Гренланд и воените активности во Венецуела.

Лидерката на АфД, Алис Вајдел, јавно го критикуваше Трамп за отстапување од ветувањата за немешање во странски конфликти и го спореди неговиот пристап со оној на рускиот претседател Владимир Путин. Таа дополнително ја осуди и војната против Иран, оценувајќи ја како катастрофална и недоволно испланирана.

Во Италија, премиерката Џорџа Мелони се обидува да одржи рамнотежа во односите со Трамп, постепено намалувајќи ја јавната поддршка и кон него и кон Орбан. Овој пристап ја отсликува пошироката стратегија на европската крајна десница да се позиционира како кредибилна политичка опција што може да управува стабилно и одговорно.

Анкетите во повеќе европски земји покажуваат дека мнозинството гласачи имаат негативен став кон Трамп, што дополнително ја отежнува отворената соработка со неговата администрација. Во такви услови, европските десничарски партии се соочуваат со предизвик да ги задржат своите идеолошки позиции, особено во однос на миграцијата и безбедноста, а притоа да избегнат политичка штета од премногу блиски врски со контроверзни меѓународни актери.