Унгарија испраќа сигнали за приклучување кон еврозоната

Новоизбраниот унгарски премиер Петер Маѓар јавно го кажа она за што досега се молчеше: време е за вистинско враќање под закрила на Европската Унија и, на крајот, воведување на еврото.

Парламентарното двотретинско мнозинство што неговата партија Тиса го освои на неделните избори претставува оптимален резултат за обезбедување „рестарт“ во односите меѓу Унгарија и Европската Унија. Односите меѓу Будимпешта и Брисел беа длабоко замрзнати по 16 години владеење на Виктор Орбан. Неговиот наследник презема брзи чекори за да ја врати земјата на вистинскиот пат. Тоа е здрав разум. Ако се следи трагата на парите, таа води по бриселската нишка.

Но ова е долгорочна игра на давање и земање, па новата администрација мора да покаже повеќе од обична волја за промена. Бугарија неодамна го предводеше тој пат со усвојување на заедничката валута оваа година. Задачата на Маѓар ќе биде да го промени начинот на кој инвеститорите гледаат на периферна европска земја во која владеењето на правото е нарушено, а кронизмот е раширен. Тоа е најбрзиот начин Брисел повторно да се почувствува сигурно и да почне повторно да дели пари.

Прв приоритет ќе биде отворање на патот за планот на ЕУ за поддршка на Украина вреден 90 милијарди евра, кој беше блокиран од руски наклонетиот Орбан. Надминувањето на тој застој ќе внесе нова сила и смисла во целиот проект на единствениот пазар.

Основа за подобрување на инвестициската слика на Унгарија е очекувањето околу напуштањето на сопствената валута. Форинтот можеби закрепна за 12,5 отсто во однос на еврото во изминатата година, но тоа доаѓа по децении слаби перформанси. Неговата неодамнешна сила е поттикната од привлечната перспектива земјата да стане 22. членка на блокот со заедничка валута.

Модел е периодот пред создавањето на еврото на крајот од минатиот век, кога приносите на обврзниците на послабите членки на еврозоната - а со тоа и трошоците за задолжување - нагло паднаа и се приближија до оние на клучните држави како Германија. Заедничката валута помина низ тешки кризи од тие рани денови, вклучувајќи ја и целосна криза во 2010-тите, но за Унгарија би било голема добивка ако успее да ја докаже сопствената стабилност. Многу источноевропски и балкански држави сè уште се надвор од ЕУ, очајно сакајќи да влезат.

 

Унгарија има низа проблеми, почнувајќи од ендемска корупција и концентрација на моќта во рацете на мала група олигарси. Нејзината индустрија главно се сведува на склопување германски автомобили и кинески батерии. Најголем проблем е зависноста од Русија за 85 отсто од енергетските потреби, дилема дополнително влошена од војните во Украина и Иран. Се чини дека Маѓар не брза да контактира со Владимир Путин; одржувањето на снабдувањето со енергија додека се приближува кон ЕУ ќе бара вешто балансирање.

Со раст под еден отсто и буџетски дефицит што се приближува до пет отсто од БДП, на Унгарија ќе ѝ биде потребна помош за да ја врати рамнотежата.

Полска е еден од економските модели од кои може да се учи, и покрај сопствените националистички судири со ЕУ. Се очекува нејзиниот БДП по жител годинава да надмине 30.000 долари, двојно повеќе од моментот на приклучувањето кон ЕУ во 2004 година, исто како и Унгарија. Варшава привлече странски директни инвестиции и значително финансирање од Брисел.

Сепак, не треба да се изгуби перспектива во еуфоријата околу промените во Унгарија. Маѓар, кој неодамна беше дел од владејачката партија на Орбан, мора повторно да изгради голема доверба. Пристапот до фондовите и заемите на ЕУ е клучна алатка за раст на неговата економија. Тоа би можело да донесе инвестиции поголеми од пет отсто од БДП.

Будимпешта треба да го следи примерот на другите средноевропски и источноевропски земји во начинот на управување со односите со Брисел и другите членки. Маѓар е близок со полскиот премиер Доналд Туск, но полската одлука да остане надвор од еврозоната не е практична за Унгарија. По 16 години релативна изолација од партнерите во блокот, потребен ѝ е силен поттик. Полската економија е речиси четири пати поголема. Патот на Бугарија е разумниот што треба да се следи.