Трамп го продолжи примирјето со Иран, но и блокадата на Ормуз - преговорите се заглавени

Американскиот претседател Доналд Трамп на неодредено време го продолжи примирјето со Иран непосредно пред неговото истекување, а истовремено ја задржа и поморската блокада на Ормускиот теснец, откако пропаднаа планираните мировни разговори меѓу двете страни.

Трамп во објава на „Трут Соушл“ напиша дека Пакистан, кој посредува, побарал САД да се воздржат од нови напади. САД го продолжуваат примирјето додека Иран не достави нов предлог „и разговорите не завршат, на еден или друг начин“. Во друга објава, претседателот наведе дека без блокадата „никогаш не може да има договор со Иран, освен ако не го уништат остатокот од нивната земја, вклучително и лидерите!“

Потпретседателот Џеј Ди Венс требаше да отпатува во Пакистан за продолжување на разговорите со Иран, но претставниците од Техеран одбиле да присуствуваат, наведувајќи, како што рекоа, поради неразумни американски барања. Иранската полуофицијална новинска агенција Тасним објави дека во моментов нема изгледи Иран да учествува во преговорите.

Официјален претставник на Белата куќа во соопштение потврди дека патувањето на потпретседателот нема да се реализира.

Објавата на Трамп беше во значително поинаков тон од порано, кога за Си-ен-би-си изјави дека „очекува да бомбардира“ ако Иран не ги исполни неговите услови, додавајќи дека војската е „подготвена за акција“. Во телефонско интервју во понеделникот, Трамп рече дека е „многу малку веројатно“ да го продолжи прекинот на непријателствата доколку не се постигне договор.

Нафтата ги задржа добивките втор ден по продолжувањето на примирјето, при што Брент се тргуваше околу 98 долари за барел, откако во претходните две сесии порасна речиси 9 отсто. Суровата нафта во јануари се тргуваше под 60 долари, пред во март да достигне и до 119,50 долари. Просечната цена на бензинот на бензинските пумпи во САД изнесува околу 4 долари за галон, во споредба со околу 3 долари пред почетокот на војната на 28 февруари.

Пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф во соопштение му се заблагодари на Трамп за продолжувањето на примирјето „за да им се овозможи на актуелните дипломатски напори да го следат својот тек“.

„Искрено се надевам дека двете страни ќе продолжат да го почитуваат примирјето и ќе успеат да склучат сеопфатен мировен договор во текот на втората рунда разговори закажана во Исламабад, со трајно ставање крај на конфликтот“, напиша тој во објава на Икс.

Високи ирански претставници не дадоа непосреден коментар за објавата на Трамп во текот на ноќните часови по време во Техеран. Иран не побарал продолжување на примирјето, објави полуофицијалната новинска агенција Тасним, повикувајќи се на неименувани извори. Агенцијата наведе и дека земјата нема повторно да го отвори теснецот сè додека продолжува американската поморска блокада.

Иранските сили се „во целосна подготвеност, со прстите на чкрапалото“, објави полуофицијалната новинска агенција Фарс, повикувајќи се на соопштение на вооружените сили на земјата.

Овие случувања се најнов пресврт во постојаното надмудрување меѓу Вашингтон и Техеран откако двете страни на 7 април објавија двонеделно примирје. Оттогаш јавно се препукуваат околу условите за договорот и наизменично го отвораат и затвораат Ормускиот теснец, низ кој пред војната минуваше околу една петтина од светскиот извоз на нафта и течен природен гас.

Најмалку два целосно натоварени ирански танкери оваа недела испловиле од Персискиот Залив и ја минале американската блокада, според „Вортекса“ (Vortexa). Податоците на компанијата за пазарна аналитика покажуваат дека Иран и натаму може да извезува нафта, при што најмалку 34 танкери и превозници на гас поврзани со Иран минале низ теснецот покрај воените бродови.

Британската морнарица во средата соопшти дека ирански вооружен чамец отворил оган врз контејнерски брод во близина на Ормускиот теснец, предизвикувајќи „голема штета“ на командниот мост. Не се пријавени повредени.

Велика Британија и Франција одржуваат дводневен самит на воени планери од повеќе од 30 земји за да разговараат како Ормускиот теснец може да остане отворен. Британскиот премиер Кир Стармер и францускиот претседател Емануел Макрон ги предводат напорите за координација на планот теснецот да остане отворен по завршувањето на војната со Иран, иако се спротивставија на барањето на Трамп сојузничките земји со сила повторно да го отворат Ормуски теснец.

Претходната рунда разговори меѓу САД и Иран, по објавувањето на првичното примирје, заврши без успех, при што американски претставници рекоа дека Иран не бил подготвен да прифати ограничувања на својата нуклеарна програма, додека иранските претставници тврдеа дека САД поставиле низа барања што нема да ги исполнат.

Претседателот на иранскиот парламент Мохамад Багер Галибаф, кој ја предводеше делегацијата на Техеран во првата рунда разговори, во понеделникот изјави дека неговата земја нема да „прифати преговори под сенката на закани“.

Иако продолжувањето на примирјето засега може да ги смири инвеститорите, патот кон траен договор за ставање крај на војната останува неизвесен. Конфликтот, кој влезе во осмата недела, однесе илјадници животи и предизвика глобална енергетска криза, зголемувајќи го притисокот врз двете страни да најдат излез.

Трамп побара Иран да се откаже од амбициите за нуклеарно оружје и да го предаде својот нуклеарен материјал. Техеран негира дека има такви амбиции и одбива да го предаде збогатениот ураниум.

Алекс Ватанка, виш соработник специјализиран за Иран во „Институтот за Блискиот Исток“ (Middle East Institute), изјави дека Трамп „на некој начин самиот се ставил во ќош“, бидејќи всушност не сака враќање на воен конфликт.

„Тој направи стратешка грешка мислејќи дека со сè погласни закани кон Иранците ќе постигне резултат“, рече Ватанка. „Тоа нема да функционира со овој режим. Притисокот делува многу подобро тивко отколку јавно.“