Куба остана без нафта. Може ли режимот да преживее?

Откако американските специјални сили на 3 јануари го заробија венецуелскиот претседател Николас Мадуро и започнаа напад врз Иран, Вашингтон предупредува дека Куба е следна. Под економската блокада наметната од САД, островот во 2026 година речиси воопшто не добил гориво. Кубанскиот министер за енергетика на 13 мај изјави дека земјата целосно останала без дизел и мазут потребни за работа на електроцентралите.

Американскиот претседател Доналд Трамп и државниот секретар Марко Рубио повеќепати изјавија дека целта на засилениот економски притисок е да се изнуди промена на режимот на островот под комунистичка власт. Тие сигнализираа дека, доколку тоа не успее, би можеле да употребат и сила.

Иако Трамп вели дека Куба ќе падне „многу брзо“, лидерите на островот остануваат пркосни. „Соочена со најлошото можно сценарио, Куба има една сигурност: секоја надворешна агресија ќе наиде на нескршлив отпор“, напиша кубанскиот претседател Мигел Дијаз-Канел на платформата Х во март. 

Како почна оваа криза?

Кога претходникот на Мадуро, претседателот Уго Чавез, дојде на власт во Венецуела во 1999 година, брзо го прифати кубанскиот лидер Фидел Кастро како свој политички кум. Венецуела, богата со нафта, стана главен добротвор на Куба. Во еден период Венецуела испраќаше повеќе од 100.000 барели високо субвенционирано гориво дневно за да ја одржи земјата во живот.

Тој покровителски однос продолжи и по смртта на Чавез во 2013 година. Мадуро продолжи со испораките на нафта и политичката поддршка за Хавана, дури и кога сопствената економија на Венецуела почна да се распаѓа.

Кога Мадуро беше заробен во текот на оваа година, испораките на гориво и политичката поддршка нагло престанаа. Ниту една држава не се вмеша за да ја пополни таа празнина, бидејќи Трамп се закани со казнени царини за секој што би можел да ѝ обезбеди нафта на Куба. Кубанската економија беше слаба и пред Трамп да почне да врши притисок, но сега е во слободен пад.

Колку е блиску Куба до целосен колапс?

Знаците на сиромаштија се видливи насекаде низ Куба. Недостигот од гориво дополнително ги влошува проблемите со веќе дотраената електроенергетска мрежа. Околу 10 милиони жители на Куба претрпеа повеќекратни прекини на струја низ целата земја. Бензинот се рационализира, туристичките одморалишта се затвораат, а владата ги известила авиокомпаниите дека нема да можат да точат гориво. Извештаите на социјалните мрежи покажуваат повремени протести што избиваат во Хавана и околу главниот град. Во март демонстранти во градот Морон фрлале камења и ја запалиле локалната канцеларија на комунистичката партија.

Обединетите нации соопштија дека американската блокада на гориво ја спречува владата да испорачува храна до најранливите граѓани и ја турка земјата кон работ на хуманитарна криза.

Кина, Бразил, Мексико и други држави обезбедуваат - или ветија дека ќе обезбедат - храна и хуманитарна помош. Но без големи испораки на гориво, не е јасно уште колку долго кубанската влада може да опстане.

Танкер што превезувал 730.000 барели руска нафта пристигнал на островот кон крајот на март. За нормално функционирање на Куба ѝ се потребни околу 100.000 барели нафта дневно. Бродот ѝ овозможил на земјата привремено да ги намали зачестеноста и времетраењето на прекините на струја, изјави министерот за енергетика Висенте де ла О Леви. Но нафтата од танкерот била потрошена на почетокот на април, а помош од други извори засега нема на повидок.

Што би добила администрацијата на Трамп од паѓањето на кубанската влада?

Последователни американски администрации се обидуваа да го урнат 67-годишниот комунистички режим во Хавана - или да го принудат на промени. Но можеби ниту еден претседател не го стегнал обрачот толку силно како Трамп. Делумно под водство на Рубио - роден на Флорида од кубански родители - администрацијата ги засили санкциите и изврши притисок врз соседите на Куба, како Гватемала, Хондурас и Јамајка, да ја намалат зависноста од кубанските медицински мисии, уште еден извор на приходи за Хавана. Под притисок од Вашингтон, Еквадор и Костарика ги прекинаа дипломатските односи со Куба.

Зошто? Кубанските Американци се моќен гласачки блок во јужна Флорида, а таа заедница долго време се залага за пад на режимот. Доколку Рубио биде човекот што ќе го постигне тоа, тоа би му помогнало да стане фаворит на републиканците на идните избори.

Во Вашингтон, пак, на Куба се гледа како на платформа за Кина, Русија, Иран и други американски противници во близината на Флорида. Некои американски лидери ја гледаат промената на режимот како начин да се ослабне тоа влијание.

Кои се ризиците за САД?

Низа кризи во изминатите децении предизвикаа бранови кубански мигранти кон американските брегови. Во 1980 година повеќе од 125.000 Кубанци пристигнаа на Флорида за само неколку месеци, во егзодусот познат како Мариел. Сегашниот егзодус од островот, кој започна за време на кризата со ковид-19 и брзо го надмина Мариел, не покажува знаци на слабеење. Островот изгубил повеќе од 2,75 милиони луѓе од 2020 година, според Хуан Карлос Албизу-Кампос, демограф со седиште во Хавана.

Доколку владата во Куба целосно се распадне, тоа би можело да предизвика уште поголем миграциски бран и хуманитарна криза на помалку од 100 милји од Флорида.

Пропадната Куба би можела да дестабилизира и други делови од Карибите и Латинска Америка. Исто така, не може да се предвиди како би реагирале Кина и Русија на падот на еден од нивните најдолготрајни идеолошки сојузници на западната хемисфера.

Што знаеме за преговорите?

По повеќемесечни гласини и протечени информации од САД, кубанската влада на 13 март призна дека се водат преговори.

Американски претставници се вклучени во разговори со повеќе функционери, меѓу кои и Раул Гиљермо Родригез Кастро, внук на Раул Кастро, 94-годишниот поранешен кубански претседател и брат на Фидел Кастро. Се смета дека Родригез Кастро има блиски врски со ГАЕСА, огромен бизнис-конгломерат под контрола на кубанската војска.

Директорот на американската Централна разузнавачка агенција (ЦИА), Џон Ретклиф, го посети островот на 14 мај за разговори на високо ниво, откако извори запознаени со темата изјавија дека САД се сè пофрустрирани поради недостигот од напредок.

И покрај тоа, Куба презеде чекори за да му излезе во пресрет на Вашингтон, ослободувајќи дел од политичките затвореници и нудејќи отворање на економијата. Владата на 16 март објави дека ќе им дозволи на Кубанците што живеат во странство да инвестираат и да отвораат локални компании, што долго време беше барање на кубанските иселеници во Мајами. Исто така, им дозволува на приватните компании самостојно да увезуваат гориво.

Сепак, Рубио изјави дека тие промени не одат доволно далеку и порача дека сите предлози се бесмислени сè додека Куба не постави „нови луѓе на чело“.