Лидерите на Г-7 во Франција: Договорот со Иран е во фокусот на самитот

Американскиот претседател Доналд Трамп пристигна на самитот на Г-7 во Евијан, Франција, во момент кога мировниот договор меѓу САД и Иран и повторното отворање на Ормутскиот Теснец се наметнаа како главна тема во пресрет на разговорите меѓу лидерите на најразвиените економии. Одговарајќи на прашања од новинарите за договорот со Иран и за Ормутскиот Теснец, американскиот претседател кусо изјави дека „сè е многу убаво“. Трамп беше пречекан од американскиот амбасадор во Франција, Чарлс Кушнер, а по краткиот поздрав со новинарите не застана за дополнителни изјави.

Иако договорот меѓу Вашингтон и Техеран доминира во разговорите околу самитот, европските лидери настојуваат агендата да не биде сведена само на Блискиот Исток. Германија, Франција и Велика Британија подготвија заеднички позиции за преговорите поврзани со Украина, кои планираат да ги разгледаат со Трамп за време на состаноците во Евијан.

Германскиот канцелар Фридрих Мерц, говорејќи во Берлин пред заминувањето за Франција, оцени дека динамиката на војната се променила во корист на Украина. Според него, Украина сега е во нова позиција на сила, Русија не може да победи воено, а нејзината економија е ослабена. Мерц рече дека за првпат можеби полека се отвора простор за дипломатија. Неговите оценки доаѓаат во време кога руската пролетна офанзива во мај речиси запре, а територијалните придобивки се намалија на само 14 квадратни километри, што претставува пад од 90 отсто во однос на април. Сепак, Алекс Кокчаров и Бека Васер од „Блумберг Економикс“оценуваат дека рускиот претседател Владимир Путин и понатаму останува фокусиран на освојување на преостанатите делови од Донбас, поради што прекин на огнот или политичко решение пред крајот на 2026 година остануваат малку веројатни.

Во Евијан пристигна и британскиот премиер Кир Стармер, кој се соочува со политички предизвици на домашен терен. Во исто време, една од темите што добива сè поголемо внимание на самитот е вештачката интелигенција. Во нацрт-соопштението на Г-7 значително место им е посветено на ризиците што ВИ може да ги претставува за финансискиот сектор.

Прашањето дополнително доби на значење по американската одлука со која компанијата „Антропик“ го ограничи пристапот до своите најнапредни модели. Според Мајкл Денг од „Блумберг Економикс“, ваквиот потег може да ги засили стравувањата кај сојузниците дека пристапот до американските модели за ВИ може да биде ограничен во секое време. Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен повика на координација меѓу земјите од Г-7 и на соработка меѓу независните тела што ги оценуваат моделите пред нивното пуштање на пазарот.

Фон дер Лајен го поздрави и мировниот договор меѓу САД и Иран, но нагласи дека приоритет сега е неговото спроведување. Според неа, Ормутскиот Теснец мора повторно да се отвори и слободата на пловидба да биде обновена без надоместоци, бидејќи тоа е од суштинско значење за регионалната стабилност и за глобалната економија. Таа предупреди и дека не може да има траен мир додека Либан останува во пламен.

Покрај безбедносните прашања и вештачката интелигенција, лидерите разговараат и за критичните минерали, една од ретките области во кои и натаму постои простор за соработка и покрај растечките тензии меѓу сојузниците. САД, Европската Унија и другите членки на Г-7 ги засилија напорите за намалување на зависноста од Кина во синџирите на снабдување со ретки земни елементи, иако остануваат разлики околу создавањето стратешки резерви. Според „Блумберг Економикс“, диверзификацијата ќе напредува побрзо во рударството отколку во преработката, производството на метали и изработката на магнети, каде што координациските предизвици веројатно ќе го забават процесот.