Како нападите на Хутите во Црвеното Море го влошуваат нафтениот шок

Едно од нештата што помогна во ублажувањето на прекините во глобалните испораки на нафта предизвикани од војната со Иран беше способноста на Саудиска Арабија да користи алтернативен извозен пат до Ормускиот теснец: Црвеното Море.

Но, кршливоста на овој заобиколен пат стана јасна со новите напади врз бродовите во Црвеното Море од страна на Хутите, милитантите поддржани од Иран кои контролираат делови од Јемен. Откако од 2023 до 2025 година започнаа серија напади врз бродови во близина на теснецот Баб ел-Мандеб, кој го поврзува јужниот дел на Црвеното Море со Аденскиот Залив, Хутите одново ги продолжија ваквите напади, помагајќи цените на нафтата да се искачат над 100 долари за барел за прв пат по два месеци.

Колку е важна трговската рута низ Црвеното Море?

Комбинацијата од Суецкиот канал, Црвеното Море и теснецот Баб ел-Мандеб е најкратката рута за бродовите што патуваат меѓу Европа и Азија.

Речиси 10 проценти од глобалната поморска трговија годишно минувала низ Баб ел-Мандеб пред да започнат нападите на Хутите во 2023 година. Тој удел паднал на околу 3 проценти минатата година, според податоците од „Кларксон рисрч“ (Clarksons Research) и платформата „Портвоч“ (PortWatch) на Меѓународниот монетарен фонд и Универзитетот во Оксфорд. Неколку бранови напади на Хутите во последните години ги натераа бродарите да го избегнуваат Црвеното Море. Многумина, наместо тоа, ги испраќаат своите бродови околу јужниот врв на Африка - скапо пренасочување, илјадници милји подолго, што може да додаде и до две недели на патувањето.

 

Сепак, теснецот Баб ел-Мандеб останува витален премин за нафта, гас и други стоки од Блискиот Исток, Азија и Русија. Сообраќајот се зголеми за време на војната со Иран, бидејќи Саудиска Арабија, најголемиот извозник на сурова нафта во Персискиот Залив, го користеше морскиот пат за да го одржи својот извоз и покрај блокадата на Ормускиот теснец.

Со пренасочување на повеќе нафта преку нафтовод кон својот западен брег, Саудиска Арабија испорачуваше 3,65 милиони барели сурова нафта дневно преку своето пристаниште Јанбу на Црвеното Море во мај, што е еднакво на нешто повеќе од половина од извозот на земјата пред војната. Но, за да ги соберат тие товари и да ги транспортираат до купувачите во Азија, бродовите мора да се движат низ тесниот теснец Баб ел-Мандеб и покрај суровата крајбрежна линија на Јемен, што им обезбедува покрив на Хутите за напади.

Зошто Хутите напаѓаат бродови?

Кога Хутите ја започнаа својата акција во Црвеното Море во 2023 година, тие рекоа дека тоа е одмазда за военаите напади на Израел во Газа, започнати по нападите на Хамас во октомври 2023 година. Групата првично тврдеше дека ги таргетира само бродовите поврзани со Израел, но беа погодени и бродови без директна врска. Откако САД и Обединетото Кралство започнаа воздушни напади врз позициите на Хутите на почетокот на 2024 година, милитантите објавија дека сите бродови од тие две земји се легитимни цели.

Откако САД и Израел влегоа во војна со Иран во февруари, Хутите постојано предупредуваа дека можат да го затворат теснецот Баб ел-Мандеб. Тие во голема мера се воздржаа на поморскиот фронт до јули, кога потопија два товарни брода на големо еден по друг, убивајќи членови на екипажот и земајќи други како заложници. Хутите, исто така, погодија брод во близина на Јанбу.

Потоа, на 20 јули, групата прогласи поморска блокада на Саудиска Арабија. Два дена подоцна, тие објавија дека испукале ракети и беспилотни летала кон два саудиски брода во Црвеното Море за да ја спроведат блокадата.

Што ги предизвика заканите на Хутите кон Саудиска Арабија?

Од 2022 година, Хутите во голема мера одржува кревко примирје со Саудиска Арабија, со што завршија долгогодишните прекугранични напади и ја запреа саудиската воена кампања насочена кон протерување на групата од Сана и враќање на меѓународно признатата влада на Јемен во главниот град.

Но, неколку дена пред објавата на Хутите со која се закануваа на саудиските бродови, саудиските авиони го таргетираа Меѓународниот аеродром во Сана за да спречат слетување на ирански авион со делегација на Хутите. Делегацијата се враќаше од Техеран откако присуствуваше на погребот на врховниот лидер на Иран, Али Хамнеи, кој беше убиен во воздушен напад на почетокот на војната со Иран. Инаку, обвинувајќи го Иран за испраќање оружје и експерти во Јемен контролиран од Хутите, Саудијците и практично го затворија својот воздушен простор над него во 2016 година, а од 2022 година дозволуваа само ограничени летови.

Хутите, кои го нападнаа аеродромот Абха во Саудиска Арабија како одмазда, оттогаш ветија дека ќе ги одржуваат летовите меѓу Сана и Техеран и предупредија дека се подготвени да го нарушуваат нормалното функционирање на саудиските аеродроми сè додека не се отстрани она што го опишуваат како „опсада“ на аеродромот во Сана.

Кои се Хутите?

Официјално познати како Ансар Алах (Божји помагачи), Хутите се дел од клан кој потекнува од северозападната јеменска покраина Саада. Тие се следбеници на зеидискиот огранок на шиитскиот ислам, која сочинува околу 25 проценти од населението на земјата.

Хутите се појавија во 1990-тите по обединувањето на Северен и Јужен Јемен, предводејќи серија бунтови против владата. Тие ја презедоа контролата врз Сана во 2014 година, предизвикувајќи граѓанска војна која сè уште го дели Јемен. Групата, исто така, контролира делови од северозападниот дел на земјата, вклучувајќи го и поголемиот дел од брегот на Црвеното Море.

Хутите се антизападни и антиизраелски настроени, а САД и Европската Унија ги прогласија за терористичка организација. Тие се дел од таканаречената „оска на отпор“ на Иран, која ги вклучува Хамас во Газа и Хезболах во Либан, кои исто така се класифицирани како терористички организации во САД и на други места. Овие групи добиваат обука, техничка експертиза и оружје од Исламската Република.

Хутите тесно ги координираат своите активности со Иран и најчесто ги делат неговите стратешки цели, но донесуваат одлуки независно. Тие не се зависни само од Иран за оружје; се потпираат и на племенски мрежи за шверц во Јемен и комерцијални врски со центри за извоз на воена опрема како што е Кина. Групата ги прошири своите напори за независно склопување и производство на сопствено оружје.

Оваа паравоена група претрпе огромни загуби по воздушните напади на САД и Израел минатата година, во кои беа убиени многу од нејзините лидери и беше уништен голем дел од нејзината воена опрема, но оттогаш ги реорганизира и обновува своите залихи на оружје. Нејзината акција на Црвеното Море го зголеми нејзиниот углед во регионот, покажувајќи дека може да ја наруши глобалната трговија и да проектира моќ далеку надвор од границите на Јемен.