Зеленски во прва посета на Србија

Украинскиот претседател Володимир Зеленски денеска ја остварува својата прва историска посета на Србија, балканската земја чиј лидер во последните години постепено ги намалува некогаш блиските врски со Русија.

Србија и Украина ќе соработуваат на заедничката цел за приклучување кон Европската унија и имаат намера до крајот на годината да финализираат договор за меѓусебна слободна трговија, изјавија украинскиот претседател Володимир Зеленски и неговиот српски колега Александар Вучиќ пред новинарите во Белград по нивната средба.

Владата на Вучиќ, исто така, вети дополнителна хуманитарна помош, инфраструктурна поддршка и енергетска опрема за Украина.

„Нашата соработка се проширува и ќе стане многу поголема“, рече Вучиќ, нудејќи ја помошта на својата земја во обновата на украинските градови оштетени во руската инвазија, која сега е веќе во својата петта година.

Сепак, српскиот претседател изјави дека е скептичен оти која било од двете држави наскоро би можела да добие понуда за членство во ЕУ.

„На Украина ѝ посакувам секаков успех, но ова не е процес што се темели само на заслуги“, рече Вучиќ, осврнувајќи се на проширувањето на 27-члениот блок, кој нема примено нови членки од 2013 година.

Српскиот претседател Александар Вучиќ со години беше сојузник на лидерот на Кремљ, Владимир Путин, пред односите да се влошат по руската целосна инвазија врз Украина во 2022 година. Иако Србија не им се приклучи на санкциите против Москва, таа ја осуди војната и го намали руското економско влијание во земјата. Од своја страна, Русија го обвини Белград дека ѝ забил нож во грб помагајќи во вооружувањето на Украина.

Вучиќ се обидува да ја задржи својата препознатлива политика на геополитичко балансирање, имајќи ја предвид преостанатата структурна зависност на Србија од увоз на руски гас. Сепак, тој ја повика „Газпром Нефт“ да го продаде својот мнозински удел во рафинеријата НИС на Србија бидејќи пазарот на горива во земјата зависи од компанијата чие работење е отежнато поради американските санкции.

Bloomberg Mercury

„Доаѓањето на Зеленски во Белград оваа сабота ќе беше незамисливо пред само неколку години“, изјави Вук Велебит, претседател на Иницијативата „Пупин“, организација која има цел да ги унапредува српско-американските односи. „Ова не е само куртоазна посета. Тоа е потврда дека односите меѓу Србија и Украина тивко влегоа во нова фаза.“

Трговската размена меѓу Србија и Русија е намалена поради невидените меѓународни санкции воведени кон Москва поради војната. Тоа влијаеше и врз српската војска, која некогаш зависеше од опрема од советската ера и беше принудена да премине на западно произведено вооружување и опрема.

Руските борбени авиони „Миг“ во српското воздухопловство постепено ќе бидат заменети со француските „Рафал“, согласно договорот склучен во 2024 година со компанијата „Дасо Авијација“ (Dassault Aviation SA).

Во меѓувреме, Вучиќ се обидуваше да изгради блиски односи со американскиот претседател Доналд Трамп и неговото семејство. Минатиот месец започна и „стратешки дијалог“ меѓу Србија и САД.

Сепак, српскиот претседател има и внатрешнополитички причини да не го демонстрира премногу јавно своето дистанцирање од Москва, бидејќи многу негови гласачи ги ценат вековните врски на Србија со Русија. Тие чувства дополнително се зацврстија во 1990-тите, кога Србија беше под западни санкции за време на крвавиот распад на Југославија, а уште повеќе во 1999 година, кога НАТО ја бомбардираше Србија за да ги принуди нејзините сили да се повлечат од Косово.

Политиката на балансирање најверојатно ќе продолжи бидејќи Вучиќ настојува повторно да стане премиер по истекот на неговиот претседателски мандат следната година. Тој изјави дека ќе ја предводи својата десноцентристичка Српска напредна партија на предвремените избори што треба да се одржат подоцна годинава.

„Надворешната политика на Србија постепено се усогласува со Западот“, рече Велебит. „Тивко, но недвосмислено, без оглед на тоа дали Белград е подготвен тоа јавно да го признае.“

Текстот е ажуриран со изјавите на двајцата претседатели.