Иран: Договорот за Ормуз е блиску, но само ако услови бидат исполнети

Иран соопшти дека е „многу блиску“ до договор со Оман за нова поморска транзитна рута во Ормускиот Теснец, иако Исламската Република повторно ја изнесе листата на услови што САД треба да ги исполнат пред водниот пат да биде отворен.

Иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи изјави дека преговарачите се блиску до договор за привремена поморска транзитна рута за бродовите што влегуваат и излегуваат од Персискиот Залив. Тој предупреди дека евентуалниот договор нема веднаш да доведе до повторно отворање на теснецот, сигнализирајќи дека секое олеснување за снабдувањето со енергенси може да биде ограничено.

„Отворањето на теснецот зависи и од други услови, вклучувајќи компензација за прекршувањата на САД на договорот од Исламабад“, додаде Арагчи. Тој се осврна на меморандумот за разбирање потпишан во јуни, кој важеше помалку од еден месец пред да пропадне поради несогласувања околу контролата врз Ормускиот Теснец.

Покрај компензацијата, Иран бара САД да ја укинат поморската блокада и да ги повлечат воените сили од околината на Иран, да ги отстранат американските санкции кон земјата и безусловно да ги ослободат замрзнатите ирански средства, меѓу другото, според Мохамад Багер Золгадр кој раководи со Врховниот национален безбедносен совет на Иран.

Оман, во посебна објава на платформата X, соопшти дека преговорите напредуваат во „позитивна и конструктивна атмосфера“ и повика на прекин на активностите во теснецот за да не се загрозат дипломатските напори за постигнување договор за пловидба.

Не е јасно како Вашингтон ќе реагира на евентуален конечен договор. Американскиот претседател Доналд Трамп со месеци тврди дека слободната пловидба низ Ормускиот Теснец мора да биде обновена, заканувајќи се со нови напади врз Иран доколку не го отвори преминот.

Потпретседателот Џеј Ди Венс посочи дека во последните денови е постигнат одреден напредок, но дека сѐ уште не е јасно дали конечниот исход ќе биде задоволителен за САД.

„Се обидувам да ги потсетам луѓето дека сѐ уште сме во средината на играта“, рече Венс во интервју за „Фокс њуз“ во саботата. Прашањето е дали Иран ќе може „да ги понуди работите што се неопходни за да бидеме задоволни и да чувствуваме дека сме го добиле она што ни е потребно од овој ангажман“.

Тој исто така нагласи дека мините што Иран ги поставил во теснецот порано за време на војната мора да бидат отстранети и дека Техеран треба да се обврзе дека нема да отвора оган кон трговски бродови што минуваат низ Ормускиот Теснец.

„Она на што навистина работиме сега е како да се воспостави систем за сообраќај што ќе овозможи бродовите да поминуваат безбедно.“

Националната нафтена компанија на Абу Даби (ADNOC) соопшти дека ракети погодиле еден од нејзините бродови додека пловел низ Ормуз рано во саботата, објави државната новинска агенција на Обединетите Арапски Емирати. Во нападот нема повредени, а ситуацијата е ставена под контрола. Уште три бродови на најголемиот производител на нафта во ОАЕ биле нападнати оваа недела.

Инцидентот ги нагласува постојаните ризици за бродските компании што се обидуваат да поминат низ теснецот за време на конфликтот.

„Договорите за повторно отворање на Ормускиот Теснец остануваат недостижни, а инвеститорите се во неизвесност“, изјави Роб Хаворт, директор за инвестициска стратегија во US Bank Wealth Management. „Засега сообраќајот останува низок, а патот до траен договор останува нејасен.“

Вашингтон повеќепати посочи дека учествува во преговорите за управување со теснецот, што Иран го оспорува. Според американски претставник, САД ќе ги повлечат ограничувањата воведени преку блокадата откако ќе биде објавен договор меѓу Оман и Иран за обновување на комерцијалниот бродски сообраќај.

Цените на нафтата оваа недела осцилираа меѓу добивки и загуби додека трговците ги следеа изгледите за договор што треба да овозможи враќање на милиони барели нафта од Персискиот Залив на светскиот пазар. Нафтата брент се затвори над 83 долари за барел, бележејќи трет последователен неделен пад.

Сообраќајот низ овој стратешки морски премин е во голема мера блокиран од почетокот на војната, иако некои бродови продолжија да превезуваат товар преку шатл-програма со поддршка од американската војска. Многу од нив ги исклучувале своите транспондери, што го отежнува следењето на нивните рути.

Секој договор за Ормуз ќе треба да биде одобрен од врховниот лидер на Иран, Моџтаба Хамнеи. Ирански претставници велат дека е потребно време за да се добие негово одобрување, што може да го одложи секое официјално соопштение. Засега нема индикации дали Хамнеи веќе дал согласност за актуелните планови.

Судирите меѓу проиранските Хути и саудиски поддржаната, меѓународно признаена влада на Јемен, исто така, се закануваат дополнително да ги зголемат тензиите на Блискиот Исток.

Јемен во саботата соопшти дека неговите вооружени сили извршиле воена операција преку ноќ против Хутите, кои контролираат голем дел од земјата, што претставува прва позната одмаздничка акција по нападите оваа недела.

Хутите и коалицијата предводена од Саудиска Арабија одржуваа примирје од 2022 година, но во последните недели повторно избувнаа непријателства. Тие вклучуваат и инциденти во Црвеното Море, од каде што заминуваше најголемиот дел од саудискиот извоз на нафта по затворањето на Ормускиот Теснец.