Желбата за пристапување кон ЕУ и натаму замрзната во Исланд

Исландската влада соопшти дека ќе го почитува резултатот од тесниот референдум на кој граѓаните се изјаснија против повторното отворање на преговорите за членство во Европската Унија. На гласањето, 52,8 отсто од учесниците се спротивставија на иницијативата, додека исходот повторно го отвори прашањето за односите на оваа нордиска земја со Брисел.

Резултатот претставува симболичен неуспех за Европската Унија, која по повеќегодишна пауза се обидува да го обнови интересот за процесот на проширување и да ги намали административните пречки за идните членки. Во Брисел се настојува да се создаде нова динамика во процесот, особено во однос на земјите како Црна Гора, Украина и Молдавија, а Исланд требаше да биде позитивен сигнал дека европската интеграција повторно добива замав.

Во центарот на дебатата во Исланд беше рибарскиот сектор, кој останува еден од клучните столбови на националната економија, покрај туризмот, производството на алуминиум и иновациите. Рибарството учествува со околу една третина во извозот на стоки, а според обемот на уловот, Исланд би бил убедливо најголемата рибарска сила во Европската Унија доколку стане членка. Токму стравувањата дека членството би можело да ја ограничи контролата врз рибните ресурси имаа значајно влијание врз гласачите.

Кампањата за повторно отворање на преговорите се обидуваше да ги убеди граѓаните дека членството во ЕУ би донело поголеми можности за трговија и би можело да придонесе за намалување на трошоците и за поголема економска стабилност. Сепак, аргументите не беа доволни за да се надминат сомнежите дека Исланд би добил значително повеќе од она што веќе го има преку Европскиот економски простор, кој на земјата ѝ обезбедува пристап до единствениот европски пазар.

„Тоа натера многу луѓе да сфатат колку е важно рибарството за нас“, изјави премиерката Криструн Фростадотир, додавајќи дека членството во ЕУ само по себе не било крајната цел, туку дека целта била постигнување поголема економска стабилност и подобар животен стандард.

Исланд ја одби ЕУ

Bloomberg

Со резултатот од референдумот, Исланд нема да ги обнови пристапните преговори со Европската Унија. Земјата претходно преговараше со Брисел од 2009 до 2013 година, во периодот по глобалната финансиска криза, кога исландската економија беше тешко погодена од колапсот на презадолжениот банкарски сектор во 2008 година. Прашањето за членство подоцна беше ставено во мирување по промената на власта, а повторно го актуализира коалицијата предводена од Фростадотир, по доаѓањето на власт во декември 2024 година.

Одлуката на Исланѓаните има значење и пошироко од самата земја. Таа го намалува притисокот врз Норвешка, која за Европската Унија претставува уште поважен партнер поради огромните резерви на нафта и гас и стратешкото значење на енергетската соработка. Потенцијалното приближување на Исланд кон ЕУ можеше дополнително да ја поттикне дебатата во Норвешка за идните односи со Унијата.

Во меѓувреме Европската комисија продолжува со подготовките за поширока реформа на процесот на проширување, која треба да биде претставена во наредниот период. Меѓу предлозите се разгледуваат можности за поголема употреба на квалификувано мнозинство наместо едногласноста при носењето одлуки, со цел да се избегнат блокади, како и постепена интеграција на кандидатите во европските структури и воведување дополнителни механизми за заштита по нивното пристапување.

Исландскиот референдум, иако се однесуваше пред сè на националните интереси и контролата врз рибарството, доаѓа во чувствителен момент за европската политика на проширување. Одлуката на тесното мнозинство гласачи покажува дека, и покрај обновениот интерес на Брисел за проширување, прашањето за членството и понатаму останува сложено и политички чувствително, особено кога се допираат прашања поврзани со националниот суверенитет и контролата врз стратешките економски ресурси.