Иран лансира нов бран напади врз Израел - конфликтот се проширува

Иран истрела стотици балистички ракети против Израел по досега невиден директен напад врз неговите нуклеарни постројки, засилувајќи го со тоа конфликтот меѓу вечните непријатели, што инаку се заканува да го зафати Блискиот Исток и да ги наруши глобалните испораки на нафта.

Исламската Република ги таргетираше израелските градови со повеќе бранови ракети и беспилотни летала почнувајќи од петокот вечерта, од кои некои ја пробија воздушната одбрана на земјата. Американските сили помогнаа во соборувањето на проектилите.

Три лица беа убиени во областа на Тел Авив, а најмалку 40 беа повредени во повеќекратните напади, според полицијата и службите за итни случаи. Имаше видео снимки од најмалку една голема експлозија во Тел Авив и извештаи за експлозии над Ерусалим. Целосниот обем на штетата сè уште се проценува.

Израелските системи за воздушна одбрана, вклучувајќи ги „Железната купола“ и „Давидовата прачка“, се активни и имаат стапка на пресретнување од над 90 проценти. Ако се комбинираат на различни височини, шансата за успешно соборување експоненцијално се зголемува.

Израел, кој уби врвни ирански генерали и сериозно ја оштети клучната воена инфраструктура со своите први напади во четвртокот во текот на ноќта, продолжи да ги таргетира одбранбените капацитети на Иран и вчера и рано утрово.

Повеќе од 200 авиони учествуваа во првичната операција на Израел, која погоди околу 100 локации. Амбасадорот на Иран во Обединетите нации, Амир Саид Иравани, рече дека досега низ целата земја загинале 78 лица, а повеќе од 320 се ранети.

Според иранските медиуми, погодени се неколку станбени згради во предградијата на Техеран.

Пазарите претрпеа уште еден удар поради зголемувањето на тензиите: индексот S&P 500 изгуби повеќе од еден отсто, уништувајќи го растот постигнат неделава. Фјучерсите за ВТИ суровата нафта пораснаа за повеќе од седум проценти, најмногу од март 2022 година. Пораснаа и златото и доларот.

Интензивните испалувања ракети означија пресвртница за двете нации, тестирајќи нови граници во однос на нивната агресија и подготвеност за ескалација.

Кога двете земји се нападнаа една со друга минатата година постоеше поголем временски застој и чувство дека по размената на оган ќе дојде до попуштање на напнатоста. Овој пат, Израел посочи дека се работи за операција што може да трае со недели.

Photographer: Tomer Neuberg/AP Photo

 

Ова претставува егзистенцијален проблем за Иран и прашање дали може да ја усогласи својата огнена реторика со акциите. Израел драматично ги разоткри своите слабости, ги десеткуваше заложниците и ги елиминираше клучните лидери.

Дополнителните ескалации - особено какво било таргетирање на американски воени или дипломатски објекти во регионот - може да добие домашна политичка поддршка, но може и драматично да го интензивира конфликтот.

Нејасно е дали Техеран разгледува опции како последен избор, од типот на блокирање на Ормутскиот теснец (теснец помеѓу Оманскиот и Персискиот залив), една од најважните нафтени артерии во светот, сценарио од кое инвеститорите најмногу се плашат.

Врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи, во претходно снимена видео порака што ја емитуваше државната телевизија вети дека ќе „дејствува енергично“. Неговата изјава беше објавена откако Иран започна со одмазда.

Ayatollah Ali Khamenei in 2024.Photographer: Majid Saeedi/Getty Images

 

За разлика од претходните одговори, овој дојде многу побрзо. Со оглед на тоа што израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху ја исполни својата долго ветувана закана за демонтирање на иранската нуклеарна програма, Иран чувствуваше притисок да пронајде соодветен одговор.

Досега, Иран одлучи да ги држи САД подалеку од конфликтот - одлука што анализата на „Блумберг економикс“ ја посочи како најверојатна бидејќи Техеран не може да си дозволи да влезе во војна со најголемата економија и најмоќната војска во светот. Позадината се индиректните нуклеарни преговори меѓу Исламската Република и САД, а шестата рунда преговори е закажана за в недела.

Иранскиот претставник Алаедин Боруџерди за државната телевизија денеска изјави дека разговорите со САД во моментов се „залудни“ и нивното суспендирање е логична одлука.

Штетата нанесена врз Иран од нападите е реалност во регионот. Шефот на Корпусот на Исламската револуционерна гарда (ИРГК), Хосеин Салами, и началникот на Генералштабот на војската, Мохамед Багери, беа убиени во израелските напади. Уште најмалку двајца други високи членови на ИРГК загинаа, а цел на напади беа неколку нуклеарни објекти.

Амир Али Хаџизаде, командант на воздухопловната дивизија на Корпусот на Исламската револуционерна гарда, исто така беше убиен во израелските акции, објави иранската државна телевизија.

Иран ја информираше Меѓународната агенција за атомска енергија (ИАЕА) дека Израел ги нападна нуклеарните објекти во Фордо и Исфахан, како дел од својот бран напади во последните 24 часа, изјави вчера генералниот директор Рафаел Маријано Гроси пред Советот за безбедност на ОН.

Гроси рече дека ИАЕА нема информации освен индикациите дека околу тие објекти се одвивала воена активност. Но, овој потег е важен - ако објектот во Исфахан биде онеспособен, тоа сериозно би ја намалило способноста на Иран да збогатува ураниум во големи количини.

„Израел не би требало да мисли дека е готово. Нема да им дозволиме да се извлечат неповредени од ова големо злосторство што го сторија“, рече Хамнеи.

Но, кратката изјава на иранскиот врховен лидер покажува дека Иран веројатно не е подготвен да направи никакви отстапки. Министерот за надворешни работи, Абас Арагчи, рече дека нападите од петокот се на штета на дипломатијата.

Во меѓувреме, со собирање на лидерите на Групата седум (Г-7) на канадските Карпести Планини, вниманието ќе се фокусира на тоа дали и како ќе реагира американскиот претседател Доналд Трамп. Пред самитот постоеше заедничка желба да не се споменуваат проблематичните геополитички прашања, но тоа ќе биде тешко со оглед на последиците од скокот на цените на нафтата врз инфлацијата и извозот на енергија.

Регионот е голема раскрсница за испорака не само на нафта, туку и на стоки за широка потрошувачка, а секоја општа војна дополнително ќе го оптовари глобалниот трговски систем, кој и онака е нарушен од трговските војни.

Од своја страна, Трамп даде кратки телефонски интервјуа за неколку новинари, особено оние од кабелските новински мрежи, но инаку не излезе пред камерите за да даде јавни коментари. Белата куќа во петокот вечерта соопшти дека не се очекува претседателот да се појави јавност.

САД однапред ги известија своите сојузници од Блискиот Исток за нападите на Израел.

Денеска, на 79-тиот роденден на Трамп, тој треба да биде домаќин на воена парада наводно за да ја прослави 250-годишнината од американската армија. Тој преку социјалните медиуми го предупреди Иран да склучи договор „пред да биде предоцна“.

Израел соопшти дека повеќе од 200 авиони учествувале во операцијата што имала за цел околу 100 локации низ Иран. Најмалку 95 лица беа ранети, а неколку станбени згради во предградијата на Техеран беа погодени, според иранските медиуми. Израелскиот амбасадор во ОН рече дека во нападите се убиени 78 лица.

Во Израел, пак, убиени се три лица, а најмалку 40 се повредени во одделни ракетни напади во областа на Тел Авив, според полицијата и службите за итни случаи.

Нетанјаху и Трамп вчера разговараа по телефон за конфликтот, според официјален претставник на Белата куќа.
САД изјавија дека не одиграле никаква улога во првичниот напад на Израел и го предупредија Иран да не се одмаздува врз американските војници. Улогата на Вашингтон во помагањето на воздушната одбрана на Израел е вообичаена, но она што ќе го стори следно ќе биде клучно.

Текстот е напишан со помош на Џонатан Тироне.

(Текстот постојано се ажурира со новостите. Последното ажурирање се однесува на текстот од вториот до шестиот параграф)