Радмила Шекеринска за „Блумберг Адрија“: Поголемите одбранбени расходи се неопходни

На граѓаните на земјите членки на НАТО мора да им обезбедиме иста безбедност како и досега, но за тоа треба да вложуваме повеќе во одбрана, уверена е заменичката генерален секретар на НАТО, Македонката Радмила Шекеринска.

Во интервју за емисијата „Спотлајт“ на телевизијата Блумберг Адрија, на маргините на 20. издание на Бледскиот стратешки форум, таа изјави дека сојузот со САД е многу цврст, но дека од другата страна на Атлантикот веќе и порано пристигнувале предупредувања дека земјите од старата Европа треба значително повеќе да вложуваат во безбедност.

Поголемите вложувања, според неа, ќе бидат значителен поттик за одбранбената индустрија, но ќе помогнат и во одбраната. Тие се важни и затоа што Русија вложува сè повеќе пари во производство на оружје.

Земјите членки на НАТО ја зголемуваат одбранбената потрошувачка. Какво влијание очекувате дека тоа ќе има врз одбранбената индустрија во Европа, а особено во земјите членки од регионот Адрија?

„На последниот самит на НАТО во Хаг навистина донесовме историски одлуки, не само за зголемување на одбранбената потрошувачка, туку и за фокусирање на капацитетните цели, кои се многу поамбициозни од претходните.

Оваа одлука ја донесовме со оглед на променливите околности – светот стана посебно нестабилен, поопасен, безбедносната ситуација се влоши, а ние мораме и понатаму да им обезбедуваме на милијардите наши граѓани иста безбедност како што сме ја обезбедувале сите овие децении, сега и во иднина. Затоа сме цврсто определени дека мораме да ја зајакнеме нашата одбранбена моќ и да вложуваме во нашата одбрана и во нашите сили.

И тоа сигурно ќе биде поттик за одбранбената индустрија, затоа на самитот ги повикавме различните компании во евроатлантската регија, во Европа и во нашиот регион, навистина да ја искористат можноста за инвестирање во нови капацитети, бидејќи одбранбеното производство не ги задоволуваше потребите што ги дефиниравме. Затоа веруваме дека оваа определба, овој план, планот за одбранбени инвестиции, ќе биде поттик за одбранбената индустрија низ целата континент.“

Европа се соочува со се поголем притисок од САД да ги плати трошоците за својата одбрана. Како го гледате соработувањето со нашиот најголем трансатлантски партнер во НАТО? Дали Европа сè уште може да се потпира на САД?

„Тоа беше едно од најважните пораките од самитот во Хаг – дека трансатлантското партнерство сè уште е цврсто и дека вложуваме во негово зајакнување. Она што го слушнавме од претседателот Трамп, од неговиот тим, од американскиот Конгрес, но и од истражувањата на јавното мислење меѓу американските граѓани, е дека тие се посветени на трансатлантското партнерство. Тие се посветени на НАТО, но таа посветеност оди паралелно со оправданото очекување дека Европа ќе зајакне и дека и ние ќе вложуваме во својата безбедност.

Што се однесува до овој коментар од Вашингтон, некои би рекле дека критиките се присутни уште од самиот почеток на сојузот. Ако се вратите назад и ги слушнете коментарите, на пример, на американскиот претседател Џон Ф. Кенеди, дури и на претседателот Ајзенхауер, веќе од самиот почеток слушавме повици дека трансатлантското партнерство може да биде толку цврсто колку што ни е потребно само ако сите вложуваме во него. Затоа исходот од самитот во Хаг е посилен, но и пофер НАТО, каде поделбата на товарот не е само збор, туку сите придонесуваме за нашата безбедност, и мислам дека тоа е добра вест за двете страни на Атлантикот.“

Колку е способна Европа во одбраната во овој момент? Дали теоретски би можела сама да одбрани руски напад и со какви предизвици се соочува на својот источен фронт?

„Она што го зборувавме, особено во изминатата година, кога се приближувавме кон самитот, е дека сојузот е цврст и може да одврати и да се одбрани од секоја агресија на своја територија. Сепак, денес не можеме да се задоволиме само со обезбедување на таа безбедност. Мора да се подготвиме за следните пет и десет години, за што мора да вложуваме во нашата способност за одвраќање и одбрана.

Погледнете како напредува руското воено производство, особено преку соработката со некои нивни сојузници. Тие го зголемуваат производството, навистина се обидуваат да ги надминат сите свои противници во производство, што не е во интерес на мирот и нашата безбедност. Затоа, за да ја обезбедиме нашата безбедност, мораме да вложуваме и да ги надминеме своите противници во производство. Рецептот за тоа е вложување во нашата безбедност.

Поради растечките расходи за одбрана, Словенија основа одбранбен холдинг. Какви се искуствата на другите земји со вакви холдинзи?

Секоја земја суверено одлучува за своите инвестиции, и во сојузот постојат различни примери. Затоа се трудиме да не даваме веќе подготвени рецепти.

Сепак, како добри примери од секаде, го споделуваме тоа дека кога земјите се определуваат за повисоки одбранбени расходи, кога сојузот се определува за повисоки одбранбени расходи, тоа е вистинска порака за одбранбената индустрија. Одбранбената индустрија се фокусира и на создавање работни места. Се работи и за вложување во нашата индустрија.

Видовме дека некои сектори во нашиот регион бележат пораст, но и пад. Тоа е и инвестиција во области кои создаваат високо платени работни места. Затоа сакаме нашата одбранбена индустрија да цвета. Сакаме повеќе да се вложува во нивното работење и производството да биде побрзо, бидејќи не станува збор само за нарачки, туку и за тоа да се видат производите што побрзо.

Имаме различни искуства и се трудиме да ги поддржиме сојузниците во воведување повеќе иновации во нашата одбранбена индустрија. Затоа „Дијана“ (акцелератор за одбранбени иновации за Северен Атлантик) и инвестиционо-иновативниот фонд на НАТО се навистина многу, многу корисни. Тие беа многу важни во разговорите и поттикнувањето на поддршка за стартап компании. На тој начин некои иновации можат да влезат во одбранбената индустрија. Така нема да имаме производи од стари војни, туку вистинска инвестиција во современо војување, за да бидеме подготвени и да можеме да одвраќаме и да се браниме.

Концептот на двојна намена е во пораст. Дали е јасно што може да се финансира на овој начин? Може ли земјите, на пример, да градат нови железници или болници од зголемениот одбранбен буџет?

Во Хаг беше постигнат многу јасен договор. Речено е дека целите на капацитетите, кои секоја земја ги добила од НАТО, треба да бидат во центарот на одбранбените расходи, кои ќе достигнат до 3,5 отсто од БДП. Потоа рековме, и сите сојузници се согласија, дека земјите исто така треба да инвестираат во други области, како во воена мобилност, инфраструктура, поддршка на нивната одбранбена индустриска база, како и во сајбер-инструменти и сабјер-безбедност.

Сите овие инвестиции ќе се однесуваат на дополнителни 1,5 отсто од БДП за одбранбени и безбедносни расходи, и тоа го гледаме како резултат на многу општ поглед на тоа како да се обезбеди безбедност. Се работи за апсолутни приоритети за целите на капацитетите, но точно е дека ни се потребни сите овие дополнителни работи: отпорност, инфраструктура, воена мобилност, но не генерално, туку во врска со одбранбените планови што ги усвоивме порано“.