По Гренланд, данската „кралица на кризите“ размислува за изборна трка

За данската премиерка, обидот на Доналд Трамп да го „преземе“ Гренланд сега изгледа како криза што не треба да се пропушти.

Јавната поддршка се сврте во корист на Мете Фредериксен по нејзиниот судир со администрацијата на САД, оставајќи ја да размислува дали да распише предвремени избори за да го искористи моментот. Гласањето мора да се одржи најдоцна до 31 октомври, но Фредериксен може да ги повика Данците на избори кога и да процени дека е најповолно.

Пред конфликтот, Фредериксен изгледаше како да е во проблеми, а нејзиниот втор мандат беше оптоварен со домашни контроверзи. Растечките трошоци за живот и незадоволството од одлуката на владата да укине државен празник беа меѓу факторите што ја спуштија нејзината поддршка на најниско ниво во декември.

Два месеца подоцна, обновувањето на дипломатските тензии околу арктичката територија од страна на Трамп го префрли политичкиот фокус во Данска кон надворешната политика и лидерството. Тоа ѝ оди во прилог на Фредериксен, која проектира слика на стабилна рака што се соочува со непредвидлива суперсила, со цела Европа зад себе.

„Мете Фредериксен е на врвот кога земјата се соочува со најголемите кризи — таа, всушност, е кралица на кризите“, изјави Ханс Енгел, политички коментатор и поранешен владин министер од редовите на конзервативната опозиција. „Таа напредува во такви ситуации и црпи енергија од околности што изгледаат мрачни и сложени.“

Резултатот е заживување на партијата на 48-годишната социјалдемократка, што Руне Стубагер, професор по политички науки на Универзитетот во Архус, го опишува како „подарок“ во изборна година за Фредериксен, испорачан од Трамп.

Bloomberg

Фредериксен често се опишува како данската „Челична дама“, левичарска верзија на Маргарет Тачер. Од моментот кога влезе во данскиот парламент во 2001 година, на 23-годишна возраст, таа беше доживувана како директна нова фигура на политичката сцена со јасно насочен поглед кон власта. Нејзината репутација за директност дополнително се зацврсти во 2014 година, кога, набргу по назначувањето за министерка за правда, веднаш го деградираше највисокиот државен службеник во министерството. Потегот предизвика толку силен внатрешен револт што раководителите на други ресори се појавија облечени во црно, „облека за жалост“, невообичаено отворен протест против актуелен министер.

Спорот околу Гренланд ја постави Фредериксен, која се смета за бескомпромисен лидер што презира слабост, во единствена позиција. Бидејќи прашањето сè уште не е конечно решено, гласачите сакаат да го изберат оној што е најподготвен да ја води Данска во по сè непријателска глобална средина. Според Енгел, тоа оди решително во прилог на Фредериксен.

Родена во северниот индустриски град Алборг, во работничко семејство, таа ѝ се приклучи на младинската организација на Социјалдемократите на 15-годишна возраст. На универзитетот се посвети на општествените науки и африканските студии, но образованието го стави во мирување како што нејзината политичка кариера добиваше замав, за подоцна да се врати и да ја земе дипломата.

Фредериксен се искачи на врвот на данската политика во 2019 година, кога на 41 година стана најмладата премиерка во историјата на земјата. Нејзиниот успех се темелеше на повторното освојување на работничките гласачи кои се свртеа кон десницата, насочувајќи ја партијата кон поцврст став за имиграцијата.

Bloomberg

Таа се најде на нишанот на Трамп уште истата година, кога тој првпат почна јавно да изразува интерес за најголемиот остров во светот. Фредериксен го нарече предлогот „апсурден“, Трамп ја нарече „непријатна“, а потоа ја откажа планираната посета на Данска. Потоа, во февруари минатата година, кога го започна својот втор мандат со обновување на кампањата за преземање контрола врз Гренланд, таа имаше разговор со Трамп, опишан како „жесток“.

Дури и среде најсериозната надворешнополитичка криза на Данска од Втората светска војна наваму, Фредериксен покажа смиреност и решителност. Откако веќе се соочи со гренландскиот потег на Трамп, таа научи како да се движи низ конфронтација и како да се справува со него.

Bloomberg

Откако првично експериментираше со дискретен пристап „зад сцената“ — наречен „хиге дипломатија“, според данскиот концепт на удобност и топлина — таа премина кон повлекување јасни црвени линии и мобилизирање европска поддршка. За време на последната ескалација на почетокот на јануари, заедничката изјава дадена со други европски лидери, со која се повикува Трамп да ги почитува границите на Гренланд, во Данска беше широко оценета како дипломатска победа.

Данската премиерка оттогаш го предупреди Трамп во интервјуа против понатамошни закани и инсистираше дека САД немаат право да го анектираат Гренланд. Тежината на пораката дополнително ја нагласи со појавувања облечена целосно во црно.

Способноста на Фредериксен да проектира контрола во моменти на национален стрес повеќепати се претвори во политички придобивки: за време на пандемијата, нејзиниот рејтинг порасна откако воведе рани карантински мерки и брзо реагираше за да го ограничи ширењето на заразата, зацврстувајќи ја сликата за способна менаџерка на кризи. Неодамнешните анкети ги покажуваат Социјалдемократите како најпопуларна партија во Данска, со поддршка до 23,0 отсто, од 18,0 отсто во декември.

Кризата со Гренланд ја зајакнува партијата на Фредериксен
Поддршката на гласачите за Социјалдемократите во Данска расте

Bloomberg

Во таа смисла, таа ужива сличен пораст на поддршката како и лидерите во Канада, Австралија и Бразил, кои се соочија со Трамп околу политики, од трговски царини до обидите за регулирање на американските големи технолошки компании.

Станува збор за ефект „собирање околу знамето“, изјави Рејчел Рицо, виша соработничка во „Обзервер“ (Observer Research Foundation), независен глобален тинк-тенк со седиште во Њу Делхи.

„Политичките лидери сакаат едноставна порака што можат и да ја изградат и да ја продадат на својата база“, рече таа. „Доналд Трамп на многу начини им го нуди тоа на странските лидери.“

Но, тоа е тенка линија по која се оди — и не само поради ризикот од негативни реакции од Вашингтон.

Репутацијата на Фредериксен не е прифатлива за сите гласачи. Често е критикувана како бескомпромисна и претерано строга, поради што настојува да изгради поприземна, работничка слика за себе, споделувајќи внимателно избрани моменти од секојдневниот живот, како јадење сендвичи со скуша или чистење сопствени прозорци. Таа, исто така, ги отфрла обвинувањата дека е жедна за власт, оценувајќи дека таквите напади се мотивирани од сексизам.

Bloomberg

Нејзиниот мандат беше обележан со контроверзи што постепено ја нагризуваа нејзината поддршка дома. Во 2022 година, таа распиша предвремени избори откако уништувањето на 17 милиони визони (вид животно кое се лови заради крзното) за време на пандемијата предизвика обвинувања дека нејзината влада ги пречекорила законските овластувања. Понатаму, предлог-законот за укинување државен празник со цел зголемување на воените трошоци ѝ донесе пад на поддршката кај гласачите. Минатата година, Социјалдемократите за првпат по повеќе од еден век ја загубија политичката контрола во Копенхаген, што укажа на слабеење на поддршката меѓу урбаните гласачи кои долго време беа основа на партијата.

Додека во тој период нејзината поддршка дома слабеше, меѓународниот профил на Фредериксен растеше, при што дел од аналитичарите прогнозираа дека таа би можела да биде сериозен кандидат за функцијата генерален секретар на НАТО. Тоа не се реализираше, а вниманието оттогаш повторно се насочи кон нејзината внатрешнополитичка иднина.

Постојат знаци дека владата се позиционира за можноста за предвремени избори: забрзано ги протурка субвенциите за цените на храната, дополнително го заостри ставот за имиграцијата и ги претстави плановите за реформа на образовниот систем во Данска.

Сепак, прераното распишување избори може да остави впечаток дека Фредериксен ја искористува националната криза, додека предолго чекање би можело да ѝ остави малку контрола врз тајмингот и да ја принуди на кампања под неповолни услови.

Распишувањето предвремени избори носи и дополнителен ризик од нарушување на дипломатските разговори со САД, иако таа би можела да тврди дека актуелното затишје нуди простор Данците да излезат на гласање. Истовремено, сегашниот подем на поддршката за Фредериксен може брзо да се истопи штом ќе започне кампањата и вниманието повторно се насочи кон домашните прашања.

Bloomberg

„Овој вид поддршка е минлив“, изјави Каспер Молер Хансен, професор по политички науки на Универзитетот во Копенхаген, кој го проучува однесувањето на гласачите. Иако гласачите ќе застанат зад својата земја во тешки времиња, „тоа не значи дека Данците одеднаш станале социјалдемократи“.

Без оглед дали подемот е поттикнат од Трамп или не, партијата на Фредериксен се чини дека ќе биде помала отколку пред четири години, иако таа најверојатно и натаму ќе остане на чело на државата.

„Дури и ако нејзината партија претрпи значителен удар, тешко е да се замисли исход на претстојните избори во кој Мете Фредериксен нема да заврши како премиерка“, рече Хансен.