Иранската државна телевизија прогласи жалост по смртта на Хамнеи, дел од јавноста слави

Милиони Иранци го поминаа целиот свој живот под раководството на ајатолахот Али Хамнеи, врховниот лидер на Иран. Кога почнаа да се пристигнуваат извештаи за неговата смрт, на улиците на Техеран избувна славје. Властите, пак, прво ја негираа веста, а потоа прогласија жалост.

За смртта на врховниот лидер на Иран со часови се шпекулираше, сè додека не беше потврдена како факт од страна на американскиот претседател Доналд Трамп во објава на социјалните мрежи.

Ова претставува најголем пресврт во сложената историја на земјата од Исламската револуција, која го собори Шахот и ги доведе верските водачи на власт.

Но, истовремено се одвиваа две приказни - и во Иран и надвор од него - кои во ерата на социјалните мрежи, кога пристапот до интернет тешко се контролира или целосно се исклучува, беа јасно изложени.

Едната беше приказна за режим кој ја негираше веста, сè додека иранската државна телевизија околу 5 часот наутро по локално време не ја потврди смртта на Хамнеи. Водителот ја соопшти информацијата со треперлив глас, додека на екранот беше поставена црна лента во аголот и се емитуваа цитати од Куранот — визуелен знак што традиционално се користи за да се означи национална жалост.

Другиот наратив беше внимателно контролираното обраќање на Трамп, кој ја присвои заслугата за една од најзначајните и најконтроверзни одлуки во надворешната политика на кој било американски лидер во современата историја.

Многу Иранци од милениумската генерација, родени по 1989 година, никогаш не доживеале ден без Хамнеи на власт. Тој немаше вистински противник, а малку е веројатно дека неговиот наследник ќе располага со истото ниво на моќ, институционална контрола или личен авторитет што тој ги наследи од ајатолахот Рухолах Хомеини и што низ генерации дополнително ги зацврсти.

Неговата цврста контрола врз власта принуди милиони да ја напуштат земјата и да заминат во егзил, илјадници да завршат во затвор, а безброј обични граѓани да живеат во страв, правејќи ја самата помисла на ера по Хамнеи речиси незамислива.

Првата реакција на веста што може да го означи почетокот на распадот на системот што со децении го одржуваше изолиран и цврсто контролиран беше: Дали е ова навистина вистина?

Со години тој ги негираше извештаите за болест или слабост, појавувајќи се во јавноста пеш, потпирајќи се на стап, држејќи долги говори и упатувајќи закани кон непријателите во странство и кон неистомислениците дома.

Тој претседаваше со комеморации за своите највисоки воени функционери и сојузници, молејќи се во 2024 година над ковчегот на Исмаил Ханије, висок лидер на Хамас и клучен сојузник, убиен во срцето на Техеран, како и жалејќи за смртта на својот најблизок генерал Касем Сулејмани, кој беше убиен во американски воздушен напад во 2020 година.

Тој постојано го задушуваше секој предизвик кон своето владеење - вклучително и кога за време на немирите по изборите во 2009 година демонстранти јавно извикуваа повици за неговата смрт. Најновиот обид да се оспори неговиот авторитет беше пресретнат со брутална пресметка, при што неговите безбедносни сили не покажаа воздржаност, убивајќи илјадници ширум земјата за време на националните протести во јануари.

Тврдењето на Трамп за неговата смрт беше брзо отфрлено од иранските државни медиуми, кои се повикаа на лица блиски до кабинетот на врховниот лидер. Се сметаше дека репутацијата на Трамп за ширење погрешни информации ќе одекне кај јавноста.

Ваквите изјави, користени со години од претставници на режимот, претставуваат психолошка операција насочена кон обликување на јавното мислење. Овојпат, тие не поминаа.

Додека официјалните пораки се емитуваа, видеа од внатрешноста на Иран ги преплавија социјалните мрежи, прикажувајќи маса народ што ги исполнува улиците во раните часови во неделата: автомобили што свират, луѓе што танцуваат и извикуваат слогани во знак славје — и покрај тоа што политичката иднина на земјата и непосредното прашање за неговиот наследник остануваа длабоко неизвесни.