Зошто нападот на САД врз иранскиот остров Харг е загрижувачки за нафтените пазари?

Извозот на нафта од Иран зависи од мала база во Персискиот Залив: островот Харг, точката на товарење за речиси сите пратки на сурова нафта во земјата. На 14 март, претседателот Доналд Трамп објави во објава на социјалните мрежи на Трур Сошл (Truth Social) дека САД бомбардирале воени цели на островот, но ја поштедиле неговата нафтена инфраструктура. Тој ги предупреди иранските лидери дека веднаш ќе ја преиспита таа одлука доколку се мешаат во бродовите што транзитираат низ Ормутскиот теснец.

Островот покрај иранскиот брег испорачува околу девет од секои 10 барели од извозот на сурова нафта од Иран, од кои поголемиот дел е наменет за Кина. Доколку нафтените средства на островот Харг станат цел, влијанието веднаш би се проширило низ синџирите за снабдување со енергија, со непредвидливи последици за глобалната економија.

Која е важноста на островот Харг?

Малиот остров што се наоѓа на 15 милји (24 километри) од иранското копно е терминал за извоз на нафта од 1960-тите, кога го основа американскиот нафтен гигант „Амоко“. Објектот беше запленет од иранската држава по Исламската револуција на земјата во 1979 година.

Терминалот на островот обработува околу 1,5 милиони барели дневно, обем што го надминува производството на повеќето земји од ОПЕК. Пратките таму се внимателно следени од трговци кои го следат опаѓањето и падот на суровата нафта од четвртиот најголем производител на нафта на ОПЕК. Владите кои се обидуваат да го разберат влијанието на западните санкции врз производството на нафта во Иран, исто така, внимателно го следат местото. Секое нарушување на работењето или неочекувани промени во обемот на извоз може брзо да влијае на цените на енергентите, бидејќи трговците го земаат предвид веројатното влијание врз глобалните залихи.

Објектот се смета за толку стратешки витален за Иран што секој напад што нанесува значителна штета на местото веројатно би предизвикал директна одмазда од страна на иранската војска.

Кои се клучните нафтени објекти на островот Харг?

Нафтата се движи од иранските нафтени полиња преку подводни цевки до островот Харг, каде што се складира пред да се натовари на танкери. Локацијата е преполна со резервоари за складирање кои можат да содржат дури 30 милиони барели - околу една третина од капацитетот на гигантскиот американски центар за складирање во Кушинг, Оклахома. Има простор за пристап на осум танкери и капацитет за товарење на повеќе преку трансфер од брод до брод. Повеќе од 6 милиони барели сурова нафта можат да се товарат на островот Харг за еден ден, што се протега до 10 милиони барели доколку е потребно, според иранските власти. Островот е населен главно со работници во нафтената индустрија, кои транзитираат до и од објектот преку аеродром управуван од Националната иранска нафтена компанија.

Што се случуваше на островот Харг пред нападот?

Иран го зголеми товарењето на нафта на терминалот пред почетокот на конфликтот. Танкерите продолжија да се полнат таму откако избувнаа непријателствата - веројатно затоа што владата на Иран сакаше да внесе што е можно повеќе сурова нафта на земјата во вода и да се заштити од опасност.

 

Овие бродови треба да транзитираат низ Ормускиот теснец за да стигнат до глобалните пазари, а многу помалку бродови поминуваат низ водниот пат откако започна војната на 28 февруари.

На 7 март 2026 година, на извозниот терминал на островот Харг во Иран беа закотвени два многу големи носачи на сурова нафта. Уште повеќе беа закотвени во близина на островот. Извор: Блумберг

Што ризикува таков напад врз островот Харг?

Иако ниту една страна не пријави докази за голема штета на енергетската инфраструктура, таков напад ги зголемува влоговите за пазарите на нафта во конфликт кој веќе го погоди производството и речиси го затвори Ормускиот теснец, предизвикувајќи зголемување на цените на суровата нафта за повеќе од 40 проценти.

Воздушните напади врз островот Харг би можеле да го нарушат поголемиот дел од извозот на нафта на Иран со недели или месеци и да ја влошат она што веќе е сериозна економска криза во земјата.

Иако поголемиот дел од нафтата од островот Харг оди во Кина, прекинувањето на извозот од терминалот веројатно би ги зголемило глобалните цени на суровата нафта уште повеќе, поттикнувајќи ја инфлацијата во големите индустријализирани земји, вклучувајќи ги и САД - нешто што администрацијата на Трамп ќе сака да го избегне во изборна година.

Исто така, постои ризик нападот да го натера Иран да ги ескалира нападите врз енергетската инфраструктура низ целиот регион. Војската на Исламската Република се закани дека ќе ги погоди нафтените цели поврзани со САД на Блискиот Исток доколку бидат нападнати енергетските капацитети на Иран, објави агенцијата Франс Прес на 14 март, цитирајќи коментари за локалните медиуми од субјекти поврзани со Револуционерната гарда.

— Со помош од Џулијан Ли