Колку ѕвездички има јадранскиот луксуз?

Мојот поранешен сосед, кој со години негуваше голема љубов кон алкохолот, секогаш велеше дека квалитетните вина во Хрватска ги прават печатниците, а не винарниците. Со тоа алудираше дека секој може на етикетата да напише дека неговото вино е квалитетно, но содржината на шишето најчесто е далеку од тоа. Со текот на времето пазарот донекаде го регулираше тоа, но оваа анегдота всушност е одлична паралела за темата со која ќе се занимаваме во текстот - луксузниот туризам и неговиот соживот со моделот на масовен туризам, кој и натаму убедливо доминира во земјата.

Кога ќе отворите некој од големите портали за пребарување летно сместување, често ќе наидете на апартмани, па дури и хотели што се рекламираат како луксузни. Но, исто како и со вината од воведот, штом малку загребете под површината на ретушираните фотографии од локалните плажи, ќе откриете дека реалноста нема многу заеднички нешта со она што се рекламира. Поглед кон преполн контејнер од балконот, бучава од пијани гости под прозорецот и слаб притисок на водата никој не става во рекламите.

Тоа, секако, не значи дека Хрватска воопшто нема луксузна туристичка понуда. Напротив. Пред само неколку дена во Пореч беше отворен „Пицал ресорт“, во кој „Валамар ривиера“ инвестираше 200 милиони евра, што претставува најголема инвестиција во хрватскиот туризам. Големите хотелски компании генерално настојуваат да го развиваат овој сегмент од понудата, а постојат и вистински мали бутик-бисери во приватна сопственост.

Секако, тука е и широката понуда на вили и апартмани во кои може да се ужива на високо ниво, но и натаму убедливо преовладува економичното сместување, при што не недостигаат ниту преценети „дупки“.

Балони на луксузот

Факт е дека луксузниот туризам најчесто живее во мали балони, островчиња опкружени со океан од масовен туризам - неподнослив метеж, сообраќаен хаос и преоптоварена јавна инфраструктура, која дополнително се уништува со неконтролираната изградба на апартмани.

Тоа не треба да изненадува, бидејќи Хрватска со децении боледуваше од специфичен облик на економско слепило: успехот на туристичката сезона се мереше исклучиво преку физички показатели – бројот на пристигнувања и ноќевања. Колку беше поголем метежот на наплатната рампа Лучко и колку беа пополни траектите толку погласно беше славењето во Министерството за туризам. Но, во последните години тој модел го достигна својот плафон, па од институциите и од министрите сѐ почесто се слуша поинаква приказна. Целта е премин од квантитет кон квалитет и поголема заработка од помал број гости.

Bloomberg Adria

Во тој парадокс, растргната меѓу хартиените амбиции за елитна клиентела и инфраструктурата што стенка под товарот на десетици милиони ноќевања, Хрватска навидум се обидува да го направи невозможното - целосно да ја редефинира гранката од која зависат околу 20 отсто од националниот бруто-домашен производ (БДП), а притоа да не ја загуби економската стабилност.

Се пишуваат стратегии, се носат закони, се зборува за одржливост, но се занемарува најважната сила – пазарот. Залудно министерот за туризам апелира за намалување на цените ако гостите се подготвени да ги платат. Судејќи според рекордните бројки во последните неколку години, очигледно не им пречи што ценовно почнавме да ги надминуваме Шпанија и Италија, туку и натаму масовно доаѓаат на Јадранот. Најновите податоци покажуваат дека во првите пет месеци се остварени 4,5 милиони пристигнувања и повеќе од 14 милиони ноќевања. Тоа претставува раст од пет отсто кај пристигнувањата и седум отсто кај ноќевањата во споредба со истиот период лани, година што исто така урна рекорди.

Значи, масовниот туризам останува, а луксузниот и натаму ќе мора да го брани својот сегмент и да бара начини како своите гости да ги заштити од негативните искуства што демнат речиси на сите дестинации.

Како ќе изгледа тоа, ги прашавме сите важни чинители на туристичката сцена – големите хотелиери, малите издавачи на сместување, институциите и искусните играчи што премиум-понудата во приватното сместување ја познаваат до најситен детаљ.

Хотелиерите на крајот не ни го дадоа своето видување, правдајќи се дека е време на собранија, па, сосема разбирливо, акционерите им се поважни од новинарите. Другите, главно, се согласуваат околу едно – масовниот и луксузниот туризам можат и мора да коегзистираат. Реално, друг избор и немаат.

Економска (не)компатибилност

Додека хотелите се обидуваат да создадат премиум „меури“ по должината на брегот, кој масовната изградба на апартмани го претвори во огромна сезонска спална, виновникот за таквата состојба најчесто прво се бара кај малите издавачи на сместување. Да ја парафразираме познатата изрека – „нека виси Шиме“.

Но Шиме, Роко и Анте не се проблемот, туку темелот на домашниот туризам, кој токму врз семејното сместување се изгради во она што е денес – индустрија со повеќе од 15 милијарди евра годишни приходи.

Тој раст, како и сето добро и лошо што го донесе, не дојде случајно. Го диктираше пазарот.

Барбара Марковиќ/Bloomberg Adria

Пластично и реално ситуацијата ја опишува Барбара Марковиќ, претседателка на Здружението за семејно сместување ХУОС (HUOS).

„Масовната изградба на апартмани не дојде ниту случајно ниту прекуноќ. Во еден момент вложувањето во туристичко сместување стана инвестиција што носеше најбрз и најсигурен поврат, па не е чудно што многумина се одлучија токму за таков вид вложување. Тоа едноставно беше пазарна можност што голем број граѓани ја препознаа и паметно ја искористија“, вели таа.

Сепак, тој инвестициски бран во недвижности доведе до сериозни аномалии и проблеми. Марковиќ вели дека со години предупредува дека развојот мора да има јасни правила и контрола, бидејќи туризмот смее да расте само онолку колку што една дестинација може квалитетно да поднесе.

Првите посериозни обиди за стабилизирање на тој „див запад“ се гледаат преку новите законски решенија донесени на почетокот на 2025 година, но, според нејзината процена, вистинските ефекти во туризмот реално ќе можат да се оценат дури по две-три години.

Марковиќ решително го отфрла наративот што стана популарен во јавноста, според кој сите структурни проблеми на хрватскиот туризам се префрлаат врз грбот на семејното сместување.

„Да беше проблемот толку едноставен, одамна ќе го решевме. Туризмот е многу покомплексен систем од тоа и не можеме проблемите, како што се оптоварената инфраструктура, сообраќајниот метеж, достапноста на домувањето или притисокот врз просторот, да ги сведеме на еден единствен виновник“, предупредува таа.

Таа инсистира дека мора јасно да се повлече линија меѓу вистинското, традиционално семејно сместување и само изнајмувањето  недвижности. Отсуството на таква разлика доведе до тоа законските и финансиските обврски денес еднакво да паѓаат врз сите, казнувајќи ги луѓето што навистина го претставуваат столбот на автентичното хрватско гостопримство.

„Семејното сместување го сочинуваат домаќини што лично ги пречекуваат гостите, живеат во својата заедница и со тие приходи го дополнуваат семејниот буџет. Од друга страна, постојат модели во кои примарната цел е остварување профит. Дали е исто кога едно семејство прима гости во својот дом и секојдневно се грижи за нив и кога некој поседува пет или шест недвижности што служат исклучиво за издавање? Според мене, станува збор за два целосно различни деловни модели што не треба да се третираат на ист начин“, тврди Марковиќ.

Тешко е да не се согласиме со неа по тоа прашање.

Освен што ја имаат улогата на дежурни виновници за сè што не чини во хрватскиот туризам, малите издавачи на сместување добија уште една неблагодарна улога. Тие, всушност, се првата линија кога системот ќе потфрли и врз нив се истура најголемиот дел од незадоволството на гостите.

Bloomberg Adria

„Кога среде сезона ќе снема вода, ќе падне напонот или ќе има проблем со собирањето отпад, гостинот нема да се јави во општината или во комуналното претпријатие. Ќе му се јави на домаќинот и нему ќе му остави лоша оценка. Ние први ги слушаме поплаките и се обидуваме да најдеме решение, иако на таквите ситуации често воопшто не можеме да влијаеме“, нагласува Марковиќ.

Додека големите хотелски системи и изолираните ресорти располагаат со милионски буџети за изградба на сопствени соларни централи, агрегати и системи за управување со отпад, семејното сместување е целосно зависно од јавната комунална инфраструктура.

Марковиќ предупредува и на социолошкиот аспект, кој премногу често се заборава во трката по профит.

„Туризмот постои поради луѓето што живеат во дестинацијата. Ако локалното население нема квалитетен живот, тогаш долгорочно нема ниту квалитетен туризам.“

Кога локалното население, поради високите цени на недвижностите, бучавата и комуналниот хаос ќе ги напушти историските јадра и крајбрежните места, градовите стануваат празни кулиси без душа. А без локалното население нема ниту автентичност, со која хрватскиот туризам толку гордо се брендира на странските пазари.

Еден од најфасцинантните, но наедно и најпроблематични податоци за хрватскиот туризам е длабоката нерамнотежа во структурата на сместувачките капацитети. Додека во развиените западни премиум дестинации хотелите го сочинуваат најголемиот дел од понудата, во Хрватска ситуацијата е сосема поинаква.

Bloomberg Adria

Ненад Низиќ, претседател на Здружението на единствени хрватски хотели „Импресија“, наведува податок што јасно покажува каде се крие економската нелогичност на системот.

„Кај нас хотелското сместување сочинува само околу 30 отсто од вкупните капацитети, а создава дури околу 90 отсто од приходите. Тоа јасно покажува каде се создава најголемата додадена вредност, но и каде постои најголем простор за стратешко планирање, вработување, вложување во квалитет и, што е најважно, за продолжување на туристичката сезона.“

Токму тој однос од 30 спрема 90 е клучен за разбирање на судирот меѓу моделот на масовен и луксузен туризам. Масовното сместување во приватна сопственост троши огромни просторни ресурси, создава силен притисок врз инфраструктурата во текот на само 45-60 дена од летниот шпиц, а во државниот буџет преку паушалните даноци враќа несразмерно малку во однос на оптоварувањето што го создава.

Од друга страна, хотелите од повисока категорија работат значително подолго, обезбедуваат работни места во текот на целата година и плаќаат целосни даночни обврски, но постојано се соочуваат со проблемот што нивните гости мора да го делат просторот со масата туристи што ги привлекува евтиното сместување.

На прв поглед, овие два пристапа изгледаат неспоиво, но факт е дека се меѓусебно зависни. Иако практично се наоѓаат на две спротивставени страни, и Марковиќ и Низиќ се свесни за тоа. И двајцата нагласуваат дека иднината не ја гледаат во радикално спротивставување на овие два модела и истакнуваат дека нивниот соживот не само што е можен туку е и неопходен.

Bloomberg Adria

„Домаќините што нудат семејно сместување се важен дел од хрватскиот туризам и можат многу да придонесат токму во оној дел што гостите го препознаваат како непосредност и локален карактер“, признава Низиќ.

И Марковиќ смета дека хотелите и семејното сместување можат да функционираат во симбиоза, а најдобар пример за тоа е целогодишниот конгресен и деловен туризам. Кога големите хотели надвор од сезоната привлекуваат конгреси, организирани настани и групни посети, од тоа корист има не само хотелот туку се придвижува и целиот туристички систем на дестинацијата: работат рестораните, таксистите, продавниците, туристичките водичи, културните установи, но и оној дел од квалитетното семејно сместување што останува отворен во поголемиот дел од годината.

„На хрватскиот туризам не му е потребен победник меѓу овие два модела. Потребни ни се и двата, но со јасни правила, одржлив развој и квалитетен живот за луѓето што живеат во тие дестинации“, заклучува Марковиќ.

Државни стратегии: од броење гости до микроменаџирање на просторот

Веќе го споменавме фетишот на хрватските институции за броење на пристигнувањата и ноќевањата. Долго време тоа беше единствениот показател за успешноста, но сега се бара поинаков пристап. Како треба да изгледа тој пресврт ни објасни Андреја Вукојевиќ, потпретседателка на Хрватската стопанска комора - ХГК (HGK).

Андреја Вукојевиќ/Bloomberg Adria

„Хрватска во последните години го менува пристапот кон развојот на туризмот – од модел што првенствено се потпираше на растот на бројот на пристигнувања кон модел што става акцент на одржливоста, квалитетот на дестинацијата и поголемата додадена вредност по гостин.“

Според неа, државата конечно сфатила дека туристичкиот бренд на земјата не може да се гради само врз обемот на туристичкиот промет.

„Повеќе не сме во фаза на апстрактни расправи за одржливоста на туризмот. Со Законот за туризам и Правилникот за методологијата за пресметка на прифатниот капацитет е воспоставена конкретна рамка за мерење на носивоста на дестинациите. Методологијата предвидува анализа на туристичката побарувачка, сместувачките капацитети, сообраќајната и комуналната инфраструктура, еколошките показатели и квалитетот на животот на локалното население, како и изработка на развојни сценарија и препораки за идното управување со дестинацијата“, објаснува Вукојевиќ.

Во практика тоа значи дека управувањето со туризмот конечно би требало да се пресели од сферата на политичките декларации во сферата на егзактните податоци. Првите официјални пресметки на прифатните капацитети, кои во моментов се изработуваат по должината крајбрежјето, јасно ги идентификуваат таканаречените тесни грла во развојот. Тоа се проблематичните точки што секој жител на крајбрежјето добро ги знае: сообраќајниот метеж, колапсите во водоснабдувањето на островите, падовите на напонот во електроенергетската мрежа за време на топлотните бранови и купиштата отпад што локалните комунални претпријатија не успеваат навреме да ги отстранат.

Правилникот, кој стапи во сила, предвидува и строга категоризација на состојбата на дестинацијата според степенот на оптовареност. Кога податоците ќе покажат дека одреден показател влегол во црвената зона, локалните власти добиваат законска основа за воведување корективни мерки. Резултатите од овие анализи треба да станат клучна основа за просторното планирање, за донесување одлуки за забрана на отворање нови туристички капацитети, па дури и за насочување на туристичките текови кон внатрешноста на земјата.

Значителен поттик за овој пресврт треба да дадат и инвестициите преку Националниот план за закрепнување и отпорност (НПОО), насочени кон јавната туристичка инфраструктура, одржливата мобилност и енергетската ефикасност. Сепак, останува прашањето дали државата се трка со време што веќе истекло.

Истражувањето на Хрватската стопанска комора од 2025 година, насловено „Хрватска како премиум туристичка дестинација“, во кое се анализирани медитерански икони како Марбеља, Азурниот Брег, Миконос и Амалфискиот Брег, донесе отрезнувачки заклучоци. Успехот на тие дестинации не се темели само на изолирани луксузни хотели туку и на квалитетот на целиот синџир на туристичката понуда – од пристапноста и авионската поврзаност до комуналниот ред.

Особено е индикативен примерот на Амалфискиот Брег. Истражувањето покажало дека неговото премиум позиционирање е сериозно нарушено поради прекумерниот туризам и хроничниот недостиг од управување во шпицот на сезоната. Ако и Амалфискиот Брег потклекнал под товарот на сопствената популарност, што ги очекува историските јадра во Хрватска?

Добар пример од практиката е бисерот на хрватскиот туризам – Дубровник. Таму со децении се води битка што всушност ја сумира ситуацијата со која Хрватска ќе мора да се соочи и на национално ниво.

Откако почна да стекнува репутација на туристичка стапица што треба да се избегнува поради метежот, на Дубровник му се закани и губење на статусот на светско наследство на УНЕСКО. Затоа градот започна макотрпен процес на „чистење“ и ребрендирање, а од неговото искуство може да се извлечат одредени поуки за соживотот на луксузниот и масовниот туризам.

Bloomberg Adria

Со градоначалникот на Дубровник, Мато Франковиќ, разговаравме уште пред неколку години, кога дури почнуваше со своите амбициозни планови. Уште тогаш имаше многу јасен и аргументиран став за насоката во која треба да се развива градот под Срџ, отфрлајќи ги елитистичките аспирации како нереални и општествено исклучувачки.

„Не сум поборник на оние што велат дека Дубровник треба да тежнее кон елитен туризам. Мислам дека Дубровник треба да тежнее кон одржлив туризам. Туризам што прифаќа хотели со две, три, четири и пет ѕвезди, што прифаќа луксузни вили и исклучително богати посетители, но и бекпекери што ќе престојуваат во хостели. Мислам дека во Дубровник има место за секого и дека секој може да најде нешто за себе“, ни изјави Франковиќ.

Сепак, тој нагласуваше дека таквата инклузивност и разновидност не смеат да бидат резултат на стихија, туку на строго управување. Клучната алатка за тоа, на која локалните самоуправи се надеваат преку новите законски надлежности, е правото градовите самостојно и автономно да управуваат со сите аспекти на економскиот живот на својата територија.

„Така можеме и треба да носиме одлуки со кои ќе елиминираме или ограничиме одредени сегменти на стопанските дејности. Притоа еднакво мислам и на хотелите, и на апартманите, и на камповите, всушност на сè што е поврзано со туризмот и туристичките активности“, категоричен е Франковиќ.

Bloomberg Adria

Дубровник почна да ги спроведува промените преку ограничување на бројот на крузери, регулирање на бројот на маси пред рестораните и кафулињата во историското јадро, како и преку строги правила за такси-возилата и возилата за достава. Автобусите со туристи мора однапред да го најават доаѓањето и да резервираат паркинг, а истото тоа важи и за посетата на градските ѕидини – билетите мора да се купат долго пред пристигнувањето. Програмата за достапно домување постепено го враќа локалното население во старото градско јадро и, генерално, се чини дека состојбата оди во подобра насока.

Поуката е јасна - статусот на луксузна дестинација не се постигнува со забрана за пристап на гости со помала куповна моќ, туку со изградба на систем во кој ниту богатите ниту сиромашните не ја загрозуваат суштината на самиот град.

Високите цени мора да бидат проследени со квалитетна понуда

Да се вратиме уште еднаш накратко на клучниот парадокс на хрватскиот туризам. Замислете гостин што плаќа илјада или две илјади евра за ноќевање во врвен хотел или ресорт. Таму добива беспрекорна услуга и мир, но во моментот кога ќе посака да вечера во локален ресторан или да го посети историското јадро, го пречекува суровата реалност на масовниот туризам.

Се соочува со километарски сообраќајни метежи, преоптоварен систем за собирање отпад и деградиран јавен простор преполн со тезги со евтини сувенири и кинеска пластика.

Се наметнува прашањето како и до кога може да се брани премиум брендот и да се задржат високите цени ако дестинацијата надвор од хотелските врати испраќа порака за комунална немоќ и хаос.

Вукојевиќ од Хрватската стопанска комора смета дека тоа не е невозможно и нуди прагматичен одговор.

„Луксузниот туризам може долгорочно да расте и без радикално намалување на капацитетите, но само ако развојот на јавната инфраструктура го следи развојот на туристичката понуда. Притоа е важно да се каже дека луксузниот, односно премиум туризмот, успешно функционира и во силно оптоварени дестинации, бидејќи не се потпира исклучиво на мирна околина, туку на контролирано и високоперсонализирано искуство.“

Bloomberg Adria

Како примери ги наведува Венеција, Барселона, Париз, Дубаи и Санторини. Во сите тие светски туристички центри луксузниот сегмент останува релативно отпорен на проблемите во околината, бидејќи се темели на способноста да им понуди на гостите совршено изолирано искуство во рамките на пошироката, преоптоварена дестинација.

Сепак, јадранскиот брег е просторно и морфолошки специфичен. Хотелите, приватните куќи и јавниот простор се толку испреплетени што создавањето целосно изолирани „меури“ во повеќето места е физички невозможно. Затоа слабата инфраструктура претставува не само оперативен туку и директен репутациски ризик.

Поради тоа, инвеститорите сѐ повеќе се насочуваат кон ЕСГ-стандардите (еколошко, општествено и корпоративно управување), за самите да обезбедат енергетска и водна независност на своите објекти, што постепено станува и елиминациски критериум за меѓународните инвестициски фондови.

Искуства од теренот

Низиќ, покрај тоа што раководи со здружението „Импресија“, повеќе од 20 години е сопственик и на хотелот „Вестибул“ во Сплит, сместен во срцето на 1.700 години старата Диоклецијанова палата. Тешко е да се најде подобар соговорник за увид од првата линија на луксузниот туризам.

„Членките на ‘Импресија’ пред сѐ се насочени кон создавање врвно искуство во рамките на своите објекти, со високо ниво на услуга, автентичност и особеност што тешко може да се најде во стандардизираната хотелска понуда. Без разлика дали станува збор за хотели во палатите на историските јадра на Дубровник или Сплит, секоја членка својата вредност ја гради врз силниот идентитет на просторот“, вели Низиќ.

Тој истакнува дека во „Импресија“ се свесни оти луксузното искуство не почнува и не завршува на вратата од хотелот, поради што нивните членки мора да создаваат широка мрежа со врвни локални винари, угостители и туристички водичи, за гостите да добијат целосно доживување.

Со нас сподели и едно интересно согледување што донекаде ги ублажува драматичните тонови што преовладуваат во јавноста.

„Искуството покажува дека гостите често не ја гледаат дестинацијата со истите очи како ние. Она што ние, како жители на Хрватска, го доживуваме како сообраќаен проблем или комунален недостиг, гостите често го гледаат низ поширокиот впечаток за дестинацијата - безбедноста, убавината на просторот, квалитетот на услугата и автентичноста на искуството. Тоа не значи дека проблемите треба да се релативизираат, туку дека гостите не ја оценуваат дестинацијата само според една слабост, туку според целокупното доживување.“

Хрватска, значи, во очите на странските ултрабогати гости и натаму профитира благодарение на факторите што домашните одамна ги земаат здраво за готово - безбедноста, чистото море и богатото историско наследство. Но, потпирањето на тоа дека гостите засекогаш ќе ги затвораат очите пред проблемите не е паметна стратегија.

Низиќ позитивно зборува за семејното сместување, но повторно се навраќа на споменатиот однос 30:90 и нагласува дека развојот, ако зборуваме за туризмот како стопанска гранка и за долгорочниот развој на дестинацијата, сепак треба многу повеќе да се потпира на хотелското сместување. Токму таму постои најголем простор за стратешко планирање, отворање работни места, вложување во квалитет и продолжување на туристичката сезона.

Тој предупредува и дека пошироката расправа за туризмот не може да се сведе само на бројките и на проблемите што треба да се решаваат.

Bloomberg Adria

„Секоја дестинација се развива пред сѐ врз основа на квалитетот, знаењето и мотивацијата на луѓето што работат во туризмот. Најдобрите секогаш ќе најдат решение за гостите, без разлика дали станува збор за едноставно барање за резервација или за услуга што во тој момент можеби никој во градот не ја нуди. Тогаш се бараат решенија, се отвораат деловни можности и, на крајот, се создава искуство поради кое гостите си заминуваат задоволни и сакаат повторно да се вратат. Токму затоа не смееме да заборавиме да вложуваме во луѓето, бидејќи токму преку нив се гради и се мери квалитетот на една дестинација“, порачува Низиќ.

Оптимизам за крај

На крајот од приказната повторно се враќаме на мојот сосед и неговата цинична забелешка за вината и печатниците. Домашното винарство во меѓувреме значително напредуваше и денес има што да им понуди и на најпребирливите познавачи на вино.

И хрватскиот туризам предолго печатеше блескави етикети за „медитерански рај“, додека во шишето точеше евтин, масовен производ со краток рок на траење, спакуван во бетонски апартмански блокови и потпрен на импровизирана комунална инфраструктура. Но отворањето мегапроекти како „Пицал ресорт“ во Пореч и постоењето на врвни хотели од групацијата „Импресија“ покажуваат дека знаеме да создадеме висококвалитетен туристички производ.

Проблемите во односот меѓу луксузниот и масовниот туризам нема да се решат ако продолжиме да ги игнорираме, како што многу успешно правевме досега, а решението сигурно не е ниту во војна до истребување на едниот модел.

Глобалните туристи, особено оние со најдлабок џеб од САД и Европа, бараат хиперперсонализирани услуги и ексклузивност, но истовремено се подготвени да ја прифатат живата, автентична медитеранска атмосфера. Напротив, токму тоа го очекуваат, но под еден важен услов – таа живост да не прерасне во инфраструктурен и еколошки колапс.

За да се постигне тоа, државата и локалните самоуправи мора да престанат да бројат глави на граничните премини и да почнат да го прават најтешкото – да управуваат со просторот, да воведат комунален ред и јасно да ја повлечат границата меѓу одржливото семејно угостителство и неконтролираното издавање недвижности. Во спротивно, етикетата на хрватскиот луксузен туризам брзо ќе избледи, а гостите, наместо за квалитетните вина, ќе зборуваат за рестрикциите на вода.

РАМКА

Што сакаат богатите гости?

Додека хрватските издавачи на сместување и локалните туристички заедници се обидуваат да дефинираат што значи луксуз во домашни рамки, глобалниот пазар се развива и еволуира со голема брзина. Во бројки тоа изгледа вака: глобалниот пазар на луксузни патувања денес се проценува на околу 1,72 билион долари, а се очекува до 2033 година да надмине три билиони долари.

Податоците од најновите глобални истражувања на туристичкиот пазар покажуваат јасни и немилосрдни трендови што ја рушат илузијата дека премиум искуството е само пространа соба со поглед кон морето и шише шампањ во кофа со мраз.

На светско ниво, пазарот на луксузни патувања продолжува забрзано да расте. Денес речиси 30 отсто од меѓународните патници активно бараат исклучиво премиум искуства, приватно сместување и ексклузивни, персонализирани планови за патување. Тој удел е уште поголем меѓу богатите патници во Северна Америка, Европа, азиско-пацифичкиот регион и Блискиот Исток. Таму дури 31,9 отсто од богатите клиенти избираат исклучиво туристички услуги приспособени на нивните желби, што драматично ја зголемува побарувачката за внимателно осмислени авантури, програми за културно доживување и ултралуксузни ресорти.

Извештаите и анализите на пазарот на луксузни патувања покажуваат дека интересот за врвно сместување, вклучувајќи бутик-вили и одморалишта на приватни острови, пораснал за 34,1 отсто во последните пет години. Дополнително, речиси 26,5 отсто од богатите потрошувачи минуваат повеќе од 20 дена годишно на луксузни патувања, при што 37,4 отсто од средствата ги насочуваат кон велнес-центри, спа-одмори и тури со културна ексклузивност.

Побарувачката за дигитални услуги во луксузниот туризам пораснала за 41,7 отсто, поттикната од мобилно оптимизирани услуги на лични асистенти и системи за планирање патувања базирани на вештачка интелигенција, кои ги користат повеќе од 33,2 отсто од патниците со високи приходи. Овие промени ги позиционираа агенциите за луксузни патувања и премиум туроператорите за забрзана експанзија и на зрелите и на пазарите во развој.

Сѐ почесто во фокусот е и ЕСГ-компонентата. Повеќе од 30,9 отсто од луксузните туристи претпочитаат еколошки одржливи патувања, што отвора простор за одржливи туристички понуди, превоз со ниски емисии и еколошки сертифицирани одморалишта. Иако сакаат да се претставуваат како приврзаници на одржливоста, истражувањата покажуваат дека 47,8 отсто од лицата со многу висока нето-вредност и натаму претпочитаат приватни авиони, додека 19,2 отсто им даваат предност на оддалечени авантуристички дестинации.

Оваа силна диверзификација дополнително ги зајакнува прогнозите за глобалниот пазар на луксузни патувања, при што главните сегменти, како патувања во мали групи, славенички туризам и туризам заснован на доживувања, бележат раст на побарувачката поголем од 20 отсто годишно. Растот на прекуграничната потрошувачка на патници од Кина, Индија, Обединетите Арапски Емирати, Германија и Соединетите Американски Држави исто така значително придонесува за проширување на пазарот, бидејќи меѓународните резервации за луксузни патувања пораснале за 38,5 отсто од 2020 до 2024 година.

Операторите во луксузниот туризам наведуваат дека 46,3 отсто од премиум туристите очекуваат хиперперсонализирани планови за патување, додека 22,4 отсто бараат целосна поддршка од личен асистент, вклучувајќи приватни трансфери, ексклузивни резервации и управување со престојот во дестинацијата 24 часа дневно, седум дена во неделата.

Извештаите за индустријата на луксузни патувања потврдуваат дека побарувачката за приспособени искуства, како приватно сафари, поларни експедиции и индивидуално осмислени европски тури, пораснала за 31,5 отсто на глобално ниво. Покрај тоа, речиси 50,2 отсто од луксузниот сегмент покажува силна наклонетост кон приватност, безбедност и ексклузивност, што дополнително ја зголемува побарувачката за приватни јахти, вили и скриени дестинации.

Она што за Хрватска би требало да биде особено алармантно, но и поучно, е фактот дека луксузниот туризам повеќе не е поврзан со постара популација што пасивно троши пари. Околу 39,1 отсто од премиум патниците во светот денес се лица на возраст меѓу 30 и 49 години, кои се во најактивниот дел од работниот век и бараат активен одмор, додека 28,6 отсто се лица на возраст од 50 до 65 години со исклучително висока куповна моќ и посмирени преференции.

Bloomberg Adria

 

Повеќе од 52,4 отсто од семејствата со високи приходи покажуваат силен интерес за повеќегенерациски патувања. Овие гости не доаѓаат само да престојуваат – тие трошат. Речиси 26,5 отсто од богатите потрошувачи минуваат повеќе од 20 дена годишно на луксузни патувања, при што 37,4 отсто од својот буџет го насочуваат кон велнес и спа-одмори, како и кон тури со културна ексклузивност.

Во овој глобален пазар, Соединетите Американски Држави остануваат највлијателната сила, со повеќе од 36,8 отсто од вкупната светска побарувачка за премиум патувања. Во рамките на САД, речиси 41,5 отсто од богатите домаќинства заминуваат на најмалку еден луксузен одмор годишно, додека 27,9 отсто купуваат два или повеќе премиум пакети секоја година.

Начинот на кој трошат покажува колку е важна понудата надвор од самото сместување. Американските луксузни патници издвојуваат повеќе од 32,4 отсто од својот буџет за рекреација за приватна авијација, ексклузивни ресорти и персонализирани искуства, а побарувачката за престој на приватни острови, ултралуксузни крстосувања и персонализирани културни тури низ Европа пораснала за 43,7 отсто.

Притоа, помладите генерации Американци, односно милениумците со високи приходи, во 35,2 отсто од случаите се фокусирани на јахтинг и велнес, додека 48,9 отсто од генерацијата бебибумери бараат културно наследство и организирани културни тури.

Прашањето што се наметнува само по себе е: може ли хрватскиот брег, кој се соочува со хронични сообраќајни метежи, да понуди „хиперперсонализирани планови за патување“ и „24/7 управување со дестинацијата“? Податоците покажуваат дека ќе мора, ако сака да привлече гости со висока куповна моќ, како што предвидуваат и официјалните стратегии.