Бахреин нападнат, погоден танкер - примирјето меѓу САД и Иран на тест

Бахреин соопшти дека бил цел на ирански напад, а брод во Ормускиот Теснец бил погоден во саботата попладне, додека Техеран и Вашингтон меѓусебно се обвинуваа дека другата страна го прекршила договорениот прекин на огнот.

Ова следува откако Иран во саботата соопшти дека нападнал американски цели во Персискиот Залив како одговор на американските воздушни напади врз ирански складишта за ракети и радарски инсталации во петокот. Тие, пак, беа одговор на нападот со ирански дрон врз контејнерски брод во Ормускиот Теснец во четвртокот.

Меѓусебните напади се закануваат да го урнат кревкото примирје што во голема мера ги запре борбите на Блискиот Исток, иако неименуван американски претставник за CNN по американските напади изјави дека засега тие не претставуваат враќање кон големи борбени операции.

Министерството за надворешни работи на Бахреин соопшти дека повеќе ирански дронови ја нападнале земјата рано во саботата наутро, јави државната новинска агенција BNA. Во Бахреин е сместена Петтата флота на американската морнарица, а Техеран повеќепати ги напаѓаше оваа и другите земји од Заливот што се домаќини на американски воени бази и илјадници војници, откако САД и Израел ја започнаа војната кон крајот на февруари.

Британска поморска организација во саботата соопшти дека танкер бил погоден од неидентификуван проектил во Ормускиот Теснец, иако податоците за следење на бродови покажуваат дека повеќе пловни објекти продолжиле да пловат низ теснецот по рутите долж бреговите на Иран и Оман во текот на саботното утро.

Заедничкиот поморски информативен центар во саботата го подигна нивото на безбедносна закана во Ормускиот Теснец на „значително“, по нападите врз трговски бродови.

Иранското Министерство за надворешни работи во соопштение во саботата го нарече американскиот напад „отворено кршење на првиот став од Меморандумот за разбирање“, што двете земји го потпишаа претходно месецов. Исламската револуционерна гарда соопшти дека нападнала американски цели како одговор, но не прецизираше кои. Американската Централна команда не одговори на барањето за коментар за иранските тврдења.

Американскиот потпретседател Џеј Ди Венс изјави дека САД „го почитувале“ договорот.

„Доколку имаат несогласувања околу тоа како се применува Меморандумот за разбирање, можат да го кренат телефонот“, напиша тој на платформата X во петокот. „Но, на насилството ќе биде одговорено со насилство.“

И покрај тоа што поширокиот договор меѓу САД и Иран претрпе удар, беше постигнат одреден напредок околу едно од клучните спорни прашања - израелската инвазија на Либан и конфликтот со Хезболах, поддржан од Техеран, во кој загинаа илјадници луѓе. Во петокот, двете земји и САД потпишаа почетен договор што треба да го отвори патот кон завршување на конфликтот и евентуално мировно решение.

Откако минатата недела беше потпишано 60-дневно примирје, американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека ќе ги обнови воените операции против Иран доколку Техеран ги прекрши условите од договорот. Тие предвидуваат непречено движење на бродови низ стратешки важниот Ормуски Теснец и разговори за иранската нуклеарна програма во замена за олеснување на санкциите.

Сега клучното прашање е колку обновувањето на нападите ќе го забави враќањето на бродскиот сообраќај низ енергетскиот коридор на нивото пред војната. Вашингтон и Техеран минатата недела успеаја да постигнат привремен мировен договор и покрај меѓусебните напади во пресрет на неговото финализирање.

Сепак, двете страни продолжуваат да се судираат околу клучните одредби од договорот, вклучително и дали Иран ќе воведе патарини или други давачки за бродовите што пловат низ Ормускиот Теснец. Оман претходно им соопштил на европските претставници дека е можно бродовите на крајот да мора да плаќаат одредени такси.

Одлуката на Трамп да нареди напад покажува дека е подготвен да употреби воена сила за да ја зачува слободата на пловидба низ теснецот. Но, нападот на Иран исто така покажува дека Техеран настојува да ја задржи контролата врз поморскиот пат, кој во голема мера го затвори по почетокот на војната на 28 февруари, претворајќи го во својата најсилна алатка за притисок врз САД и предизвикувајќи потреси во глобалната економија.

Нападот со дрон ја разниша и онака кревката доверба на сопствениците на бродови и екипажите. Техеран повеќепати порача дека бродовите не можат да минуваат низ Ормускиот Теснец без негова дозвола, а неколку танкери во четвртокот рано наутро го сменија курсот откако, според извештаите, добиле предупредувања од иранската морнарица.

Централната команда на САД во петокот соопшти дека ќе „продолжи да обезбедува координација за безбедно минување и поддршка на комерцијалните бродови што транзитираат низ теснецот“.