Проблеми со станбените кредити? Пребарувањата за ова се на највисоко ниво во историјата

Каматните стапки растат, цените на недвижностите се сè повисоки, а начините за нивно финансирање се сè понедостапни. Проследивме еден од побараните поими во 2026 година, „помош со хипотека“ (Help with mortgage), и истраживме за што точно станува збор. Зошто станбените кредити станаа финансиски товар за просечниот купувач и што доведе до ваков развој на ситуацијата?

Пребарувањата поврзани со помош при станбен кредит достигнаа највисока бројка во петтиот месец од оваа година. Каматните стапки во Европа и во САД значително пораснаа во период од две години. Тоа имаше задоцнето влијание врз вкупните трошоци за финансирање недвижности. Покрај зголемувањето на каматните стапки, цените на недвижностите продолжија да растат, па на крајот се зголеми бројот на луѓе за кои финансирањето на станбените кредити се покажа како проблематично. Пред тоа имаше скок во пребарувањата за време на пандемијата на КОВИД, со наглото намалување на каматните стапки, што ни укажува на последицата од губењето работни места и неизвесноста околу состојбата на пазарот на труд, што доведува до неспособност за отплата на кредитите.

Растот на каматните стапки го зголемува трошокот за финансирање на станбените кредити, што купувачите на недвижности не мора веднаш во целост да го почувствуваат. Самата каматна стапка не е нужно главната причина што го доведува потрошувачот до неможност за отплата на кредитот. Еден од факторите е инфлацијата, поради која се зголемуваат трошоците за секојдневниот живот и поради која остануваат помалку расположливи пари за отплата на кредитот. На почетокот, зголеменото финансиско оптоварување е можно да се покрие со парични резерви и „фондови за црни денови“, но ако високите трошоци се задржат во подолг период, тие резерви постепено се исцрпуваат. Дури тогаш повисоката рата може да стане посериозен проблем за буџетот на потрошувачот, што може да објасни зошто потребата од помош при отплата на кредитот се појавува со временско задоцнување во однос на зголемувањето на каматните стапки.

Освен влијанието врз трошокот на самиот кредит, високите каматни стапки влијаат и врз односот меѓу понудата и побарувачката на пазарот на недвижности. Ако понудата на станови е ограничена, цените може да останат високи и покрај поскапото финансирање. Така може да се случи купувачите истовремено да имаат поскапи кредити и високи цени на недвижностите, што дополнително го отежнува купувањето.

Бидејќи станува збор за трошоци што постепено се менуваат, важно е да се погледне дали нив ги следеле и приходите на населението. Трошоците за секојдневниот живот, цените на недвижностите и променливите каматни стапки не се неочекувани и ненадејни расходи. Затоа е важно да се земе предвид дали приходите ги следеле расходите, односно дали платите растеле паралелно со трошоците.

Од 2019 година платите растеа и во САД и во еврозоната, но цените на недвижностите не растеа со исто темпо. Особено во САД се забележува поголем раст на цените на недвижностите во однос на растот на платите, што дополнително го отежнува купувањето недвижност и финансирањето со станбен кредит.

Во такви услови, изнајмувањето може да биде алтернатива на станбениот кредит бидејќи ја намалува потребата од големо почетно вложување и долгорочно задолжување. Од друга страна, со купувањето преку отплата на кредитот се стекнува сопственост врз недвижноста, па изборот меѓу овие две опции зависи од приходите, цената на недвижноста и плановите на поединецот.

Заклучно, гледаме дека пребарувањата поврзани со проблемите при финансирањето на станбените кредити во моментов се на највисоките нивоа во историјата, што може да се поврзе со неколку фактори како што се инфлацијата, високите каматни стапки и неусогласениот раст на платите во однос на растот на цените на недвижностите. „Гугл трендс“ не може да нè информира за значајноста на проблемот, туку само за нивото на загриженост на потрошувачите. Кај трендовите како овој мора да ги земеме предвид и психологијата на потрошувачите и колективната неизвесност во глобалната економија, а не само промените видливи во паричниот тек на потрошувачите. Токму во такви периоди на неизвесност е важно одлуките да не се носат во паника, туку да се искористи можноста за повнимателно планирање на финансиите. Како што се создавање финансиска резерва, пресметување на сопствената задолженост и алоцирање на парите во побезбедни и поликвидни видови на имот.