„Мета“ игра на големо во Луизијана

Дастин Морис управува со својот авион со пропелер над обработливо земјиште обвиено во густа утринска магла. Од височина од нешто помалку од 300 метри, округот Ричланд во Луизијана изгледа речиси исто како и секоја сезона на жетва: патиштата се расфрлани со памук што испаднал од камионите додека го превезувале до единствената преостаната фабрика за преработка на памук во округот. Деновиве речиси и да не се исплати да се бере. Дури и најуспешниот земјоделец може да очекува загуба од околу 740 долари по хектар.

Истото важи и за нивите со пченка и соја што ги обработува Морис. Локалните земјоделци велат дека, благодарение на новите технологии, никогаш немале подобри приноси. Но, цените на земјоделските производи не го следат растот на трошоците за механизација, семе, ѓубрива и, во поново време, гориво. Субвенциите не го покриваат сè поголемиот јаз, а малите земјоделски стопанства практично исчезнаа. Глобалната трговска војна ги остави големите фарми без сигурни купувачи. Банкротите се натрупуваат. Младите, гледајќи што се случува, заминуваат во потрага по друга работа.

И покрај сето тоа, Морис е оптимист. „Ќе биде подобро“, си повторува овој 42-годишник. Земјоделецот мора да верува во тоа, вели тој, затоа што во спротивно неизбежно се поставува прашањето зошто воопшто да остане. Додека сонцето изгрева, тој му покажува на новинарот на „Блумберг бизнисвик“ земјиште што неговото семејство го поседува со генерации – плодна почва збогатена со наносите од реката Мисисипи.

Потоа, одеднаш, глетката се менува и се појавува огромен ископ долг осум и широк еден и пол километар. Неговите размери тешко можат да се сфатат, дури и од воздух. Низ него минуваат камиони, кранови се вртат, работници истураат бетон, а прашината се издига насекаде. Изведувачите доаѓаат од новоизградени работнички населби и кампови. Се очекува дури 7.500 работници да пристигнат во округот, кој има околу 20.000 жители.

Токму тука, во еден од најсиромашните делови на САД, „Мета“ (Meta Platforms Inc.) гради еден од најголемите центри за податоци во светот. Проектот „Хиперион“ (Hyperion) е толку скап што се финансира преку еден од најголемите аранжмани со приватен капитал досега. Толку е енергетски интензивен што се планира изградба на 10 нови гасни турбини за негово напојување. Воедно, е обвиен со толкава тајност што деталите се регулирани со невообичаено разгранета мрежа на доверливи договори, оставајќи ги локалните жители, како Морис, пред свршен чин.

Плановите на „Мета“ се огромни дури и според стандардите за центри за податоци за ВИ. Проектот вреди милијарди долари, а неговата површина би можела да зафати поголем дел од Менхетен. На седница на кабинетот минатото лето, американскиот претседател Доналд Трамп со восхит зборуваше за амбициозноста на проектот. „Кога ми рекоа дека постројката чини 50 милијарди долари, си помислив: ‘Каква е оваа постројка, по ѓаволите?’ Но кога ќе го погледнете ова, веднаш ви станува јасно зошто“, рече тој, мавтајќи со лист на кој основата на центарот за податоци беше прикажана врз воздушна снимка од Њујорк.

Во меѓувреме, проектот значително порасна. Само „Мета“ планира да потроши повеќе од 200 милијарди долари, тврди лице запознаено со плановите, кое побарало да остане анонимно бидејќи станува збор за приватни деловни договори. Компанијата очекува „Хиперион“ да достигне компјутерска моќност од пет гигавати, со дополнителна енергија за поширокиот комплекс. Тоа е приближно количината електрична енергија што Њујорк ја троши во текот на еден зимски ден.

Изградбата во округот Ричланд е физичка манифестација на начинот на кој револуцијата на вештачката интелигенција ја менува глобалната економија. Тоа е обид на „Мета“, која заостануваше зад своите главни конкуренти, агресивно да се врати во трката преку вложување стотици милијарди долари во енергија, чипови и инфраструктура, истовремено потпирајќи се на Волстрит и Вашингтон за да се заштити од ризиците.

Нејзините најголеми конкуренти исто така вложуваат огромни суми во инфраструктура за ВИ, а целата индустрија е свесна за сè поголемиот отпор од јавноста поради влијанието врз животната средина и даночните олеснувања што ги добиваат овие проекти. Освен тоа, тие често создаваат мал број нови работни места што би ги оправдале тие поволности. Затоа „Мета“ и нејзините конкуренти сега ги преместуваат своите најголеми центри за податоци во руралните делови, особено на југот на САД, каде што има изобилство од земјиште и енергија, прописите се помалку строги, а локалните заедници очајно бараат можност за економски развој.

Неколку месеци пред да бидат поставени првите челични столбови на градилиштето, семејството Морис добило повик од лице кое сакало да купи дел од нивното земјиште во близина на локацијата. Мештаните очекувале вистинска трка за земјиште, а на Морис ова му изгледало како прв знак дека таа веќе започнува. Неговото семејство никогаш претходно не продало ниту едно парче земја, а баба му Ен, која пораснала токму на таа парцела, не сакала ни да слушне за тоа. „Нема шанси“, се сеќава Морис на нејзините зборови. „Ниту за какви било пари.“

Морис ја разбирал нејзината одлука. „Цел живот верував дека таа земја е света на некој начин“, вели тој. Но додека во зори лета над округот, чувствува дека земјата полека го губи своето традиционално значење. „Историјата не ги плаќа сметките“, вели тој. „Фармата, во најдобар случај, едвај е на нула.“

Тој не сака неговиот крај да ја доживее судбината на другите градови што полека изумираат долж делтата на Мисисипи. „Можеби не е лошо што кај нас ќе никне центар за податоци“, вели Морис, зборувајќи полека, како гласно да преиспитува нова мисла. „Можеби токму ова е начин да ја обезбедиме иднината на нашето семејство.“

Округот Ричланд го доживеал својот процут толку одамна што денес веќе нема живи сведоци на тие времиња. Пред повеќе од еден век, земјиштето на кое „Мета“ денес го гради својот центар за податоци било во срцето на дрвната индустрија, а локалната економија се темелела на преработка на тврдо дрво од тогашните недопрени шуми во буриња за виски и сирупи за „Кока-кола“ (Coca-Cola). Откако шумите исчезнале, нив ги замениле насади со памук, чие „бело злато“ ја обликувало економијата на целата делта. Децата отсуствувале од училиште за да помагаат во бербата, потоа се качувале на коњски коли натоварени со памук за да купат намирници во фабричката продавница, да се разладат во локалната ледара или да разговараат со продавачите на безалкохолни пијалаци во аптеката „Е. В. Томсон“ (E. W. Thomson Drug Co.).

Потоа дошле катастрофалните поплави и Големата депресија, што ги принудило многу закупци, кои обработувале туѓа земја за дел од приносот, да побараат работа на друго место. И она што останало од дрвната индустрија постепено исчезнало, а компаниите се иселиле, меѓу нив и фирмата за прскање земјоделски посеви што подоцна прераснала во авиокомпанијата „Делта ер лајнс“ (Delta Air Lines). Компанијата го напуштила регионот по кој го добила името и се преселила во Атланта. Технолошките промени во американското земјоделство дополнително ја ослабеле локалната економија, отежнувајќи им на малите земјоделци да се натпреваруваат со поголемите стопанства што располагале со подобра механизација. Земјиштето постепено се концентрирало во рацете на мал број големи сопственици.

Во округот Ричланд, поголемиот дел од земјиштето завршил во сопственост на семејството Френклин. Судбината на тоа семејство се испреплетила со судбината на округот на преминот меѓу 19. и 20. век, кога младо сираче по име Џорџ Френклин слегло од воз токму таму. Нашол работа во хотел во замена за сместување и храна, а потоа брзо напредувал во дрвната индустрија, прифаќајќи земјиште како надомест додека шумите се расчистувале. Џорџ станал еден од најголемите земјопоседници во округот и негов неформален водач: управувал со пилана, за Божик делел егзотично овошје и донирал земјиште за училишта и цркви, дури и во тешки времиња.

Членовите на семејството Френклин со децении имале огромно влијание во округот, долго по смртта на Џорџ и откако локалната земјоделска економија почнала да стагнира. До почетокот на 21. век речиси 30 отсто од населението живеело под прагот на сиромаштијата. Тана Тричел, тогашна директорка на непрофитната организација Економски сојуз на североисточна Луизијана, му предложила на Џорџ Френклин Помладиот нејзината организација да добие право на купување на околу 2.400 хектари од неговото земјиште, кое би го искористила за привлекување голем работодавач и заживување на локалната економија. За тоа понудила 10 долари.

Френклин Помладиот, ветеран од Втората светска војна, кој на својата визит-карта како вештини наведувал дека знае да „скроти пантери“, „задуши бунтови“ и „раскажува ловечки приказни“, се согласил. Тричел се сеќава дека ѝ рекол оти татко му би се превртел во гроб ако не ја искористи можноста да му помогне на округот да се извлече од сиромаштијата. Четири години подоцна, организацијата го пренела тоа право на државата, која на семејството Френклин му исплатила повеќе од четири милиони долари за околу 560 хектари земјиште за изградба на, како што било опишано, индустриски „мега-комплекс“.

Тоа беше период кога американското производство во целина беше во пад. Во првите две децении од овој век земјата изгуби повеќе од 4,5 милиони работни места во производствениот сектор. Но, кога „Опен еј-ај“ (OpenAI) во 2022 година го претстави „Чет ГПТ“ (ChatGPT), тоа предизвика нов индустриски бран заснован врз огромни центри за податоци неопходни за функционирањето на оваа технологија. Овие објекти понекогаш се нарекуваат фабрики за вештачка интелигенција, но во нив работата не ја извршуваат луѓе, туку полупроводници. За округот, кој други компании го отфрлаа затоа што не можел да обезбеди голема работна сила, предност можеше да биде токму партнер на кој таа воопшто не му е потребна.

„Ако сакаме ова да стане реалност, сите ќе мора да поместуваме планини.“

На прв поглед, делтата на Луизијана не изгледала како место што би ја привлекло „Мета“. Како и производителите на автомобили, и компанијата проценила дека предизвиците поврзани со работната сила во оддалечените рурални средини ги надминуваат предностите, па избегнувала да гради центри за податоци на такви локации.

Желбата на извршниот директор на „Мета“, Марк Закерберг, да го изгради најголемиот центар за податоци за ВИ во светот ја смени таа пресметка. Според Рејчел Петерсон, директорка за стратегија за центрите за податоци во „Мета“, Закерберг во 2023 година им рекол на вработените дека сака да изгради кластер од еден милион графички процесори на „Енвидија“ (Nvidia Corp.), чипови што ги придвижуваат големите јазични модели. Во тоа време, секој графички процесор чинел околу 30.000 долари, а „Енвидија“ испорачувала околу пет милиони такви чипови годишно.

Обезбедувањето доволно електрична енергија за овие енергетски интензивни чипови било главен приоритет за Рејчел Петерсон, а пронаоѓањето локација што може да ги обезбеди тие капацитети претставувало сериозен предизвик. „Ваква количина електрична енергија обично не е лесно достапна“, вели таа.

Кога Филип Меј, извршен директор на електроенергетската компанија „Ентерџи Луизијана“ (Entergy Louisiana LLC), дознал дека „Мета“ е заинтересирана да изгради центар за податоци на југот на САД, ги поканил раководителите на компанијата во нејзиното седиште во Њу Орлеанс. На состанокот во јануари 2024 година, Меј нагласил дека властите во Луизијана се наклонети кон бизнисот, како и дека државата располага со силен сектор за нафта и гас. „Трошете колку што сакате, ние ќе произведеме уште“, се сеќава Меј дека им рекол на претставниците на „Мета“. Тој, исто така, ветил дека ќе ги поврзе раководителите на компанијата со државните функционери, законодавците и локалните земјопоседници.

Неколку дена подоцна, Меј отпатувал во Вашингтон на одбележувањето на Марди Гра, повеќедневен настан што ги собира највлијателните бизнисмени и политичари од Луизијана. Меј присуствувал на појадок во хотелот „Вашингтон Хилтон“ кога Џеф Лендри, новоизбраниот републикански гувернер на Луизијана, објавил дека Сузан Боне Буржо, влијателна личност во политичките и филантропските кругови на државата, ќе биде негова секретарка за економски развој.

Буржо во својата канцеларија, со поглед кон реката Мисисипи, во Батон Руж/Wayan Barre/Bloomberg Businessweek

Само неколку минути по објавата, Меј во холот на хотелот ја повикал настрана Буржо, која ја познавал со години. Ѝ рекол дека води „многу интензивни разговори со една голема компанија за центри за податоци“, која разгледува значајна инвестиција во таа сојузна држава. Како што наведува Буржо, Меј не сакал да го открие името на компанијата, но навестил дека потенцијалниот партнер би можел да биде многу пребирлив.

„Ако сакаме ова да стане реалност, сите ќе мора да поместиме планини“, се присетува Буржо на зборовите на Меј. Тој додал дека веќе има на ум „многу големо парче земјиште“. Една од главните предности на локацијата, која ја посетил повеќепати, била тоа што најголемиот дел од околното земјиште бил во сопственост на едно семејство - семејството Френклин, што ќе ја поштедело „Мета“ од сложени преговори со повеќе сопственици на парцели. Локацијата, исто така, имала пристап до изобилство вода, што е клучно за ладењето на опремата во центарот за податоци.

Буржо и поголемиот дел од кабинетот на Лендри на почетокот на февруари потпишале договори за доверливост (НДА) и официјално се сретнале со претставници на „Мета“. Од компанијата, која работела во невообичаено кратки рокови, се очекувало до летото да ја избере локацијата. Најавена била голема инвестиција, со почетна вредност од 10 милијарди долари, а како што наведува Буржо, претставниците на „Мета“ сакале да знаат на колкав отпор од локалната заедница можат да сметаат. „Од перспектива на округот Ричланд, им рековме: ‘Воопшто никаква’“, се присетува таа. „Луѓето во округот едноставно копнеат по ваква можност.“

„Мета“ соопштила дека ќе продолжи со проектот само доколку биде ослободена од данокот на промет за центрите за податоци, како и за чиповите, кои се најскапиот дел од проектот. Компанијата не била подготвена да се приспособи на календарот на работа на локалното законодавно собрание. Во таа фаза од заседавањето, клучните рокови веќе биле поминати, па носењето нов предлог-закон било речиси невозможно. За да го надмине тој проблем, Буржо смислила да искористи постоечки закон наменет за обезбедување даночни олеснувања за опрема за широкопојасен интернет во руралните средини. „Во политиката тоа се нарекува пренаменување на закон“, наведува таа.

Бидејќи проектот бил таен, не сите во владата на Луизијана биле запознаени со него. Тогашниот секретар за приходи во администрацијата на Лендри, Ричард Нелсон, се подготвувал да зборува против законот за широкопојасен интернет на седницата на одборот кон крајот на април. Непосредно пред да седне на своето место, Буржо му се јавила.

„Ричард“, се присетува дека му рекла, „немој да го урнеш законот.“

Му дала само кусо објаснување, но Нелсон ја сфатил пораката. Наместо да сведочи, ги повлекол претставниците на локалната администрација настрана и им рекол да го протуркаат законот. Сите детали ги дознал дури откако и самиот потпишал договор за доверливост, а само неколку недели подоцна се вратил за да го образложи и поддржи предлог-законот. Законот бил усвоен и покрај протестите на поединечни пратеници и предупредувањето во политички неутралната процена на фискалното влијание дека тоа би можело со години да ја намалува основицата за државниот и локалниот данок на промет.

Потоа, доверливо биле информирани двајцата американски сенатори од Луизијана и најмалку тројца членови на Конгресот, меѓу кои и претседателот на Претставничкиот дом, Мајк Џонсон. „Мета“ ги обезбедила правата на земјиштето преку компанија-посредник. Бидејќи законите на таа сојузна држава забранувале продажба на државно земјиште без јавна лицитација, „Мета“ најпрво го земала земјиштето под закуп. Потоа државата го изменила законот и ја продала парцелата со директна спогодба за 12,5 милиони долари.

„Мета“ соопшти дека планира да пушти во употреба делови од центарот за податоци кон крајот на 2028 година. Компанијата вети дека до 2031 година ќе отвори 300 работни места со полно работно време, а до 2035 година 500, при што просечната плата ќе изнесува најмалку 150 отсто од тогашниот просек во таа сојузна држава. (Во 2024 година таа референтна вредност изнесувала околу 60.000 долари.) Доколку ги исполни овие цели во однос на вработувањето и инвестициите, „Мета“ ќе стекне право на намалување на данокот на имот до 80 отсто врз основа на Договорот за плаќање наместо данок, познат и како ПИЛОТ-договор (Payment in Lieu of Tax), покажуваат документите до кои дошол „Бизнисвик“. Неисполнувањето на тие цели нема да го поништи договорот, туку само ќе го намали обемот на даночните олеснувања. Исто така, не постоела обврска да се вработува локално население. „Мета“ на проектот му го дала кодното име „Сукр“, според францускиот збор за шеќер.

Закерберг сакал да ја задржи финансиската флексибилност, па „Мета“ ги вклучила гигантите од Волстрит во повеќемесечно наддавање со понуди за финансирање на изградбата. Резултатот бил заеднички потфат именуван по прочуеното пржено француско пециво бење (beignet), специјалитет по кој е позната Луизијана, а во кој на „Мета“ ѝ останале само 20 отсто сопственички удел во комплексот. Остатокот би бил во сопственост на приватната инвестициска компанија „Блу оул капитал“ (Blue Owl Capital Inc.), а би бил финансиран со заеми во вредност од 27 милијарди долари обезбедени од инвестициски компании, меѓу кои и „Пасифик инвестмент менаџмент“ (Pacific Investment Management Co.). Таа структура овозможила долгот да не се евидентира во билансот на состојба на „Мета“, додека компанијата ја задржала контролата врз секојдневното работење.

„Мета“ и понатаму би ги купувала и поседувала чиповите, чија вредност би достигнувала повеќе десетици милијарди долари. Меѓутоа, доколку продолжи сегашното темпо на развој на полупроводниците, таа опрема ќе мора да се заменува на секои неколку години по пуштањето во работа на центарот за податоци. Договорот за закуп на „Мета“ е склучен во четиригодишни циклуси. Доколку компанијата процени дека повеќе не ѝ е во интерес да го модернизира комплексот, би можела едноставно да се повлече од целиот проект.

Питерсон, зборувајќи од конференциската сала „Патека на добрата волја“ во седиштето на „Мета“ во Менло Парк, Калифорнија, вели дека компанијата е посветена на тој регион. „За нас ова е инвестиција за најмалку 20 години“, вели таа. „Ќе бидеме присутни таму уште многу години.“ Таа додава дека критиките на сметка на центрите за податоци се неосновани и дека проектот сигурно ќе ѝ донесе придобивки на заедницата. „Секогаш сме се труделе да дадеме повеќе отколку што земаме“, вели Питерсон. „‘Земаме’ можеби не е вистинскиот збор“, додава таа, поправајќи се. „Користиме.“

Скот Френклин, внук на Џорџ Помладиот, дознал за доаѓањето на „Мета“ дури во есента 2024 година, кога компанијата му се обратила со понуда да купи дополнително земјиште околу првичната локација. Семејството се согласило и ѝ продало на „Мета“ уште 257 хектари. Иако тоа за семејството Френклин претставувало неочекувана финансиска добивка, Скот бил уверен и дека центарот за податоци ќе донесе нов економски подем на округот, сличен на оној што го започнал неговиот прадедо. „Нема да ми веруваш, но овде ќе никне град“, се присетува дека му рекол на својот син.

Скот Френклин пред фотографија на својот дедо и прадедо/Wayan Barre / Bloomberg Businessweek

„Мета“ на 4 декември 2024 година официјално го одбележа своето доаѓање со свечено поставување камен-темелник. Меѓу присутните беше и Тричел, која добила покана од кабинетот на гувернерот. Иако „Мета“ се обврза да отвори само мал дел од 5.000 работни места на кои таа се надеваше, Тричел беше расположена да прогласи победа. „Повеќе нема да бидеме сиромашни“, се сеќава дека си помислила. „Ќе бидеме богати.“ По церемонијата, положила роза на гробот на Џорџ Помладиот.

Флојд Мекдејд, поранешен директор на едно основно училиште во округот, во центарот за податоци видел можност, но истовремено сметал дека тој би можел дополнително да ги продлабочи нееднаквостите во средина со долга историја на такви проблеми. Го загрижувало и тоа што за проектот никогаш не се разговарало на седниците на градскиот совет и на училишниот одбор, на кои редовно присуствувал. Имал прашања за тоа како проектот ќе влијае врз животната средина и локалната економија, а се прашувал и какви поттикнувања добила „Мета“. „Воопшто немаше вклученост на заедницата“, вели Мекдејд. „Тоа беше веќе завршена работа.“

Републиканската сенаторка од Тенеси, Марша Блекберн, која работеше на предлог-закон со кој компаниите за социјални мрежи ќе се обврзат да ги заштитат децата од штетните влијанија, оваа објава ја сфати како доказ дека станува збор за услуга за услуга. Нејзиниот Закон за безбедност на децата на интернет (КОСА) без проблем помина во Сенатот со 91 глас „за“ и три „против“, и покрај силното противење од „Мета“. Сепак, законот заглави во Претставничкиот дом, каде што Џонсон и лидерот на републиканското мнозинство Стив Скализ, исто така од Луизијана, беа негови клучни противници.

Мекдејд во аптеката „Е. В. Томсон“ во Делхи, едно од градските средишта на округот Ричланд/Wayan Barre/Bloomberg Businessweek

Двајцата конгресмени од Луизијана своето противење го оправдуваа со слободата на говорот. Кабинетот на Блекберн соработуваше со соработниците на Џонсон за нивните предлози да бидат внесени во законот. Меѓутоа, како што се наближуваше крајот на годината, а таа бараше работите што поскоро да се поместат од мртва точка, сенаторката не успеа да закаже средба со него, тврдат извори упатени во случајот, кои побарале да не бидат именувани бидејќи зборуваат за приватни настани.

Во заедничко соопштение со демократскиот сенатор од Конектикат Ричард Блументал, кој исто така е предлагач на законот, Марша Блекберн го обвини републиканското раководство на Претставничкиот дом. „Блокирањето на заштитните мерки и механизмите за одговорност беше мотивирано од зголемувањето на профитот на технолошките гиганти, а не од принципи“, наведоа тие.

Невообичаените меѓупартиски обвинувања го привлекоа вниманието на емисијата „Фокс енд френдс“ (Fox & Friends). Водителот Стив Дуси на 18 декември тврдеше дека Џонсон не презел чекори за да го протурка предлог-законот поради проектот во округот Ричланд. „Тоа е креативно толкување“, одговори Џонсон, одмавнувајќи со главата со извештачена насмевка. „Тоа нема апсолутно никаква врска со ова. Видете, веќе 25 години во мојата кариера се занимавам со слободата на говорот и со заштитата на правото на изразување конзервативни ставови.“ Потоа го повтори ветувањето дека законот ќе биде „усвоен на почетокот на следната година“.

„Мета“ одби да го коментира тоа. Портпаролот на Џонсон во соопштение ја истакна неговата долгогодишна поддршка за ВИ и наведе дека Претставничкиот дом работи на закон што ќе ги заштити децата на интернет, а истовремено ќе ја зачува слободата на говорот. Повеќе од 16 месеци подоцна, сè уште нема напредок во усвојувањето на предлог-законот на Блекберн.

Помина повеќе од една година откако „Мета“ почна со изградбата. Во округот Ричланд, на некој начин, сè уште е сè по старо. Жителите и понатаму се собираат на варени речни ракови, одат во црква, а во петок навечер на натпревари во американски фудбал. На радиото и понатаму се пуштаат песните на Тим Мекгроу и Лејни Вилсон, кантри-пејачи кои потекнуваат од овој крај. Луѓето пукаат во алигатори што им влегуваат во дворовите, што официјално е забрането, но во голема мера се толерира. Седниците на градскиот совет почнуваат со молитва и заклетва кон знамето на САД.

Меѓутоа, промените веќе може да се видат. Полицајци и медицински сестри ги напуштаат своите работни места за да преминат на подобро платени работни места на градилиштето, каде што работат во обезбедувањето или пружаат итна медицинска помош. Се појавува мноштво претприемачи кои отвораат ресторани, приколки за брза храна и нудат привремено сместување. Свештениците бараат преведувачи за да можат да држат проповеди за градежните работници кои зборуваат шпански. Други, вознемирени од приливот на луѓе кои не изгледаат, не зборуваат, ниту се молат како нив, го поздравија апсењето на повеќе од десет работници без документи кои превезувале земја до градилиштето, а кои ги уапсил локалниот шериф во соработка со американската Служба за имиграција и царина (ИЦЕ).

Токму таа земја создава облаци прашина од кои небото понекогаш станува кафеаво. Еден локален медиум почна да го следи квалитетот на воздухот и водата, иако првите резултати сè уште не се достапни. Компанијата „Мета“ проценува дека центарот за податоци ќе троши до една милијарда галони вода годишно (3,785 милијарди литри), црпејќи ја од подземните води што моментално се користат за земјоделство, а не од извори на вода за пиење. Компанијата тврди дека постројката ќе троши помалку вода отколку кога земјиштето се користело за земјоделство.

„Локалната заедница воопшто не учествуваше. Тоа беше веќе готова работа.“

Околу постројката Хиперион стојат натписи со кои се огласува земјиште за продажба, при што сопствениците бараат 50.000 долари за парцели кои некогаш вределе 2.000 долари. (Агентите за недвижности велат дека ретко кој имот се продава по тие цени.) Приливот на работници, исто така, има големо влијание врз пазарот на недвижности. Ли Браун, даночен проценител на овој округ, вели дека нагло се зголемила изградбата на станбени објекти. Само во февруари неговата канцеларија морала да евидентира 2.600 нови адреси. Меѓутоа, додава дека закупците се соочуваат со сè повисоки кирии.

Компанијата „Мета“ истакнува дека вложува 400 милиони долари во локалната инфраструктура, како и дополнителни 300.000 долари за паркови и знаменитости. Таа, исто така, донирала стотици илјади долари на училиштата во округот, а просветните власти дел од тие средства ги искористиле за купување очила за виртуелна реалност на „Мета“, во обид да ги подготват децата за иднина предводена од ВИ. Во поблиска перспектива, локалните власти и родителите предложиле основното училиште „Холи Риџ“, кое се наоѓа веднаш до градилиштето, да биде преместено или учениците да бидат преселени. Директорот на училиштето и надзорникот на училишната управа на округот изјавиле дека би го поддржале преселувањето доколку „Мета“ изгради замена за училиштето. Скот Френклин понудил да донира земјиште за таков проект, а компанијата ја разгледува таа можност, тврдат извори запознаени со ситуацијата. „Мета“ одби да ги коментира тие наводи.

Семејството Френклин продаде близу 700 хектари од почетокот на градежните работи, со што земјиштето наменето за проектот се зголеми на околу 1.600 хектари. Хиперион не е со големина на Менхетен, како што Трамп сугерираше дека би можел да биде, но и понатаму се шири. За да го поддржи проектот, компанијата „Ентерџи Луизијана“ (Entergy Louisiana) планира изградба на 10 гасни електрани, чија инфраструктура и електрична енергија ќе ги плати „Мета“. Шест ќе бидат изградени во самиот округ, а се очекува регулаторите да го забрзаат издавањето на преостанатите дозволи. Лендри во соопштение истакна дека договорот со „Мета“ ќе им донесе заштеди од две милијарди долари на потрошувачите на „Ентерџи Луизијана“ во наредните 20 години. „Така изгледа одговорниот раст“, додаде гувернерот.

Раководителите на градежните компании, па дури и членовите на кабинетот на Лендри, признаваат дека не знаат колку на крајот ќе биде голем тој проект, поради што на локалните власти им е тешко да го согледаат и да одговорат на неговото влијание. Како и жителите на округот Ричланд, и тие често дознаваат за плановите на „Мета“ од насловите во националните медиуми и од објавите на Закерберг на социјалните мрежи. „Ја составуваме сложувалката врз основа на објавите на мрежата Икс, твитови или како и да ги наречете“, вели Буржо. „Не е идеално, но тоа е реалноста.“

Од почетокот на градежните работи, Закерберг повеќепати се сретнал со Џонсон, при што ветувал дека ќе ги зголеми инвестициите во Луизијана, а од претседателот на Претставничкиот дом добивал уверувања за посветеноста на агендата на „Мета“ во областа на ВИ, тврдат извори запознаени со ситуацијата. Иако Хиперион не се наоѓа во изборната единица на Џонсон, тој претставува делови од Монро, град оддалечен околу 30 минути возење, кој воедно е единственото локално урбано подрачје од поголемо значење. Сопствениците на згради таму ги рекламираат своите недвижности како идни корпоративни канцеларии, а локалните власти се борат за федерални средства за да изградат брза железничка линија што би ги поврзала Далас и Атланта. Инвеститорите и директорите резервираат соби во луксузниот хотел во Монро, каде што нема прашина од градилиштето. Регионалниот аеродром Монро, кој има само неколку директни комерцијални летови, воведува нови линии. Засега, многумина доаѓаат со приватни авиони.

Градоначалникот на Монро, Фрајдеј Елис, кој пораснал во округот Ричланд и чиј татко и дедо обработувале земја на имотот на семејството Френклин во замена за дел од родот, вели дека Хиперион е токму она што го барале во округот. Сепак, во разговор со жителите, тој признава дека тоа „можеби едноставно не изгледа така како што посакувавте“. Тој ги разбира поплаките за трошоците за домување, ветробранските стакла оштетени од градежен отпад и наглиот пораст на бројот на несреќи, од кои некои завршиле со смртни последици. „Нивната загриженост е реална и лична“, вели Елис. „И не можам да кажам дека грешат што така се чувствуваат.“

Додека се вози низ градот со очилата за ВИ на „Мета“, кои сам ги купил, тој покажува кон напуштените складишта што зад себе ги оставила „Кока-Кола“ (Coca-Cola Co.) и ја раскажува приказната за заминувањето на авиокомпанијата „Делта ер лајнс“ (Delta Air Lines Inc.). Тие компании го прогонуваат градот како духови, а нема никаква гаранција дека и „Мета“ ќе остане. Компанијата се задолжува во милијарди долари, сметајќи дека ВИ еден ден ќе донесе огромни приходи. Нејзините инвеститори почнаа да покажуваат знаци на нелагодност, па акциите паднаа за повеќе од 10 отсто откако „Мета“ во својот најнов извештај за заработката детално ги изложи плановите оваа година да потроши дури 145 милијарди долари за капитални проекти.

Ако „Мета“ сепак одлучи да замине, некој друг хиперскејлер (технолошки гигант што обезбедува клауд-услуги и компјутерска инфраструктура што може брзо да се проширува, заб. на прев.) би можел да го заземе нејзиното место. Барем на тоа се надеваат. Други големи технолошки компании веќе почнаа да ги разгледуваат можностите што ги нуди оваа сојузна држава. Сепак, Елис не се занимава премногу со тоа дали станува збор за балон со ВИ. Единственото што овој регион може да го направи, вели тој со воздишка, е максимално да ја искористи индустријата што денес нуди можности. „Овој договор е склучен, а мојата работа како избран функционер е да извлечеме што е можно повеќе од него“, вели тој. „Мораме да го искористиме моментот додека можеме.“

Мајк Стил живее покрај градилиштето на „Мета“ и издава земјиште на сопственици на приколки за брза храна. „Мораме да го прифатиме тоа, бидејќи веќе е тука“, вели тој. „Можете да се жалите колку сакате, но тоа ништо нема да промени.“

Морис, одгледувач на соја кој сам управува со својот авион, вели дека е тешко да се замисли како ќе изгледа округот Ричланд за само пет или десет години, а камоли за 20. „Сè уште не сфаќаме целосно што доаѓа“, вели тој. Сепак, ако повторно му се укаже можност, подготвен е да продаде уште семејно земјиште. Се прашува дали неговата баба во меѓувреме го променила ставот.

Ен, Дастин и Тод Морис во нејзиниот дом, каде што секоја недела организира вечери на кои се собираат и по неколку десетици членови на семејството/Wayan Barre/Bloomberg Businessweek