Ја доби првата работа. Што сега?

При влегување на пазарот на труд нормално е да се чувствува нервоза, возбуда и притисок. „Почетокот на првата работа ќе предизвика непријатност, дури и ако опкружувањето е идеално“, вели Ајлин Дреснер, советничка за кариера и тренер за развој на раководен кадар од Њујорк. Преминот од факултет, каде сте научиле како да успеете во специфичен систем и да стигнете до врвот, во деловниот свет, каде повторно сте на нула, може да биде вистински шок.

Сепак, непријатноста не значи нужно дека страдате од синдром на натрапник (психолошка појава во која лицето има чувство дека не е доволно способно и покрај вистинските успеси и стравува дека другите ќе откријат дека е измамник или натрапник; заб. на прев.), туку тоа често само значи дека правите нешто ново. Клучот е во тоа да го прифатите начинот на размислување на почетник и да ги искористите неговите суштински предности.

„Постои таа заблуда: ‘Морам веднаш да се докажам и брзо да ја покажам својата вредност.’ Меѓутоа, луѓето имаат разбирање. Не очекуваат да знаете сè“, вели Шон Тверски, виш потпретседател за операции во компанијата за технологија во областа на правните услуги „Стено“ (Steno), кој водел и бил ментор на бројни почетници и луѓе на почетокот на кариерата. „Ова е ваша можност навистина да впиете знаење како сунѓер.“

Иако генерацијата што ќе дипломира во 2026 година ќе го направи тоа во момент кога постојаното вработување изгледа исклучително неизвесно, а вештачката интелигенција (ВИ) како од корен да ја менува самата природа на работата, експертите велат дека стратегиите за успех на почетните позиции главно не се промениле. Еве ги нивните најдобри совети за оние што штотуку почнуваат.

Фокусирајте се на она што можете да го контролирате

Од нововработените не се очекува да бидат експерти во дадена област, затоа насочете ја енергијата кон квалитетите што не зависат од стручноста: професионалноста и вредната работа. Доаѓајте навреме. Водете белешки на состаноците. Завршете ја задачата во договорениот рок. Не ги занемарувајте „досадните работи“, вели Дреснер, бидејќи тие имаат огромно значење во тоа како ве доживуваат на работното место.

Вики Пачера, која води фирма за пронаоѓање раководен кадар, а претходно работела во компаниите „Епл“ (Apple Inc.) и ХП (Hewlett-Packard), советува прво да се процени атмосферата. Обрнете внимание на сите детали, од „површни работи, како што е начинот на кој луѓето се облекуваат, до тоа какви се меѓусебните односи, бидејќи многу организации се проткаени со неформални политички игри“, вели таа.

Обрнувањето внимание на ситниците може да има големо влијание, особено кога се обидувате да разберете на кој начин луѓето сакаат да комуницираат. Џозеф Фулер, професор на бизнис-школата на Харвард, се присетува на случај од неговата претходна работа како деловен советник, кога презентациите во „пауер поинт“ на еден помлад партнер не биле добро прифатени од клиентот. Партнерот сфатил дека клиентот повеќе сака дописи, па ја преобликувал содржината и видел дека тоа функционира.

Александар Ва, кој се вработил во банка по дипломирањето во 2019 година, дошол до сличен заклучок на својата прва работа. Затоа направил водич за тоа какви формати преферира секој од неговите претпоставени поединечно.

„Секој пат кога на некого од нив ќе му испраќав нешто, го проверував тоа во моите белешки“, вели Ва, сега основач и директор за инвестиции на компанијата ПК (Prince Capital), кој надгледува практиканти и ги советува вработените на почетокот од кариерата.

„Научете да бидете некој што исклучително брзо учи“, додава Тверски. Способноста за брзо приспособување е голема предност во време кога деловното опкружување брзо се менува.

„Пред десет години советот беше да ‘научите да програмирате, а сега сите овие ВИ алатки делумно можат да го прават тоа наместо вас’“, вели тој. „Никој не знае што нè чека. Никој не знае што носи иднината. Најважната работа што можете да ја направите е да бидете корисни, а за да го постигнете тоа, мора да бидете способни брзо да усвоите и научите нешто.“

Исто како што миленијалците донесоа интуитивно познавање на социјалните мрежи, сега постои генерација студенти за кои работата со вештачката интелигенција е речиси природна, вели Ва. Совладувањето на најновите техники за што поефикасна работа може да ви помогне да се истакнете, па дури и да се најдете во ситуација да ги подучувате оние што се на повисоки позиции од вас.

Негувајте ги сите видови деловни односи

Еден совет за снаоѓање на нова работа може да изгледа очигледен: стекнете пријатели. Луѓето на кои можете да им се доверите не само што ја прават работата попријатна, туку се и важни сојузници. Со блиските колеги можете да разговарате за вашите идеи, а од нив можете да добиете и информации што инаку би биле надвор од вашиот дофат, како што се гласини за претстојни отпуштања, вели Пачера, експерт за пронаоѓање раководен кадар.

Пријателите на работа не мора да бидат исклучиво вашите колеги на исти позиции. Тверски вели дека највредни за него биле односите со колеги кои биле едно скалило над него. „Тие веќе го виделе тоа, поминале низ тоа и до неодамна биле во ваша кожа“, и можат да ви укажат на потенцијални замки што треба да ги избегнете. Како што нивната мрежа на контакти се шири со годините, така се шири и вашата. Речиси секоја работа ја добил преку препорака од некој со кого претходно работел.

Слично на тоа, Дреснер доживеала пресвртница во своите дваесетти години кога го пронашла својот пример за следење  - пет години постара жена со која работела и на која можела да се угледа. „Видов како работи, како се однесува, видов каков живот води и тоа го сакав и јас.“ Како таа колешка да ѝ го покажувала патот по кој треба да оди.

Добро е да имате и класични ментори кои можат да ви помогнат добро да размислите за вашите одлуки. Кога сте со некого на иста бранова должина, искористете ја можноста  - останете во контакт и потрудете се да се среќавате, вели Хозе Салинас, извршен директор во компанијата „Ситигруп“ (Citigroup Inc.), кој води една од нивните програми за развој на кариера во почетна фаза.

Покрај барањето ментори во сопствената компанија и струка, тој исто така предлага да најдете ментори и надвор од нив. Кога размислувал за преселување во странство поради работа, Салинас добил некои од највредните совети од својот поранешен професор по деловни студии, но и од својот татко, лекар. „Некој што не работи во вашата индустрија ќе го согледа предизвикот пред кој сте од сосема поинаков агол“, вели тој.

Без оглед на тоа каков вид деловни врски се обидувате да изградите, почетокот на кариерата е вистинскиот момент да почнете да ги негувате односите, вели Тверски. „Тоа е како камата. Со текот на времето само се зголемува, а на почетокот на кариерата времето е пред вас.“

Запишувајте ги вашите секојдневни успеси

Како дете, Тверски го гледал својот татко како на крајот од секој работен ден вади дневник и ги запишува работите што ги завршил. Се сеќава дека го прашал татко му, кој бил сметководител, зошто толку ревносно го прави тоа. „За да паметам“, му одговорил.

Децении подоцна, Тверски редовно, еднаш неделно, ги запишува целите и напредокот што го постигнал во текот на кариерата која опфаќа консалтинг и стартапи како „Инстакарт“ (Instacart), па сè до неговата сегашна раководна улога. Таа листа му била корисна кога барал покачувања и унапредувања, како и кога аплицирал за нови позиции.

Најдете метод што најмногу ви одговара, без разлика дали тоа е запишување во тетратка или диктирање преку апликација. Пачера ги поттикнува дипломците да бидат детални во тоа  - колку повеќе детали, толку подобро.

Истакнувањето конкретни резултати, како на пример намалување на трошоците на производот за 10 проценти за време на преговори или самостојно изработување буџетска проекција, е корисно и за вашата меморија и како нешто на што можете да се повикате на интервјуа за работа. „Тоа ве учи да размислувате низ призмата на достигнувањата“, вели таа.

Не заборавајте да ги запишувате малите победи заедно со големите и немојте да ги намалувате нивните вредности, вели Дреснер; тоа можат да бидат сосема обични работи, како начинот на кој сте се однесувале на состанок или како сте одговориле на тешко прашање.

Тој запис на емпириски докази гради самодоверба и може да биде патоказ кога ќе се најдете во непозната ситуација или кога ќе почувствувате сомнеж. На крајот, тоа е потсетник, вели таа. „Тоа е личноста каква што сакам да бидам.“