Економијата на новата насмевка - колку е развиен денталниот туризам во регионот Адрија

На регионот Адрија не му недостигаат добри стоматолози и странски пациенти што се подготвени да допатуваат поради пониските цени. Србија, Северна Македонија и Босна и Херцеговина со години ги привлекуваат дијаспората и странските клиенти - поголемите зафати се повеќекратно поевтини отколку во Западна Европа. Хрватска отиде чекор понатаму, нудејќи ги стоматолошките услуги како вистински туристички производ, и така стана еден од најразвиените пазари за дентален туризам во регионот, привлекувајќи првенствено пациенти од Италија, Австрија и Германија. Словенците, соочени со ограничена понуда дома и долги листи на чекање во јавното здравство, за лекување на забите најчесто го избираат хрватското приморје.

Останува непознато колку луѓе навистина доаѓаат во регионот Адрија исклучиво за да ги поправат забите. Ниту една од земјите во регионот Адрија не објавува официјална статистика во која денталните туристи би биле издвоени како посебна категорија. Не се знае колку странци доаѓаат првенствено поради стоматолошки зафат, колку трошат и од каде доаѓаат. Податоците за туристичкиот промет ги евидентираат странските гости, а здравствените установи бројот на пациенти и интервенции, па сликата за пазарот се заснова пред сè на податоците што приватните клиники ги споделија со „Блумберг Адрија“ и на искуствата на поединечни стоматолози.

Иако не се знае колку дентални туристи има, јасно е што ги привлекува - односот меѓу цената и квалитетот е еден од најсилните адути, особено во комбинација со приморјето во Хрватска, Охридско Езеро во Северна Македонија или понудите за краток градски одмор во остатокот од регионот. Цените може многу лесно да се проверат. Повеќето ординации во регионот што се обидуваат да привлечат странски пациенти објавуваат ценовници на своите веб-страници, често и на повеќе јазици. Од нив се гледа дека имплантите, коронките и поголемите протетски реконструкции во Србија, Босна и Херцеговина, Северна Македонија и Хрватска често се значително поевтини отколку во Западна Европа. „Претежно се користат исти материјали, кои се произведуваат во Швајцарија и Германија, така што разликата дефинитивно е во цените на услугите поради платите на локалните пазари во регионот Адрија“, вели Никола Калентиќ од „Еуро дентал унион“ (Euro Dental Union), компанија што се занимава со производство на вештачки заби и протези, кои ги извезува низ целиот регион.

Depositphotos

ХРВАТСКA ОТИДЕ НАЈДАЛЕКУ ВО ДЕНТАЛНИОТ ТУРИЗАМ

Хрватска од денталниот туризам направи нешто што повеќето земји во регионот сè уште не успеале - вистински туристички производ. Ако може да се каже дека постои центар на денталниот пазар во Хрватска, тогаш тоа е Кварнер, пред сè Риека и нејзината околина, со силна конкуренција од Истра. Риека можеби ја нема туристичката привлечност на Дубровник или Сплит, но во прилог ѝ оди географската положба. Тоа е голем град на северниот Јадран, близу словенечката и италијанската граница, поврзан со автопатишта со Љубљана, Трст и Загреб. За пациент од Словенија или северна Италија, одењето на стоматолог во Риека често значи неколку часа возење со автомобил. Морето е практично на дофат. Опатија, со австроунгарските вили, хотелите и долгото шеталиште покрај брегот, е оддалечена само дваесетина минути возење. Крк и другите кварнерски острови се лесно достапни, додека во самата Риека во последните години се развива сè посериозна гастрономска и културна понуда.

Колку е голем пазарот се гледа од примерот на „Адрија дентал груп“ (Adria Dental Group), која во текот на 2025 година имала повеќе од 60.000 пациенти, од кои околу 40 отсто биле од странство. Најмногу доаѓале од Италија, потоа од Австрија, Германија, Швајцарија и Велика Британија.

Цената останува важен дел од пресметката, особено кога станува збор за импланти и поголеми протетски изработки. Во ординациите на подрачјето на Риека стандарден имплант моментално може да се најде за околу 570 до 690 евра. Циркониумска коронка чини приближно од 340 до 360 евра. Третманот „сите на четири“ (All-on-4), кој подразбира фиксна замена на сите заби во една вилица со помош на четири импланти, чини околу 6.000 евра по вилица. Цената може да варира во зависност од видот на имплантите и начинот на работа.

Денталниот туризам во Хрватска се развива со децении, а по нови заби најчесто доаѓаат пациенти од соседните Италија и Словенија. Постојат специјализирани посредници што го поврзуваат пациентот со клиниката, организираат термин, сместување и трансфер, а некои агенции го нудат здравствениот туризам како посебен производ. „Кроус травел ејџенси“ (CroUs Travel Agency) рекламира целосна организација на денталното патување, од комуникацијата со клиниката до хотелот и приватниот трансфер. Меѓутоа, се чини дека стоматолошките клиники постепено ги истиснуваат агенциите од работата за да остварат што поголем профит. Многу хрватски клиники одамна не чекаат агенција да им донесе пациент, туку самите резервираат сместување и организираат превоз од аеродромот. Излетите и забавата, сепак, остануваат во рацете на туристичките агенции.

 

СЛОВЕНЦИТЕ СО ЗАДОВОЛСТВО ОДАТ ВО ХРВАТСКА ПО НОВИ ЗАБИ

Oсобено интересен дел од хрватскиот дентален туризам се пациентите од Словенија. За жителите на Љубљана, Постојна или Копер, ординација во Риека или Истра може да биде поблиску од некоја специјалистичка установа во друг дел од Словенија. Јазикот не е сериозна пречка, а двете држави се во Европската Унија, па нема ни задржување на границата. Меѓутоа, постои уште една причина поради која Словенците одат во Хрватска по нови заби, особено оние на кои им е потребна протетика. Во Словенија постојат долги листи на чекање во јавното здравство.

Според податоците на словенечкиот Национален институт за јавно здравје од април 2026 година, за прв ортодонтски преглед во Словенија во просек се чека повеќе од пет години. Поради нешто пониските цени во приватното здравство, но и поголемата понуда, Словенците со задоволство одат во Хрватска. „Словенечката стоматологија е врвна. Проблемот е што пациентите често се соочуваат со долги листи на чекање“, вели Томаж Глажар, стоматолог од Риека, кој работи со словенечки пациенти повеќе од 15 години.

Хрватска успешно привлекува дентални туристи од ЕУ, меѓу другото и затоа што, во одредени случаи, државите надоместуваат дел од трошоците направени во друга земја членка на ЕУ. Во текот на 2025 година Заводот за здравствено осигурување на Словенија примил повеќе од 4.000 барања за надоместување на трошоците за различни медицински услуги во странство, а меѓу најчестите области биле токму стоматолошката протетика и поправките на забите.

Ваквата распределба на можностите предизвикува незадоволство кај дел од словенечките стоматолози. Сабина Марколи, докторка по дентална медицина и потпретседателка на Здружението на приватни лекари и стоматолози на Словенија, во јули 2025 година ја критикуваше состојбата во која пациент може да добие надомест за трошоците кај приватен стоматолог во Хрватска, додека истата можност не е достапна кај секој приватен давател на услуги дома. Според нејзината оцена, „Словенија го насочува пациентот на лекување преку границата наместо да ја зајакне домашната здравствена мрежа“.

Словенците не ја преминуваат границата само затоа што Хрватска е поевтина - забоболката полесно се поднесува покрај море. Пациент од Љубљана може наутро да тргне со автомобил, за нешто повеќе од два часа да стигне на Кварнер, да го заврши прегледот или зафатот и да остане една или две ноќи во Риека, Опатија или на брегот. Ако третманот трае подолго, меѓу две посети на ординацијата може да отиде до морето, на ручек во Волоско или на кратка прошетка низ Опатија. Слично е и во Истра - Пула, Ровињ и Пореч веќе имаат развиена туристичка инфраструктура, голем број апартмани и хотели, како и добра поврзаност со Словенија и северна Италија.

Depositphotos

ВО СРБИЈА ЦЕНИТЕ СЕ ПОВОЛНИ, НО НЕМА РАЗВИЕН ПАЗАР

Србија има конкурентни цени, но сè уште нема развиен пазар како Хрватска. Денталниот туризам е најразвиен во Белград, додека Ниш, на југот на Србија, постепено ја гради понудата благодарение на уште пониските цени. „Најголемиот број пациенти од странство и натаму се српски државјани што живеат во странство“, вели белградскиот стоматолог Момир Божовиќ. Според неговата процена, одредени стоматолошки интервенции во Србија може да бидат и до 80 отсто поевтини отколку во Западна Европа и Соединетите Американски Држави. Разликата ја објаснува првенствено со пониските трошоци и животниот стандард, а не со материјалите што се користат. Меѓутоа, комерцијалните платформи што ги поврзуваат странските пациенти и ординациите даваат нешто поумерени процени за разликата во цените. „Букинг дентист“ (Booking Dentist), врз основа на почетните цени на партнерските клиники во Белград, Ниш, Нови Сад и Крагуевац, наведува цена за имплант од околу 700 евра, за циркониумска коронка од 200 евра и за третманот „сите на четири“ (All-on-4) од околу 5.000 евра, со потенцијална заштеда од околу 60 до речиси 80 отсто во однос на цените на услугите во Западна Европа.

„Глобал медикал букинг“ (Global Medical Booking), кој ги споредува цените на осум белградски клиники, наведува дека стандарден имплант чини од 300 до 650 евра, со вообичаена цена од околу 345 евра; имплант од „Штрауман“ (Straumann) во просек чини околу 675 евра, циркониумска коронка околу 250 евра, додека цената на протезата се движи од околу 3.090 до 9.000 евра.

Сепак, далеку од тоа дека сите дентални клиники во Белград настојуваат да привлечат пациенти од странство. „Имаше периоди кога денталниот туризам беше многу популарен и ние нудевме такви услуги, но никогаш не ни беше главен фокус“, вели Наташа Мартинковиќ, стоматолог од Белград. „Странските пациенти често сакаат да завршат сè за седум дена, што не е секогаш можно, па затоа сме фокусирани првенствено на домашните пациенти.“ Како што додава, во последните години има „многу руски пациенти што живеат во Белград“.

Понудата за организација на патувањето е исто така дел од сложувалката - одредени ординации нудат сопствено сместување, а други преку партнерства со хотели. На пример, белградскиот „Продентис“ (ProDentis) наведува дека за странските пациенти организира трансфер од аеродромот „Никола Тесла“ и има три апартмани за нивно сместување. „Денталукс“ (Dentalux) нуди превоз од аеродромот и повластена цена за сместување во „Хилтон“ (Hilton), додека „Дентал крос“ (Dental Cross) рекламира бесплатен трансфер до сместувањето, па дури и српска СИМ-картичка за гостите од странство. Нема прецизни податоци за тоа колку луѓе годишно доаѓаат во земјата првенствено за да ги поправат забите, но Републичкиот завод за статистика на Србија ги евидентира туристичките пристигнувања, па обемот на денталниот туризам главно се проценува врз основа на искуствата на приватните ординации.

Во првите седум месеци од 2026 година Белград забележал 858.344 туристички пристигнувања, од кои 741.638 биле странски, што е за 4,6 отсто повеќе странски гости отколку во истиот период претходната година. Претходните процени говореа за околу 10.000 странци годишно што доаѓаат во Србија поради различни медицински третмани, при што стоматологијата беше меѓу најбараните области. Белград има уште една предност - прилив на странци што не е поврзан со медицината. Поврзаноста на белградскиот аеродром со други дестинации, понудата на хотели и фактот дека странските гости веќе доаѓаат туристички во Белград им олеснуваат на стоматолошките клиники да продадат стоматолошки зафат што може да се комбинира со неколку дена одмор.

Во Ниш, регионалниот центар на југот на Србија, стоматолошките услуги се уште поповолни. Нова насмевка може да чини меѓу 3.000 и 4.500 евра, а во градот поради стоматолозите доаѓаат пациенти од Германија, Австрија, Швајцарија и САД. „Доаѓаат странци што ги привлекува односот меѓу цената и квалитетот, како и српската дијаспора што ја вклопува посетата на стоматолог во годишниот одмор“, вели нишкиот стоматолог Бранко Станковиќ. Рутинско вадење заб во Ниш чини околу 20 евра, пломба околу 30 евра, металокерамичка коронка околу 110 евра, циркониумска околу 210 евра, а имплант од приближно 390 до 600 евра. Ниш притоа привлекува дури и пациенти од Белград - според податоците што ги собрал „Блумберг Адрија“, одредени стоматолошки услуги на југот се од 30 до 50 отсто поевтини отколку во главниот град.

Во Ниш ординациите исто така главно самите бараат пациенти и го организираат нивниот престој. „Дентал студио Лалиќ“ (Dental Studio Lalić), на пример, организира сместување и трансфери иако нема сопствени апартмани, додека „Холивуд смајл“ (Hollywood Smile) има и сопствено сместување. Развојот на понудата во Ниш го потпомага растечкиот број странски туристи - во првите седум месеци од 2026 година Ниш регистрирал 89.422 туристички пристигнувања, од кои 50.352 биле странски, односно 7,8 отсто повеќе странски гости отколку една година претходно. Укинувањето на линиите на „Рајанер“ (Ryanair) од Ниш од октомври менува дел од пресметката за клиниките што се потпирале на евтини директни летови. „Кај нас доаѓаат пациенти на кои им е важен секој динар“, вели Станковиќ, предупредувајќи дека многу ќе зависи од цените на билетите што ќе ги нуди „Ер Србија“ (Air Serbia), српскиот национален авиопревозник што ги презема линиите на кои од Ниш досега леташе „Рајанер“.

Depositphotos

ДИЈАСПОРАТА ГИ ПОЛНИ ОРДИНАЦИИТЕ ВО БОСНА И ХЕРЦЕГОВИНА 

Во Босна и Херцеговина голем дел од пациентите што доаѓаат од странство и натаму се од дијаспората, која веќе ја познава земјата, го зборува јазикот и често ја спојува посетата на семејството со лекување. Меѓутоа, во последните години, клиниките во Сараево и Бања Лука настојуваат да привлечат и странци, па вложуваат во рекламирање на услугите во Германија, Австрија, Швајцарија, Скандинавија, Италија и Велика Британија. „Во Сараево цените се значително пониски отколку во ЕУ“, вели Амела Кадриќ, стоматолог од Сараево.

„Често се зборува за заштеда од 50 до 70 отсто во однос на Западна Европа, но тоа не важи за секој зафат и секоја клиника“, додава таа. Сараевските клиники објавуваат ценовници на своите веб-страници, а некои одат и чекор понатаму - во ценовникот нудат споредба меѓу цените во БиХ и просечните цени во ЕУ. На пример, сараевската клиника „Мајсмајл“ (MySmile) нуди имплант за околу 550 евра, додека како споредбена цена во ЕУ наведува 1.800 евра, тврдејќи дека пациентите од Германија, Австрија и Швајцарија може да заштедат од 60 до 70 отсто.

Ординацијата „Санарис“ (Sanaris) во водичот за 2026 година проценува дека цената на самиот имплант во БиХ се движи меѓу 410 и 820 евра, а на имплантот со супраструктура и коронка меѓу 610 и 1.270 евра. Третманот „сите на четири“ (All-on-4), систем за замена на сите заби во една вилица со помош на четири дентални импланти, чини меѓу 3.500 и 6.100 евра. Во Бања Лука, вториот по големина центар на денталниот туризам во Босна и Херцеговина, постои специјализирана платформа што ги спојува туризмот и услугите на денталната медицина, а ја создале самите стоматолози. Бањалучкиот „Дентал турист“ (Dental Tourist) ги поврзува пациентите со партнерските ординации, но истовремено им обезбедува превоз, помага при резервирањето хотел и организира туристички и културни активности. Некои ординации и натаму го прават тоа сами - на пример, бањалучкиот „А-дент“ (A-Dent) наведува дека меѓу пациентите од странство има луѓе од Словенија, Германија, Австрија и Италија и им нуди бесплатно сместување во апартмани во истата зграда во која се наоѓа стоматолошкиот центар.

Depositphotos