Дали македонски директор може да ве викне на работа: Сѐ што треба да знаете за годишниот одмор

Останува уште една недела за користење на деновите од „стариот одмор“. Согласно член 141 од Законот за работни односи (ЗРО) 30 јуни е последниот ден за користење на неискористените денови од ланскиот одмор.

Овој член предвидува дека годишниот одмор по правило се користи во текот на календарската година. Но може да се користи во повеќе делови во договор со работодавачот.

Сепак, основно право на работникот е во еден дел од годишниот одмор да спои барем две непрекинати работни недели, односно 10 работни дена. Празниците, саботите и неделите не влегуваат во пресметката.

Законски годишниот одмор не смее да трае помалку од 20 дена, а најмногу до 26 дена, но продолжувањето на годишниот одмор се овозможува со колективни договори. Одговараме на основните прашања во врска со користењето на годишните одмори.

Колку дена годишен одмор имам?

Ова е главното прашање кое си го поставуваат најголем дел од вработените во земјава. Има многу „теории“ во однос на тој во кој случај ви следуваат повеќе денови. Законот предвидува најмалку и најмногу денови. ЗРО прави исклучок само за повозрасните работници, жени со навршени 57 години и мажи со 59 години. За нив се предвидени дополнителни три работни дена. Исто толку дополнителни денови користат и инвалидите, работниците со најмалку 60 отсто телесно оштетување и работници кои негуваат и чуваат дете со телесен или душевен недостаток.

Сите останатите „теории“, како на пример ден за високо образование, два дена за 10 години стаж произлегуваат од Општиот колективен договор за јавниот сектор.

Во овој акт се наведува дека вработените во јавниот сектор кои имаат од една до 10 години стаж добиваат уште еден ден годишен одмор. Од 10 до 20 години користат дополнителни два дена, а тие до над 20 години стаж имаат уште три дена годишен одмор.

Во општиот колективен договор за приватниот сектор ваква одредба нема, што не значи дека не може да се постигне договор со работодавачот.

 

Дали може одморот да не се искористи?

Не. Согласно законската регулатива во земјава не постои опција одморот да не се искористи затоа што неговата цел е заштита на здравјето на работниците. Секоја согласност која работникот ја потпишал и со која се откажал од користење на работниот одмор е ништовна пред судот.

Од Сојузот на синдикатите на Македонија ни рекоа дека не постои опција ниту работодавачот да ви го прекине одморот од едноставна причина што кога одите на одмор не морате да се јавувате на телефон или да ја отворате електронската пошта за да видите дека од вас се бара да го прекинете одморот.

Секако дека има професии каде поради определени околности, виша сила, загрозена безбедност, правилата може да се променат. Еден таков пример е одлуката на Владата од 2020 година кога поради ковид-пандемијата беше забрането користење на годишни одмори, платени и неплатени отсуства за сите вработени лица во здравствениот сектор.

Дали има злоупотреби на правото на годишен одмор?

Да. Од ССМ велат дека има компании каде не се почитуваат правилата, каде работниците добиваат само една недела одмор и никогаш во целост не ги користат сите законски денови.

На ваквите злоупотреби може да им се застане на патот. Имено, Законот го обврзува работодавачот да издаде писмено решение за користење на одмор кој мора да содржи број на денови, и конкретни датуми од кога почнува и кога завршува. Се препорачува да не се прифаќаат нејасни решенија.

Најважно, работникот мора писмено да побара користење одмор и врз основа на тоа барање, потоа ако правата му се прекршени да побара и правна заштита. Значи, барањето пратете го по електронска пошта и следете.

Може ли да биде платен неискористениот одмор?

Да, но само во исклучителни околности. На пример, работникот писмено побарал одмор, тоа не му било овозможено,  а работниот однос потоа престанал. Ако работникот сам си даде отказ, паричен надомест не му следува.

Деновите за неискористен одмор се плаќаат ако работниот однос престанал поради истек на времетраење на договорот, пензионирање или отказ од деловни причини.

Надлежен орган до кој работниците можат да се обратат во услови кога им е загрозено правото за користење годишен одмор е Инспекторатот за труд, и се разбира судот.

Заблуда - работници со помалку од шест месеци стаж немаат право на одмор

Сите сме работеле во фирма каде што има нов вработен кого не го земаме предвид при договарањето на годишните одмори. Заблуда е дека на лицата кои имаат помалку од шест месеци стаж не им следува воопшто одмор.

Законот за работни односи предвидува дека на овие лица не им следува целосен одмор туку пропорционален дел. Тоа значи дека за секој месец поминат во компанијата, нововработениот има право на два дена одмор. Или ако лицето дошло во фирмата на почетокот на мај, во август ќе може да користи шест работни дена одмор.