Што треба да знаете за чумата по сомнителната смрт на лаборантка од Сибир

Чумата е една од најстрашните болести во историјата, одговорна за пандемии во кои починале десетици милиони луѓе. Денес, случаите кај луѓето се ретки и обично може да се лекуваат со антибиотици.

Сомнителен случај на белодробна чума во Сибир повторно го насочи вниманието кон болеста, откако млада вработена во руски институт што ги проучува чумата и другите опасни инфекции почина од тешка пневмонија.

Руските власти не потврдија дека таа имала чума и велат дека тестовите не откриле микроорганизми поврзани со нејзината работа. Сепак, околностите на нејзината смрт и обемните мерки на претпазливост преземени потоа предизвикаа внимание од здравствените власти во САД, Европа и Светската здравствена организација.

Што се случи во Сибир?

Дваесет и осумгодишна лабораториска работничка во Иркутскиот истражувачки институт за борба против чума за Сибир и Далечниот Исток почина во текот на ноќта меѓу 1 и 2 октомври, откако развила тешка пневмонија.

Независни руски медиуми објавија дека можеби била изложена на бактеријата што предизвикува чума откако скршила епрувета во институтот. Тој навод не е потврден, а руската агенција за јавно здравје Роспотребнадзор соопшти дека истрагата не утврдила лабораториска несреќа во која биле вклучени опасни микроорганизми. Таа, исто така, соопшти дека обемното тестирање на примероци од жената не открило микроорганизми поврзани со нејзината работа.

Официјалната причина за нејзината болест и натаму е пневмонија од „непознато“ потекло. Речиси 200 лица кои можеби биле во контакт со жената, според извештаите, биле ставени под медицински надзор, додека болницата во која била лекувана била ставена во карантин. Според извештаите, воведени се и други ограничувања во медицинските установи во регионот.

Кај лицата кои биле во контакт со неа не се потврдени инфекции со чума, а руските власти велат дека епидемиолошката состојба е стабилна.

Сепак, медиумските извештаи отворија прашања за тоа како би можело да дојде до евентуална изложеност на чума. Работата со опасни патогени вообичаено вклучува повеќе нивоа на заштита, осмислени за да спречат истекување или скршен сад да го изложи лабораторискиот персонал на патогенот.

СЗО ја следи ситуацијата и вели дека ризикот за општата популација се чини дека е низок врз основа на достапните неофицијални информации. Организацијата бара информации од руските власти за тоа што се случило, за лабораториските тестови што се спроведуваат и нивните резултати, зошто се следат лицата што биле во контакт со жената, дали некој од нив се разболел и дали би можело да има какви било меѓународни последици за јавното здравје.

 

Што точно е чума?

Чумата е бактериска инфекција предизвикана од Yersinia pestis, која вообичаено циркулира меѓу глодари и други мали цицачи и болвите што живеат на нив.

Луѓето обично се заразуваат по каснување од заразена болва или преку контакт со заразено животно. Бактериите може да се вдишат, а луѓето со белодробна чума може да ја пренесат инфекцијата на други преку респираторни честички.

Постојат три главни форми на чума, сите предизвикани од истата бактерија, но првенствено зафаќаат различни делови од телото.

Бубонската чума, која е најчеста, обично предизвикува висока температура,  треска и болни, отечени лимфни јазли познати како бубони. Тоа е формата што најмногу се поврзува со Црната смрт од средниот век.

Септикемичната чума се јавува кога бактериите се размножуваат во крвотокот. Таа може да предизвика крвавење, оштетување на ткивата, откажување на органите и шок.

Белодробната чума се јавува кога бактериите ги инфицираат белите дробови. Таа може да се развие кога друга форма на чума ќе се прошири на белите дробови или кога човек директно ќе ги вдише бактериите. Симптомите може брзо да се развијат и вклучуваат треска, слабост, болка во градите, отежнато дишење и кашлица, понекогаш со крвав искашлок.

Дали чумата постои и денес?

Да. Бактериите опстојуваат кај популациите на диви животни во делови од Африка, Азија и американските континенти, што значи дека чумата реално не може да се искорени.

СЗО регистрирала 3.847 случаи кај луѓе и 423 смртни случаи во 10 земји од 2019 до 2025 година. Најголемиот дел се случиле во Демократска Република Конго и Мадагаскар.

Повремено се појавуваат случаи и во побогатите земји. Во САД обично се регистрираат неколку инфекции годишно, главно во западните сојузни држави каде што бактериите природно циркулираат меѓу дивите глодари и нивните болви.

Колку е опасна белодробната чума?

Антибиотиците, современите санитарни услови и надзорот на болестите значат дека чумата повеќе не претставува закана каква што претставувала пред неколку века. Сепак, таа е многу опасна доколку не се препознае и не се лекува брзо.

Белодробната чума е формата на болеста што напредува најбрзо. Симптомите може да се појават во рок од еден до три дена по изложувањето. Без ефикасни антибиотици, инфекцијата може да доведе до смрт во рок од околу еден ден откако ќе се развијат тешки симптоми.

Поради тоа, раното лекување е од клучно значење. СЗО вели дека вообичаените антибиотици се ефикасни против Yersinia pestis и дека шансите за закрепнување се високи кога белодробната чума навреме ќе се открие и лекува. На лицата за кои се знае дека биле изложени може да им се дадат антибиотици и пред да се разболат.

Краткиот период на инкубација исто така значи дека инфекциите вообичаено стануваат очигледни релативно брзо. Неколку дена по смртта на руската работничка сè уште немаше потврда дека таа имала чума, а властите не пријавија заболување со симптоми слични на чума меѓу речиси 200 лица што биле под надзор, што донекаде ја намали загриженоста дека болеста, доколку била присутна, се проширила.

Колку лесно се шири белодробната чума?

Белодробната чума е единствената главна форма на чума што може директно да се пренесува меѓу луѓето.

Заразено лице може при кашлање да исфрла бактерии во респираторните честички. За пренесување вообичаено е потребен близок контакт со лице што е болно, особено кога пациентот кашла. За разлика од Ковид-19 или грипот, за чумата не е карактеристично одржливо ширење низ заедниците преку луѓе со благи симптоми или без симптоми.

Луѓето со белодробна чума обично сериозно се разболуваат за краток период, што може да им помогне на здравствените власти да ги идентификуваат случаите и да ги следат нивните контакти. Сепак, бидејќи болеста брзо напредува и може да се пренесува меѓу луѓето, дури и еден сомнителен случај бара итен одговор од јавното здравство.

Кога постои сомневање за белодробна чума, здравствените власти обично преземаат мерки без да чекаат лабораториска потврда. СЗО препорачува започнување со соодветни антибиотици, како и идентификување и следење на блиските контакти и, генерално, давање превентивни антибиотици во период од седум дена.

Зошто Русија има „институт за борба против чума“?

Институтите за борба против чума имаат долга историја во Русија и во други делови од поранешниот Советски Сојуз.

Чумата природно се појавува кај дивите глодари во делови од Централна и Северна Азија, вклучувајќи ги Сибир, Монголија и северна Кина. Русија долго време има мрежа од специјализирани лаборатории и станици за надзор за откривање на чумата кај животните, истражување на инфекции кај луѓето и спречување епидемии.

Иркутскиот институт бил основан во 1934 година специјално за борба против чумата во Сибир и рускиот Далечен Исток. Неговите надлежности подоцна биле проширени и на други опасни инфекции, вклучувајќи колера, антракс и бруцелоза, како и други болести што може да се пренесуваат од животни на луѓе.

Денес, институтот наведува дека ги следи подрачјата каде што чумата природно циркулира низ Сибир и Далечниот Исток, спроведува надзор на болестите и дијагностички тестирања, ги советува регионалните здравствени власти и помага во одговорот на епидемии на опасни инфекции.

До распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година, земјата спроведувала и тајна програма за биолошко оружје, која вклучувала истражувања на Yersinia pestis. Таа историја придонесе за меѓународното внимание кон инцидентот во Сибир, иако нема јавни докази што ја поврзуваат смртта на работничката од Иркутск со какво било истражување на биолошко оружје.