Сите контроверзи околу документите за Епстин

„Да, да. Секако“, одговори американскиот претседател Доналд Трамп, тогаш републикански претседателски кандидат, на прашањето на новинар дали како претседател ќе ги објави таканаречените тајни документи за Епстин или списокот на Епстин.

По една и пол година, 47-от претседател на САД, чии приврзаници пред една година освоија мнозинство гласови на изборите со пораки како „да ги објавиме документите“, сега ја користи својата администрација за да ја намали важноста на овие документи, кои ја допреа самата срж на американската политика.

За време на летото, Трамп јавно ги критикуваше новинарите кои го испрашуваа за оваа тема. Само ден по објавата на американското Министерство за правда дека „не постои список на клиенти на Епстин“, претседателот изрази неверување и зачуденост што „луѓето сè уште зборуваат за тој чудак“.

Нов удар во целата Епстинова сага — која стана една од најважните теми во внатрешниот политички дијалог во САД, заедно со растечките трошоци за живот и имиграцијата — беше зададен во средата со објавата на пакет документи од демократското крило на Одборот за надзор и реформи на владата во Претставничкиот дом, кој веќе неколку месеци го истражува случајот Епстин.

Што се, всушност, т.н. документи за Епстин (англ. Epstein files)? Зошто се толку жешка и поларизирачка тема и какви би можеле да бидат последиците од нивното објавување?

Што се документите за Епстин

Фразата „документи за Епстин“ долго го прогонуваше и претседателот и целиот американски естаблишмент, а истовремено беше поттик за бројни контроверзни теории на заговор во САД. Таа се однесува на сексуалните злосторства на покојниот осуден педофил Џефри Епстин, кој наводно изврши самоубиство во 2019 година.

Во 2008 година, Епстин — познат финансиски инвеститор од Волстрит — постигна спогодба со обвинителите откако родителите на 14-годишно девојче пријавија дека тој сексуално ја злоупотребил во неговата куќа во Палм Бич на Флорида. Епстин беше осуден за наведување малолетничка на проституција, но спогодбата го спаси од долга затворска казна.

Единаесет години подоцна беше обвинет за водење сексуална мрежа за малолетни девојчиња, но почина во притвор во Њујорк пред судењето да започне. Двете истраги создадоа огромни количини материјал: транскрипти од интервјуа со жртви и сведоци, како и предмети запленети за време на претресите на неговите имоти.

Доналд Трамп Bloomberg

Дополнително се водеше и одделна истрага против неговата поранешна партнерка и соучесничка Гислејн Максвел, која во 2021 година беше осудена за учество во трговија со девојки. Документите од судењата на Епстин и Максвел периодично се објавуваа во последните години, што го зголемуваше притисокот врз јавноста за нивно целосно објавување.

Меѓу разните објавени материјали имаше белешки во кои се споменуваа имиња на неколку познати личности. Американската јавност реагираше, а тоа расположение го искористи кампањата на Трамп, кој во јануари годинава се врати во Белата куќа. Во февруари, Министерството за правда и ФБИ објавија нешто што го нарекоа „прва фаза на откривање на тајните документи за Епстин“.

Во таа прилика група конзервативни инфлуенсери беше поканета во Белата куќа и доби 341 страница документи. Подоцна беа разочарани кога сфатија дека материјалот веќе бил јавно достапен. Содржеше записи од летови со приватниот авион на Епстин и цензурирана верзија на неговиот адресар со имиња на познати личности.

Во исто време растеше притисокот врз претседателот Трамп — особено меѓу членовите на Републиканската партија и приврзаниците на МАГА — да биде поотворен и потранспарентен во врска со содржината на озлогласените документи.

Тенденцијата на интензивна тајност околу документите за Епстин се влече уште од првиот мандат на Трамп, кога во 2017 година ФБИ го блокираше нивното објавување. На крај беше објавен само мал дел, и тоа силно редигиран.

Џефри Епстин Bloomberg

Метеорскиот подем на Џефри Епстин започна во 1980-тите, по неговото заминување од Волстрит-компанијата БС (Bear Stearns), за да основа сопствена финансиска фирма. Тој стана мултимилионер, сопственик на голема вила на Менхетен и остров на Американските Девствени Острови. Епстин се движеше меѓу богатата и моќна светска елита и се дружеше со луѓе како Трамп, поранешниот претседател Бил Клинтон и американската поп-ѕвезда Мајкл Џексон.

Трамп и Епстин биле пријатели во 1990-тите, а Трамп го угостувал Епстин на својот имот Мар-а-Лаго на Флорида. Трамп летал со приватниот авион на Епстин најмалку седум пати, додека Клинтон летал најмалку 17 пати по напуштањето на Белата куќа.

Најзаслужна за откривањето на аферата Епстин е Вирџинија Џуфри, која во 2000 година била повикана од соработничката на Епстин, Гислејн Максвел, да му биде масерка. Имала само 16 години. Џуфри подоцна ги обвини Епстин и Максвел за трговија со луѓе со цел сексуална експлоатација, што во 2004 година доведе до прекин на пријателството меѓу Трамп и Епстин, наводно поради несоодветно однесување на Епстин кон персоналот.

Епстин помина 13 месеци во затвор во 2008 година поради други обвиненија, но случајот повторно беше отворен неколку години подоцна, кога Џуфри јавно ги изнесе своите обвинувања и ја тужеше Максвел за клевета во периодот 2011–2017 година, по што случајот беше решен. Во 2018 година „Мајами Хералд“ (Miami Herald) ги откри деталите за злоставувањата на Епстин, што доведе до негово апсење во 2019 година под обвинение за трговија со луѓе во цел сексуална експлоатација. Епстин беше пронајден мртов во затвор во август 2019 година, а властите ја прогласија смртта за самоубиство.

Што објавија демократите во средата

Демократите во Одборот за надзор и реформи на Владата на Претставничкиот дом во средата објавија дел од документите за Епстин. Станува збор за материјал што одборот го добил од оставината на Епстин, а кој се однесува на приватната преписка на осудениот финансиер, вклучително и пораки испратени до новинарот Мајкл Волф и неговата партнерка Гислејн Максвел.

Одборот за надзор, кој е под контрола на републиканците, со месеци истражува како владата и институциите постапувале во случајот, откако Министерството за правда и ФБИ во јули соопштија дека нема да објават ниту еден нов документ од базата од 300 гигабајти податоци што го сочинуваат досието на Епстин, пренесе „Блумберг“ (Bloomberg) во средата.

Во приватната преписка повеќепати се споменува претседателот Доналд Трамп, а во одредени делови се тврди дека тој знаел за злоставувањето на девојчињата — обвинување кое тој го отфрла. Епстин наводно сугерирал дека Трамп поминал неколку часа во куќата со една од жртвите и дека бил свесен за неговите активности. Белата куќа ја критикува објавата на овие документи.

„Сакам да знаете дека кучето што сè уште не залајало е Трамп“, напишал Епстин во е-пошта од 2011 година, не прецизирајќи дали мисли на идниот претседател. Дополнително напишал дека една од жртвите „поминала часови во мојата куќа со него“ и дека „никогаш не бил споменат“, но повторно без да наведе идентитет.

Портпаролката на Белата куќа, Каролина Левит, ги обвини демократите дека „селективно пуштаат пораки во либералните медиуми за да создадат лажна приказна и да го оцрнат Трамп“. Таа потсети дека наводната жртва, Вирџинија Џуфри, повеќепати изјавила дека Трамп „никогаш не бил вмешан“. Џуфри изврши самоубиство во април.

Американскиот претседател повторува дека прекинал контакт со Епстин пред речиси две децении и дека не знаел за неговите активности. Американските медиуми го оспоруваат ова. „Волстрит журнал“ (Wall Street Journal) во јули објави дека во роденденската книга на Епстин се наоѓа „сексуално сугестивна белешка“ за која се тврди дека ја напишал и потпишал Трамп — материјал што демократите во Конгресот го објавија на почетокот на септември.

Најжестоките приврзаници на Трамп, особено оние од крајното десно крило на Републиканската партија и од движењето МАГА, бараат целосна транспарентност во врска со содржината на досието. Истовремено, сè почесто поттикнуваат теории на заговор за мрежа соработници на Епстин и за околностите на неговата смрт, пренесува „Блумберг“.

Кој е наводно е споменат во тие документи

Ова не е првпат во последните месеци демократите во Конгресот да објавуваат ваков материјал. На крајот на септември беше објавена документација од истрагата во која се наведуваат имиња на повеќе познати личности. Меѓу нив беа Илон Маск, Стив Бенон, Питер Тил и британскиот принц Ендру, наведе „Би-би-си“ (BBC). По овие објави, британскиот крал Чарлс му ја одзеде титулата принц на Ендру во октомври 2025 година.

Принцот Ендру Bloomberg

Според пишувањето на „Волстрит журнал“, името на претседателот Доналд Трамп се споменува и во необјавени документи поврзани со аферата, за што наводно во мај го информирала главната државна обвинителка во неговата администрација, Пам Бонди. Весникот додава дека самото споменување на некое име во досието не претставува доказ за незаконско постапување.

Иако содржината на необјавените документи во голема мера останува непозната, веќе достапните материјали вклучуваат бројни имиња на познати личности поврзани со Епстин. Меѓу нив се Бил Клинтон, Мајкл Џексон, принц Ендру, рок-ѕвездата Мик Џагер, американскиот адвокат Алан Дершовиц, британската манекенка Наоми Кембел и други.

Американскиот Конгрес ќе гласа следната недела: што значи тоа?

Во средата, и покрај противењето на Белата куќа, претседателот на Претставничкиот дом, Мајк Џонсон, најави дека следната недела ќе има гласање за специјална петиција со која од Министерството за правда се бара да се објави целокупното досие на Епстин, пренесе „Еј-би-си“ (ABC).

Клучниот глас за петицијата го даде новата демократска конгресменка Аделита Гријалва, а иницијативата ја поддржаа и неколку републиканци од десното крило, пренесе СТА (STA). Претседателот Доналд Трамп се обидел да ги убеди да ги повлечат своите потписи; дури ја повикал конгресменката Лорен Боберт во Белата куќа и, заедно со директорот на ФБИ Кеш Пател и државната обвинителка Пам Бонди, се обидел да ја наговори да се откаже. Боберт одбила и инсистирала дека сите досиеја мора да бидат објавени.

Трамп подоцна ги нарече барањата за објавување „демократска измама“, што го повтори и портпаролката на Белата куќа, Каролина Левит.

По објавата на дел од материјалите од страна на демократите, републиканците во средата возвратија со објавување на повеќе од 20.000 документи — десетици илјади страници собрани од Министерството за правда.

Конгресот на САД Depositphotos

Зошто случајот Епстин е толку контроверзен

Голем дел од американските гласачи и пошироката јавност долго време веруваат дека претставници на естаблишментот ја прикриваат вистината за животот на Џефри Епстин и околностите на неговата смрт. Поддржувачите на Доналд Трамп и членовите на движењето МАГА се особено чувствителни на оваа тема; дел од нив поддржуваат теории на заговор според кои САД се контролирани од група луѓе што сексуално злоупотребуваат деца. Развојот на социјалните мрежи и дигиталните платформи уште повеќе го забрза ширењето на овие наративи.

Според британскиот „Би-би-си“, една од теориите што ги промовираат МАГА-инфлуенсерите е тврдењето дека Епстин, кој бил од еврејско потекло, дејствувал како агент на израелската влада во САД. Оваа приказна ја прошири и поранешниот сојузник на Трамп и водител на „Фокс њуз“ (Fox News), Тачер Карлсон, кој стана сè погласен критичар на Белата куќа.

Поранешниот близок соработник на Трамп, Илон Маск, исто така ги засили тензиите, напаѓајќи го претседателот на социјалните мрежи откако го напушти Одделот за ефективност на владата (DOGE). Маск повеќепати сугерира дека името на Трамп се наоѓа во досиејата, додека претседателот возврати со обвинување дека Маск „полудел“.

Аферата со документите за Епстин предизвика и внатрешен раздор во движењето МАГА; републиканци блиски до Трамп почнаа да ги критикуваат поранешните колеги од партијата, нарекувајќи ги „пробудена десница“ (англ. woke right).

Зошто досието е толку важно за движењето МАГА

Самиот Доналд Трамп делумно придонесе за моменталната ситуација, бидејќи за време на претседателската кампања ги поттикнуваше теориите за кругот на моќ околу Епстин — а сега, како претседател, дел од неговата база го притиска да ги исполни ветувањата за објавување на документите.

Политичкиот новинар Рајан Билер изјави:

„Станува речиси непобитно дека Трамп на некој начин е вмешан во досието за Епстин, што предизвикува разочарување дури и кај неговите најлојални приврзаници. Јасно е дека овој скандал нема да се стивне и тоа претставува сериозен кошмар за администрацијата.“

Според него, Трамп „не може едноставно да го закопа случајот“, особено затоа што објавувањето на документите има двопартиска поддршка — па Белата куќа не може да го претстави ова како класичен судир меѓу левицата и десницата.

И покрај тоа, движењето МАГА во голема мера останува лојално на претседателот, иако дел од неговите поддржувачи се разочарани од некои потези на неговата администрација откако тој се врати во Белата куќа. Еден пример е аферата со документите за Епстин, а друг — американските напади врз Иран во јуни, на кои традиционално се спротивставуваат МАГА гласачите.

Зошто досието е толку важно за движењето, го објаснува еден од најзначајните МАГА-инфлуенсери, Џек Пособик, кој летово во поткаст изјави дека поддржувачите го доживуваат случајот како симбол на поширока корупција во т.н. „длабока држава“.

„Не станува збор дека лично ги интересира Епстин“, рече тој. „Она што ги загрижува е идејата дека Епстин бил дел од таен систем кој всушност ја контролира нашата влада, нашите институции, нашите животи — систем кој претставува вистинска владејачка сила над нас.“