Иран соопшти дека е постигнат договор со Оман за пловидба низ Ормутскиот Теснец

Иран соопшти дека постигнал договор со Оман за предложена рута за поморски сообраќај низ Ормутскиот Теснец, што претставува потенцијален чекор кон повторно отворање на овој клучен воден пат за енергетските испораки.

Заедничко соопштение од Техеран и Мускат моментално се разгледува и е во завршна фаза на изработка, изјави во средата портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Багаеи, според објава на Телеграм. Преговорите меѓу двете земји „напредуваат“, а договор ќе биде постигнат „доколку одредени трети страни не го попречат процесот“, рече тој.

Иран и Оман веќе неколку дена разговараат за план за управување со Ормутскиот Теснец, кој стана централна точка во тековната војна меѓу САД и Исламската Република. Багаеи не спомена директна улога на Вашингтон, освен што рече дека затворањето на теснецот било последица на нападите од САД и Израел.

Белата куќа не одговори на барањето за коментар во врска со објавата. Американскиот претседател Доналд Трамп доцна во вторникот изјави дека договор за Ормутскиот Теснец е на повидок. Тој и претходно повеќепати најавувал дипломатски пробиви, но трајните договори честопати останувале недостижни.

Цените на нафтата ги задржаа загубите откако Иран го објави договорот, што ја зголеми можноста за обновување на дел од енергетските текови низ теснецот. Референтната нафта брент се тргуваше околу 79 долари за барел рано во четвртокот, додека американската ВТИ беше околу 75 долари, по пад од 11 отсто во првите три трговски сесии од неделата.

Најновото соопштение на Иран за Ормутскиот Теснец доаѓа по неколкумесечен застој меѓу САД и Техеран околу начинот на завршување на војната, при што контролата врз поморскиот сообраќај низ теснецот беше едно од најспорните прашања. Техеран бара бродовите да добиваат дозвола за премин и да плаќаат надоместоци за транзит, а напаѓал и пловила за кои сметал дека ги прекршуваат правилата.

Од своја страна, САД воведоа блокада на иранските пристаништа. Ова прашање придонесе за пропаѓањето на прекинот на огнот и привремениот мировен договор минатиот месец.

Иако борбите засега се во мирување, остануваат нерешени бројни други прашања, меѓу кои и иранската нуклеарна програма, а сè уште нема договор за почеток на формални преговори.

Иранската државна телевизија претходно го минимизираше значењето на исходот од разговорите меѓу Иран и Оман, повикувајќи се на извор запознаен со случувањата, кој изјавил дека договор меѓу Техеран и Мускат не значи автоматски и итно отворање на теснецот. Според извештајот, тоа ќе зависи „од промена во однесувањето на САД“.

Заменик-министерот за надворешни работи на Иран, Казем Гарибабади, за државната агенција ИРНА изјави дека Иран и Оман преговараат за „привремена рута“ која би останала во функција од два до четири месеци, при што значителен дел од сообраќајот би минувал низ територијалните води на Исламската Република.

„Ова разбирање не значи целосно повторно отворање на Ормутскиот Теснец“, нагласи тој.

Во интервју за „Фокс њуз“ снимено во вторникот, Трамп ја повтори заканата дека ако Иран не „постигне договор, последиците ќе бидат многу лоши“. За време на викендот, претседателот се воздржа од напади за кои тврдеше дека би биле најголеми од Втората светска војна наваму.

Трамп во вторникот вечерта во Лос Анџелес им изјави на новинарите дека разговорите со Иран „се движат многу добро“, додавајќи: „Ќе знаеме за 48 часа.“

Ставот на Иран за Ормутскиот Теснец дополнително ги усложни напорите на Трамп да стави крај на војната, која сега е во својот шести месец, а за која претходно тврдеше дека ќе трае само неколку недели. Нарушувањата во поморскиот сообраќај низ Ормутскиот Теснец ги зголемија цените на енергенсите ширум светот и претставуваат посебен политички ризик за Трамп и Републиканската партија во пресрет на конгресните избори во ноември.

Иако видливиот сообраќај низ теснецот беше ограничен, милиони барели нафта дневно продолжија да минуваат низ водениот пат дури и во периодите на најголема тензија во последните недели. Производителите од Блискиот Исток продолжија да транспортираат товар од Персискиот Залив преку посебен шатл-систем воспоставен од неколку држави во регионот. Дури и ако Ормутскиот Теснец повторно се отвори, дел од овие алтернативни маршрути веројатно ќе останат во употреба бидејќи сопствениците на бродови ќе продолжат да ги проценуваат ризиците од враќање во Персискиот Залив.

 

Американскиот потпретседател Џеј Ди Венс во средата вечерта за „Фокс њуз“ изјави дека внатрешните поделби во Иран ги забавуваат преговорите.

„Тие имаат фрагментиран систем. Има луѓе во нивниот систем кои сакаат војната да заврши. Но има и радикални елементи кои сакаат таа да продолжи“, рече Венс.

Во одделно телевизиско интервју, иранскиот претседател Масуд Пезешкијан изјави дека неговата земја се соочува со „најтешкиот период од Исламската револуција наваму“. Тој додаде дека во моментов е „многу тешко“ да се стапи во контакт со врховниот лидер Мојтаба Хамнеи.

Мојтаба Хамнеи не се појавил во јавноста ниту се огласил откако го наследил својот татко, поранешниот врховен лидер ајатолах Али Хамнеи, кој беше убиен во воздушен напад на почетокот на војната.