Ќе остане ли Украина без воена помош од Вашингтон?

Украинскиот претседател Володимир Зеленски се движи кон судир со претседателот Доналд Трамп, кој сè повеќе гледа на битката на Киев против Русија првенствено низ призмата на цените на енергентите, во пресрет на клучните избори во САД.

Трамп ненадејно му соопшти на Зеленски дека има „енергетско примирје“ меѓу Русија и Украина, додека американскиот лидер врши притисок врз него да престане со бомбардирањето на руските рафинерии за нафта и брани контроверзен договор со Владимир Путин за извоз на дизел.

Откако Трамп објави на социјалните мрежи за примирјето, Зеленски рече дека е подготвен да го прифати, но само ако и Русија го прифати - неговиот долгогодишен став - со што јасно ги покажа своите значителни сомнежи во врска со таа можност.

„Украина го поддржува примирјето и важно е и Русија да го поддржи“, порача Зеленски на социјалните мрежи, додавајќи дека „ги очекува деталите“ од САД за договорот.

Но додека Украина продолжува да одговара на руската инвазија со сопствени напади врз рафинериите, Зеленски сè повеќе ризикува да влезе во конфликт со Трамп. Тоа претставува опасност за Киев, бидејќи тој сè уште се потпира на набавки на американско оружје, финансирани од други сојузници во НАТО, како и на споделувањето разузнавачки информации од Вашингтон. Украина, исто така, се соочува со недостиг од финансиски средства во пресрет на петтата зима од војната.

Еден ден пред објавувањето на примирјето - второ во исто толку месеци - Трамп остро го нападна Зеленски, сугерирајќи дека тој треба да размисли да се повлече од функцијата претседател на Украина. Во петокот, откако Трамп го постигна договорот со Путин за извоз на дизел, украинските преговарачи предвреме ги прекинале разговорите во Мајами со американските претставници, според лица запознаени со состојбите, кои зборувале под услов да останат анонимни бидејќи немале овластување јавно да зборуваат.

На состанокот, американските преговарачи, предводени од зетот на Трамп, Џаред Кушнер, и специјалниот пратеник Стив Виткоф, им рекле на украинските претставници дека САД се силен партнер, кој обезбедува муниција и разузнавачки информации, и дека затоа Украина не треба да презема дејствија што им штетат на американските потрошувачи, како што се нападите врз рафинериите, според еден од изворите. Неколку од упатените рекле дека тоа било сфатено како прикриена закана од САД дека ќе го прекинат споделувањето разузнавачки информации со Киев. „Фајненшл тајмс“ прв извести за забелешката во врска со прекинувањето на разузнавачката соработка на состанокот во Мајами.

Европските претставници присутни на состанокот не добиле претходно известување од САД за претстојниот договор за дизел со Москва, рекло едно од лицата.

Во пресрет на изборите во САД во ноември, администрацијата на Трамп се обидува набрзина да ги намали вртоглаво растечките цени на горивата, кои ги зголемија трошоците за земјоделците и камионџиите. Но, договорот со Русија, со кој рускиот дизел би бил пуштен на светските пазари, ризикува да предизвика геополитичка реакција без доволно да ја зголеми понудата за значително да ги намали цените.

Договорот, исто така, предизвика значително противење од двете политички партии во САД. Седум американски сенатори - четворица републиканци и тројца демократи - објавија соопштение во кое посочија дека Конгресот забранил увоз на руски енергенти од 2022 година и дека договорот е незаконски.

По години разорни руски воздушни напади, Украина разви ефикасна стратегија за напаѓање чувствителни делови од руската економија со беспилотни летала со долг дострел, во обид да ја поткопа способноста на Путин да ја финансира војната.

Нападите го принудија Кремљ да им исплаќа големи субвенции на нафтените компании за да обезбедуваат горива за патниот сообраќај на домашниот пазар и да го забрани извозот на дизел, што сега, исто така, покренува прашања за способноста на Москва да го исполни договорот со Трамп. Во саботата, Русија делумно ја укина забраната за извоз на дизел, дозволувајќи 500.000 метрички тони гориво да стигнат до меѓународните пазари.

Тензиите меѓу американскиот претседател и Зеленски доаѓаа и минуваа откако Трамп се врати во Белата куќа со ветување дека брзо ќе ја заврши војната во Украина. Минатата година, двајцата лидери се расправаа лице в лице во Овалната соба, за време на извонреден јавен конфликт околу нивните спротивставени гледишта за војната, што доведе до привремено суспендирање на воената помош и споделувањето разузнавачки информации од страна на Вашингтон. Прекинот на соработката траеше кратко, а соработката на САД продолжи.

Овојпат, вербалните напади на Трамп може политички да ја направат ситуацијата поопасна за Киев, според Фиона Хил, која беше главен советник за Русија во Советот за национална безбедност на САД за време на првиот мандат на претседателот Трамп, а сега е виш соработник во институцијата „Брукингс“.

„Ако тој почне активно да игра улога во украинската политика“, рече таа, „и на тој начин, во суштина, се впушти во политичка субверзија, може да предизвика многу поголема штета“.

Иако украинскиот лидер претходно покажа дека може да му се спротивстави на Трамп и да ги издржи непосредните последици, уште една конфронтација сега би можела да се покаже како поопасна, бидејќи неговата земја се приближува кон својата петта зима во војна.

Украина хронично се соочува со недостиг од пресретнувачки ракети произведени во САД за системите за противвоздушна одбрана „патриот“, нејзиниот единствен ефикасен начин за соборување балистички ракети. Војската на земјата и понатаму зависи од друго американско оружје и од разузнавачки информации, иако европските сојузници преземаат голем дел од трошоците за воената помош.

Можно е САД да престанат да споделуваат дел од разузнавачките информации во реално време на кои Украина се потпира за нападите врз рафинериите за нафта, рече Џенифер Кавано, виш соработник и директорка за воени анализи во тинк-тенкот „Дифенс Прајоритис“ во Вашингтон.

Веројатноста дека САД ќе го прекинат пристапот на Украина до сателитскиот интернет „Старлинк“, нејзиниот клучен извор на воени комуникации, е прилично мала, рече таа. Сепак, ако САД престанат да продаваат оружје преку програмата на НАТО „Листа на приоритетни потреби на Украина“ (Prioritised Ukraine Requirements List), последиците би можеле да бидат позначајни, бидејќи Европа не може да ги надомести овие залихи.

Во меѓувреме, Русија не покажува никакви знаци дека ќе ги намали нападите врз Украина.

Москва употребила околу 1.450 наведувани воздушни бомби, 75 ракети од различни видови и повеќе од 1.640 нападни беспилотни летала против Украина само во текот на минатата недела, од кои околу 60 проценти биле придвижувани со млазни мотори, посочи Зеленски во неделата на платформата X. Украина води разговори со европските партнери за дополнителни системи за противвоздушна одбрана и муниција за борбени авиони, со цел да се спротивстави на побрзите беспилотни летала придвижувани со млазни мотори, рече тој.

Украинскиот парламент треба оваа недела да разгледа широк пакет законски мерки што Киев итно треба да ги усвои за да обезбеди понатамошно финансирање од Европската Унија и Меѓународниот монетарен фонд (ММФ). Мерките вклучуваат затворање на даночните дупки и засилување на контролата врз политички изложените лица, предлози што не се популарни ниту кај општата јавност ниту кај елитите.

Во меѓувреме, руските претставници сè уште имаат мала надеж дека Трамп наскоро може да постигне договор за завршување на војната под услови поволни за Путин, велат лица блиски до Кремљ. Москва, исто така, била изненадена од жестината на критиките на американскиот претседател кон Зеленски, рекле други лица блиски до Кремљ.

Непристојното однесување на Трамп кон Зеленски нема да помогне, освен ако САД не го прекинат споделувањето разузнавачки информации и продажбата на оружје на Украина, според едно од тие лица.

„Трамп? Тој никогаш не го менува својот став, како што многу добро знаеме“, напиша Дмитриј Медведев, поранешниот претседател на Русија и заменик-шеф на Советот за безбедност на земјата, на својот профил на социјалната мрежа „Макс“, поддржана од државата. „Само нашите момци, балистичките ракети и беспилотните летала 'геран' ја приближуваат победата“.