Зошто e ФИФА со години во минус иако Светското првенство носи милијарди?

Светското фудбалско првенство е најгледаниот спортски настан на планетата: финалето на претходниот турнир го гледале над милијарда луѓе, а кумулативната гледаност се мери во милијарди. Зад овој спектакл стои ФИФА, организација чии финансиски извештаи откриваат бизнис модел кој е драматично различен од која било класична компанија. Наместо стабилни годишни приходи, ФИФА работи во четиригодишни циклуси во кои една година (кога се одржува Светското првенство) ги носи речиси сите пари, а другите три троши се што е собрано.

Финансиските извештаи за 2025 година јасно го покажуваат ова. Вкупните приходи на ФИФА достигнаа 2,7 милијарди долари, што е пет пати повеќе од 483 милиони долари претходната година. Зад овој скок стои подготовката за Светското првенство: комерцијални договори, телевизиски права и маркетинг аранжмани се книжат во годините непосредно пред и за време на турнирот. Сличен модел беше видлив во пресрет на Светското првенство во 2022 година, кога приходите на ФИФА во 2021 година се зголемија на 766 милиони долари, речиси три пати повеќе од 267 милиони долари во 2020 година. Овој пат, растот е уште поизразен бидејќи Светското првенство во 2026 година е најголемото во историјата, проширувајќи се од 32 на 48 репрезентации, што донесе поголем обем на продажба на телевизиски и комерцијални права.

Телевизиските права остануваат далеку најважниот извор на приходи. Во 2025 година, тие донесоа една милијарда долари, во споредба со само 39 милиони долари претходната година. Регионалната распределба открива интересна слика: најголемиот дел од глобалните права, дури милијарда долари, се книжи како глобален приход без регионална распределба, додека Северна и Јужна Америка предводат меѓу поединечните региони. Европа, иако традиционално е најсилниот фудбалски пазар, не доминира во оваа структура.

Маркетинг правата се вториот столб на приходите со 965 милиони долари во 2025 година, повеќе од трипати повеќе од 304 милиони долари во 2024 година, додека угостителството и продажбата на билети донесоа 410 милиони долари.

Но, приходите се само половина од приказната. Трошоците на ФИФА во 2025 година се 2,8 милијарди долари, речиси три пати повеќе од милијарда долари во 2024 година. Најголемата ставка се трошоците за натпревари и настани - 2 милијарди долари, во споредба со само 286 милиони долари претходната година. Ова ги вклучува организациските трошоци, наградните фондови и инфраструктурата поврзана со турнирите. Втората голема ставка е развојот и образованието со 748 милиони долари, преку кои ФИФА ги финансира националните сојузи и програмите за развој низ целиот свет.

Резултатот е дека ФИФА ќе забележи нето загуба од 263 милиони долари во 2025 година, иако ова е значително подобро од загубата од 612 милиони долари во 2024 година и 578 милиони долари во 2023 година. Со други зборови, организацијата зад најголемиот спортски настан во светот работи во минус трета година по ред.

Објаснувањето лежи во самата структура на циклусот. Клучот е во билансот на состојба: договорните обврски на крајот на 2025 година изнесуваат 5,4 милијарди долари, речиси три пати повеќе од 1,8 милијарди долари претходната година. Ова се пари што носителите на телевизиски права и спонзорите веќе ги платиле или треба да ги платат, но кои ФИФА сè уште не смее да ги признае како приход во сметководствена смисла бидејќи услугата, односно самиот турнир, сè уште не е испорачан. Само во 2025 година, ФИФА регистрираше речиси 4 милијарди долари нови плаќања и побарувања врз основа на ова, додека само 403 милиони долари од претходно примени износи призна како приход. Структурата на овие обврски значително се помести кон краткорочните: 5,2 милијарди долари треба да се платат во рок од една година, што јасно покажува дека Светското првенство е веднаш зад аголот.

Тековното Светско првенство во САД, Канада и Мексико ќе биде најпрофитабилно во историјата. Според податоците на „Блумберг“, ФИФА очекува да генерира околу 9 милијарди долари директни приходи од турнирот, околу 2 милијарди долари повеќе отколку од првенството во Катар. Зад овој скок стои проширувањето од 32 на 48 национални селекции и од 64 на 104 натпревари, како и влезот на американскиот пазар.

 

Наградниот фонд се удвои на рекордни 871 милион долари, при што секој учесник добива минимум 12,5 милиони долари само за учество, износ што е клучен извор на финансирање за помалите национални сојузи. Зелено'ртските Острови заработија повеќе од 21 милион долари од нивниот историски настап, што е околу 0,75 проценти од БДП на малата островска земја.

Како заклучок, работењето на ФИФА не може да се гледа преку резултатите од една финансиска година. Неговиот модел се базира на четиригодишен циклус во кој приходите постепено се собираат, а најголемиот дел од трошоците се случуваат во годината на Светското првенство. Затоа, загубите во поединечните години не укажуваат на финансиски тешкотии, туку се очекувана последица од начинот на кој приходите и расходите се распределуваат во текот на циклусот. Само на крајот може да се добие вистинска слика за работењето.