Политиката на Инфантино почнува да му се враќа како бумеранг

Контроверзниот швајцарски претседател на ФИФА се обидува да ги избегне последиците од преголемата блискост со Доналд Трамп.

 

Кога швајцарските органи за спроведување на законот во мај 2015 година извршија рација во хотелот „Бор о Лак“ во Цирих, апсејќи седум функционери на ФИФА во име на ФБИ, тоа означи почеток на нова ера во светското фудбалско раководно тело. Посрамениот претседател на организацијата, Сеп Блатер, поднесе оставка подоцна истата година, а Џани Инфантино беше избран за негов наследник во февруари 2016 година. Како член на Комитетот за реформи на ФИФА, Инфантино беше доживуван како љубезна и безопасна фигура способна да ги врати транспарентноста и пристојноста по години скандали што постојано се нижеа.

Една деценија подоцна е јасно дека тие надежи не се исполнија. Претседателствувањето на Инфантино го одбележаа жестоки реакции поради управувањето и неговите блиски односи со автократски лидери. Сепак, секоја контроверзија се појавуваше и исчезнуваше, нанесувајќи ѝ поголема штета на репутацијата на ФИФА отколку на позицијата на Инфантино.

Но скандалот што урива режими не мора нужно да биде најтешкиот, туку оној што успева да допре до јавноста. За Инфантино тоа може да се покаже дека е аферата Балогун: шокантната објава на ФИФА, околу 32 часа пред почетокот на натпреварот, дека центарфорот на САД, Фоларин Балогун, ќе смее да игра во осминафиналниот натпревар против Белгија иако доби црвен картон на претходниот натпревар на својот тим.

На хартија, ситуацијата изгледаше јасна. Балогун беше исклучен против Босна и Херцеговина и затоа требаше да го пропушти натпреварот против Белгија. Така функционира тоа: секој фудбалер исклучен на Светското првенство од 1962 година наваму беше суспендиран најмалку еден натпревар, и иако многумина сметаа дека црвениот картон на Балогун бил престрог, ФИФА тврдеше дека не постои можност за жалба.

Тоа се промени кога ФИФА се повика на член 27 од својот Дисциплински кодекс за да ја суспендира  казната. Одредбата ѝ дава широка слобода на ФИФА во однос на санкциите, но никогаш претходно не била употребена на ваков начин. Изненадувањето прерасна во неверување кога американскиот претседател Доналд Трамп ја презеде заслугата, тврдејќи дека му се јавил на Инфантино за да лобира против забраната.

Depositphotos

„Сè што направив беше да побарам случајот повторно да се разгледа, затоа што не мислев дека беше прекршок“, рече Трамп во Овалната соба. „Не му кажав што да направи. Не можам да му кажам што да направи.“ Претседателот изрази изненадување од долгогодишното правило според кое играчите што ќе добијат црвен картон потоа се суспендирани за следниот натпревар. „Едно е да казните некого за натпреварот“, рече тој. „Но како можете да го казните за натпревар што сè уште не е одигран? Тоа е многу неправедно.“

Поголемиот дел од фудбалскиот свет реагираше со збунетост и гнев. Матните договори и политичките договори зад затворени врати не се ништо ново, но перцепцијата дека се нарушува интегритетот на самата игра е нешто сосема друго. Спортот функционира само ако изгледа праведен, ако неговите драматични пресврти можат да се прифатат како веродостојни. Нарушете го тоа и целата конструкција може да се урне.

Крајот на реформите

Син на италијански имигранти, Инфантино е роден во март 1970 година во Бриг, Швајцарија, околу осум километри од Висп, родното место на Блатер. Тој има швајцарско, италијанско и, преку сопругата, либанско државјанство. По работата во Меѓународниот центар за спортски студии при Универзитетот во Нешател, Инфантино во 2000 година се приклучи на европското фудбалско раководно тело УЕФА, а во 2009 година стана генерален секретар. Во таа улога стекна одредена популарност, водејќи ги жрепките за Лигата на шампионите со својот помпезен и покровителски стил.

Следната година, Извршниот комитет на ФИФА контроверзно ги додели Светското првенство во 2018 година на Русија, а турнирот во 2022 година на Катар. Еден од поразените кандидати беа САД, а токму последователната истрага на ФБИ против ФИФА доведе до рациите во Швајцарија во мај 2015 година.

По тие настани, додека ѕвездата на Инфантино беше во подем, новиот лидер на ФИФА даде низа принципиелни ветувања. Ниеден претседател на ФИФА, рече тој, не треба да извршува повеќе од три четиригодишни мандати. Намерно отпатува на својот прв Конгрес на ФИФА со нискобуџетната авиокомпанија „Изи Џет“ (easyJet) и најави програма за поголема ефикасност што ќе го намали бројот и големината на комитетите, кои се сметаа за лесен начин за пренасочување пари кон членовите преку надоместоци и трошоци. Тој ги предупреди идните домаќини на Светското првенство дека на секоја квалификувана репрезентација, заедно со нејзините навивачи и функционери, мора да ѝ биде дозволен влез во земјата. „Во спротивно нема Светско првенство. Тоа е очигледно.“

Тие рани ветувања никогаш не беа исполнети.

Првиот знак дека нешто можеби сериозно не е во ред се појави во мај 2017 година, кога ФИФА ги отстрани германскиот судија Ханс-Јоаким Екерт и швајцарскиот обвинител Корнел Борбели од Судскиот и Истражниот совет на Независниот етички комитет. „Се чини“, одговорија Екерт и Борбели, „дека раководството на ФИФА им даде поголема тежина на сопствените и политичките интереси отколку на долгорочните интереси на ФИФА.“ Нивното разрешување, додадоа тие, „става крај на реформските напори“. Мигел Мадуро, претседател на Комитетот за управување и ревизија на ФИФА, кого Инфантино го назначи само една година претходно да ја предводи антикорупциската кампања, исто така беше разрешен по помалку од една година.

Независно од тоа, само неколку часа подоцна, Трамп го разреши директорот на ФБИ, Џејмс Коми. За авторитарните популисти, стратегијата е едноставна: ослободете се од истражителите и тие повеќе нема да можат да ве истражуваат.

Одлуките во ФИФА сè почесто се носат со декрет. Кога Советот на ФИФА во јануари 2017 година гласаше за проширување на завршниот турнир на Светското првенство од 32 на 48 репрезентации, ја прифати препораката на работната група за формат со 16 групи од по три репрезентации. За време на Светското првенство во Катар во 2022 година, сепак, Инфантино – без каква било јавна консултација – објави дека турнирот наместо тоа ќе се игра со 12 групи од по четири репрезентации.

Во март 2023 година, Инфантино беше реизбран без противкандидат, со акламација. Во декември 2024 година, и Саудиска Арабија беше прогласена за домаќин на Светското првенство во 2034 година, исто така со акламација. Таа одлука беше донесена кратко откако Фондот за јавни инвестиции на земјата инвестираше една милијарда долари во стриминг-сервисот „ДАЗН“ (DAZN), кој неочекувано понуди една милијарда долари за телевизиските права на Светското клупско првенство во 2025 година - турнир што го промовираше Инфантино, надевајќи се дека ќе ја оспори доминацијата на УЕФА во клупскиот фудбал. Во текот на првите три недели од актуелното Светско првенство, Инфантино помина повеќе од 47.000 милји, користејќи приватен авион што му беше ставен на располагање од „Катар ервејс“ (Qatar Airways).

Во меѓувреме, комитетите на ФИФА се намножија, што е во директна спротивност со ветувањето што Инфантино го даде по преземањето на функцијата. Со гласањето во 2024 година беше дозволено бројот на постојаните комитети да се зголеми од седум на 35, а истовремено Инфантино доби право да назначува „експертски панели“, со што повторно се отворија можности за политичко фаворизирање.

Инфантино го нарече Светското првенство во 2026 година „најинклузивното досега“. Сепак, најголемиот дел од изминатата деценија го помина во дружење со светски лидери, меѓу кои рускиот претседател Владимир Путин, саудискиот престолонаследник Мохамед бин Салман и Трамп. Тој ги научи методите на авторитарните популисти и ја разбира моќта на смелата невистина.

Светското првенство во 2026 година – кое завршува во недела со финалето меѓу Шпанија и Аргентина – беше успешно, со речиси полни стадиони и, во најголем дел, возбудлив фудбал, и покрај тоа што учествуваа 48 репрезентации. Но, тоа не беше инклузивен турнир во каква било суштинска смисла. На сомалискиот судија Омар Артан не му беше дозволен влез во САД. Иранската репрезентација беше изложена на низа понижувања што ја направија подготовката и закрепнувањето речиси невозможни. Најпознатиот навивач на Демократска Република Конго, Мишел Кука Мболадинга, кој се облекува во националните бои и стои целосно неподвижно за време на натпреварите во спомен на убиениот поранешен премиер Патрис Лумумба, можеше да присуствува само на натпреварот на ДР Конго во Мексико. Околу 80 отсто од барањата за визи од африкански навивачи беа одбиени од САД и Канада.

Дури и ветувањето на Инфантино за ограничување на мандатите се покажа како растегливо. Тој тврди дека периодот од 2016 до 2018 година не треба да се смета затоа што го наследил Блатер среде неговиот мандат. Како резултат на тоа, тој повторно ќе се кандидира на изборите во март следната година, за трет целосен мандат.

Главната поддршка за Инфантино доаѓа од Африка, а многу делегати на ФИФА ширум светот имаат силен мотив да му останат лојални бидејќи имаат корист од добро платени позиции во комитетите и претставуваат федерации што зависат од финансиската помош на ФИФА. Со оглед на тоа што се очекува Светското првенство да генерира приходи од девет милијарди долари, инвестициската и развојната програма „ФИФА Форвард“ (FIFA Forward), која обезбедува средства за развој на фудбалот на локално ниво за земјите членки и конфедерациите, е на пат да распредели 2,25 милијарди долари во текот на сегашниот четиригодишен циклус. Таа сума ќе се зголеми на 2,7 милијарди долари во периодот од 2027 до 2030 година, што претставува силен двигател на поддршката за Инфантино.

Прашањето со Балогун, сепак, оди подлабоко, бидејќи ја нагризува границата меѓу спортот и политиката. Многу федерации членки веќе беа вознемирени од блиските односи на Инфантино со Трамп, откако на американскиот претседател му ја додели нововоспоставената Награда за мир на ФИФА за време на ждрепката за Светското првенство во декември минатата година.

Depositphotos

Инфантино беше обвинуван и дека ги става комерцијалните интереси пред спортскиот интегритет. Тој суспендираше две од трите натпревари казна што му беа изречени на Кристијано Роналдо по црвениот картон во претпоследниот квалификациски натпревар на Португалија за Светското првенство, а ги приспособи и критериумите за пласман на Светското клупско првенство во 2025 година за да обезбеди „Интер Мајами“ (Inter Miami) на Лионел Меси да може да учествува.

Теориите на заговор се неизбежен дел од секое Светско првенство, но најчесто можат да се отфрлат како фрустрации на поразени тренери или фудбалери. Доказите за политичко влијание или манипулација, сепак, потешко се игнорираат. Белгија, сосема разбирливо, беше бесна поради одлуката за Балогун и тоа јасно го стави до знаење. УЕФА, која никогаш не пропушта прилика да ја критикува ФИФА, го опиша потегот како „невиден, неразбирлив и неоправдан“.

Портпарол на Инфантино изјави дека членот 27 му дава простор на раководното тело да постапува во случајот со црвениот картон на Балогун.

Само уште четири европски земји јавно застанаа на страната на Белгија – Германија, Холандија, Норвешка и Швајцарија. Норвешка претходно веќе поднесе етичка пријава против Инфантино, обвинувајќи го дека ги прекршил правилата на ФИФА за политичка неутралност со доделувањето на Наградата за мир на Трамп.

Федерациите членки и натаму не сакаат да му се спротивстават на Инфантино затоа што тој сè уште има големо влијание. Побогатите федерации сакаат да бидат домаќини на турнири, додека посиромашните зависат од финансиската помош на ФИФА. Англија е главен фаворит за домаќин на Светското првенство за жени во 2035 година, а одлуката треба да биде донесена во ноември. Таа, исто така, се надева дека ќе биде домаќин на машкото Светско првенство во 2038 или 2042 година. Фудбалската асоцијација на Англија, која управува со фудбалот во земјата, пред неколку недели беше подготвена да му испрати писмо на Инфантино со поддршка за неговиот реизбор – како што направи и Белгија – но не се огласи по аферата со Балогун. Очигледно заклучила дека ова не е момент да си создава непријател во претседателот на ФИФА.

Одлуката за Балогун не е единственото прашање што ги загрижува неговите поддржувачи во Глобалниот Југ. Африка, неговата политичка база, почнува да се колеба. Во Сенегал сè уште постои незадоволство поради критиките на Инфантино кон нивната репрезентација затоа што го напушти теренот во финалето на Африканскиот куп на нации во јануари. Фудбалската федерација на Нигер објави воздржано соопштение за поддршка по аферата со Балогун, но познато е дека египетските функционери почнале да се премислуваат, бесни поради судењето во поразот од Аргентина во осминафиналето. Тоа се пукнатини што УЕФА би можела да ги искористи доколку нејзиниот претседател, Александер Чеферин, е подготвен да му се спротивстави на Инфантино.

Инфантино можеби ќе мора да ги ограничи некои од своите поамбициозни планови, како што е проширувањето на Светското клупско првенство или неговото одржување на секои две, наместо на секои четири години. Исто така, би можело да му биде потешко да се залага за уставни измени што би му обезбедиле уште еден мандат во 2031 година.

Но, тој сè уште контролира каде ќе завршат парите на ФИФА. Повеќе од што било друго, токму тоа му дава голема моќ, му обезбедува широка поддршка и го прави неговиот реизбор без противкандидат следната година речиси сигурен. Дополнителното проширување на Светското првенство од 48 на 64 репрезентации, што го спомена во интервју на 13 јули, би можело повторно да ја мобилизира неговата база.

Инфантино е ослабен. Но, сè уште е далеку од крајот.

— Џонатан Вилсон е колумнист на „Гардијан“ и автор на книгата „Моќта и славата: Нова историја на Светското првенство“.