Какво влијание ќе има Светското првенство врз американската економија?

Меѓународните спортски настани обично се голем генератор на приходи. А нема поголема сцена од Светското првенство во фудбал. Годинашното издание на Мундијалот доаѓа во рекорден состав: рекорден е бројот на екипи и домаќини на турнирот, па бројни економисти логично очекуваат и рекорден прилив на приходи.

На економските очекувања од настанот на кој за првпат во историјата на Светското првенство за титулата шампион ќе се натпреваруваат 48 репрезентации придонесува и фактот дека САД се главен домаќин. Американскиот домашен пазар е, имено, најголем на планетата.

Вредноста на американскиот пазар на медиуми и забава се проценува на меѓу 649 милијарди и 1,43 билион долари, во зависност од опфатот на вклучените сектори. Како најголем пазар за забава во светот, според податоците на Меѓународната трговска управа (ИТА/ITA), опфаќа повеќе од 23 отсто од вкупната светска индустрија.

Притоа, најзадоволно ги тријат рацете во ФИФА, организација под чиј чадор е меѓународниот фудбал. ФИФА од Мундијалот најавува дури 30,5 милијарди долари приходи за сите три земји домаќини заедно, додека турнирот според податоците на Светскиот економски форум (ВЕФ/WEF) би требало да генерира и 40,9 милијарди долари дополнителен глобален БДП, со истовремено отворање на приближно 824 илјади работни места.

Астрономски се и трошоците за организација, кои според податоците од студијата на консултантската компанија ОЕ (OpenEconomics) можат да достигнат 13,9 милијарди долари. Најголемиот трошок, од речиси 11 милијарди долари, ќе падне на товар на САД. За бројките поврзани со организацијата на Мундијалот пишуваме на линкот.

Тогаш, какви ќе бидат макроекономските ефекти од организацијата на Светското првенство во фудбал во Северна Америка? Колкав дел од колачот ќе апсорбира американската економија и дали приходите можат да ги надминат трошоците?

Bloomberg

Бонбонче од 30 милијарди

Макроекономските влијанија на ваквите настани обично се привремени. Така и ефектот од 17,2 милијарди долари, колку што ВЕФ проценува дека Мундијалот ќе додаде на БДП на САД, е релативно минимален за економија вредна 31,4 билиони долари. Во пракса станува збор за пренасочување на веќе постоечка потрошувачка, а не за создавање нова дополнителна вредност. Бруто-производството поврзано со првенството во САД ќе изнесува 30,5 милијарди долари, според податоците на ВЕФ.

Некои независни процени на ефектите се пониски од процените на ФИФА и ВЕФ. Банката „Саксо3 (Saxo), на пример, пресмета дека САД ќе остварат само 0,1 отсто дополнителен раст на БДП, поради што Светското првенство е целосно маргинален фактор за растот на најголемата светска економија.

Првенството ширум светот би требало да создаде 823.474 работни места со полно работно време или нивни еквиваленти, покажува минатогодишната студија на ВЕФ. Од нив, 184.679 би требало да се создадат во САД, а преостанатите 638.796 во други земји.

Во земјите домаќини најголем ефект врз вработувањето ќе има во секторот за сместување, каде што настанот би требало да отвори 31.660 работни места. Следуваат воздушниот сообраќај со 20.055 и стручните технички дејности со 17.097 работни места. Студијата е изработена пред војната во Иран, која зададе силен удар врз глобалната авиоиндустрија.

Во другите земји најмногу работни места ќе се создадат во трговијата на големо и мало, и тоа 72.167. Следуваат одбраната и безбедноста со 48.853, како и земјоделството со 44.193 работни места. И покрај повисоките приходи од труд, ефектот врз бројот на работни места во САД ќе биде релативно помал. Причината се структурните карактеристики на американскиот пазар на труд, каде што вработеноста во поголема мера е концентрирана во занимања со повисока додадена вредност.

Сектори кои ќе имаат најголема корист

Според истата студија, Мундијалот би требало да создаде 8,28 милијарди долари пошироки општествени и економски придобивки. Најголемиот дел се однесува на туризмот, каде што придобивките се проценети на 5,16 милијарди долари. Проценката го вклучува потрошувачкиот вишок на посетителите за време на турнирот и долгорочните ефекти врз туризмот во наредните години.

Придобивките за спортот се проценети на 2,60 милијарди долари. Тие првенствено се засноваат на бројот на локални гледачи, при што анализата ги зема предвид заштедите во здравството, пониската стапка на криминал, но и негативните ефекти како што се трошоците за повреди. Придобивките во областа на забавата се значително помали и изнесуваат 520 милиони долари.

Општествениот поврат на инвестицијата (СРОИ/SROI) за Светското првенство во САД е проценет на 4,03, се наведува во одделна анализа на Женевската школа за деловни студии и менаџмент. Тоа значи дека секој долар економски трошоци поврзани со турнирот би требало да донесе 4,03 долари општествена вредност.

Bloomberg

Процената се заснова на споредба на 6,88 милијарди долари општествени придобивки и 1,71 милијарда долари економски трошоци. Нето сегашната општествена вредност на турнирот во САД е проценета на 5,17 милијарди долари.

Меѓу најголемите добитници на дополнителната потрошувачка би требало да биде угостителскиот сектор. Студијата на ФИФА проценува дека услугите за сместување и угостителство на американската економија би можеле да ѝ донесат повеќе од 2,4 милијарди долари дополнителна вредност. Придобивки се очекуваат и за трговците, краткорочниот изнајмен сместувачки простор, телекомуникациските компании, финансиските услуги и други дејности кои ќе го искористат привремениот раст на бројот на жители во градовите домаќини.

Економското влијание во Мексико и Канада

Мексико, како најсиромашна меѓу земјите домаќини, се издвојува како релативен победник, бидејќи во државната каса би требало да се слеат три милијарди долари очекувани економски придобивки, што претставува меѓу 0,2 и 0,5 отсто од неговиот БДП.

Сепак, дел од населението предупредува дека воодушевувањето од турнирот во Мексико е ограничено поради безбедносните грижи, фактот дека земјата организира само 13 од вкупно 104 натпревари и поради сè повисоките трошоци, пренесува „Си-ен-ен“ (CNN). Најмногу критики се однесуваат на цените на билетите, кои за просечен Мексиканец практично се недостижни: за воведниот натпревар во Мексико се движеа меѓу 3.000 и 10.000 долари, додека минималната плата изнесува приближно 18 долари дневно.

Секој од трите мексикански градови домаќини на Мундијалот веќе добил средства од федералната влада во вредност од 330 милиони евра, додека главниот град на Мексико досега за Светското првенство издвоил 1,33 милијарди долари. Тие пари беа наменети пред сè за градежни проекти поврзани со фудбалската инфраструктура и мобилноста.

Канада, во меѓувреме, може да смета на приближно 3,8 милијарди канадски долари придобивки, иако аналитичарите предупредуваат дека тие бројки треба да се гледаат во однос на значајните јавни трошоци за самата организација.

Канадската буџетска канцеларија неодамна процени дека федералното, покраинското и локалното ниво на власт за 13 натпревари во Торонто и Ванкувер заедно ќе потрошат околу 1,07 милијарди канадски долари, односно приближно 780 милиони американски долари. Федералната влада би требало да обезбеди 473 милиони канадски долари, односно околу 339 милиони долари.

Без изградба на стадиони пред Мундијалот

Една од главните предности на САД како домаќин на Светското првенство е постоечката инфраструктура. Стадионите на кои ќе се играат натпреварите се модерни објекти кои редовно ги користат тимови од НФЛ и организатори на други настани, па државата ќе избегне високи трошоци за изградба на нови спортски арени.

Bloomberg Businessweek / Molly Peters

Тоа значи дека поголемиот дел од економските ефекти од турнирот ќе биде насочен кон сектори како што се сообраќајот, безбедноста, технологијата, телекомуникациите, угостителството и урбаните подобрувања, покажува студијата на ФИФА. Градовите домаќини, меѓу кои се Њујорк, Мајами, Лос Анџелес, Далас, Хјустон, Атланта, Сиетл и Бостон, очекуваат голем прилив на странски посетители кои ќе трошат на сместување, храна, превоз, забава и купување.

 

Професорот Бент Флајвберг од Универзитетот во Оксфорд истакнува дека конечните трошоци за организација на вакви натпревари во просек ги надминуваат првично планираните буџети за дури 172 отсто. Тоа пред сè се однесува на изградбата на скапи и монументални спортски објекти кои ги надминуваат првичните проценки на трошоците, а по завршувањето на турнирот брзо пропаѓаат и не создаваат никаква дополнителна вредност. Тоа, сепак, не се однесува на овогодишниот Мундијал.

„Развиеноста на спортската инфраструктура во земјите домаќини овозможува организација на првенството практично без изградба на нови стадиони, со само неколку реновирања и прилагодувања на постојните објекти. Станува збор, значи, речиси за огледало на претходниот Мундијал во Катар. ФИФА при составувањето на распоредот, земајќи предвид бројни фактори, ги искористи предностите на ваквата инфраструктура, па така, на пример, двата полуфинални натпревара ќе се одиграат на климатизирани стадиони, каде што и покрај топлото време ќе биде обезбедена соодветна температура“, ја опишува спортската инфраструктура експертот за спорт Флоријан Роперт.