text size
Ретко кога глобалниот поредок воспоставен по Втората светска војна изгледал толку хаотично како денес. Шестмесечната војна на САД со Иран ја зацврсти позицијата на тамошниот исламски режим, доведе до затворање на Ормускиот Теснец и предизвика брз скок на цените на нафтата.
И покрај ветувањето на Доналд Трамп дека ќе го заврши конфликтот во Украина „уште првиот ден од својот нов мандат“, жестоките судири не стивнуваат. Во меѓувреме, претседателот наизменично склучува сојузништва и создава непријателства. Така, во еден момент му се додворуваше на севернокорејскиот лидер Ким Џонг Ун, додека истовремено ги ослабуваше врските со Јужна Кореја. Во друга прилика ѝ упати нови закани на членката на НАТО, Данска, во врска со преземањето на Гренланд, а потоа со Канада, некогашниот американски пријател од север, започна трговска војна и апсурден спор околу имињата на Големите Езера.
Еден од зборовите со кои Трамп деновиве најмногу го опишува своето претседателствување е „значајно“ (или „такво што го менува текот на историјата“). Тој сака да биде доживуван како историски лидер кој ја прекроил картата на светот и ги поместил тектонските плочи на историјата.
Прочитај повеќе
Трамп одново ја крева тензијата: Или договор или целосно уништување на Иран
САД испраќаат дополнителни воени сили кон Персискиот Залив, додека растат стравувањата од нова ескалација на Блискиот Исток.
26.10.2026
Трамп се подготвува за ескалација во Иран по изборите во САД и Израел
Претседателот веќе испрати трета ударна група носачи на авиони и дополнителни 10.000 морнари и маринци кон Персискиот Залив.
25.10.2026
Зеленски оди на мировни разговори во Осло, тензиите со Трамп растат
Новите мировни разговори во Осло се одвиваат во услови на сè позатегнати односи меѓу Зеленски и Трамп. Американскиот претседател порача дека некој друг треба да преговара во име на Украина.
20.10.2026
Трамп ги закочи царините за Русија
Американскиот претседател ја суспендира нивната примена во обид да ги намали цените на дизелот пред конгресните избори, отворајќи нови тензии околу поддршката за Украина.
17.10.2026
Крстоносниот поход на претседателот се интензивираше на 2 април 2025 година, кога потпиша извршна уредба со која најави сеопфатни царини за увозот. Кина одговори на овие царини, наречени „Ден на ослободувањето“, со воведување сопствени давачки и ограничувања за американските производи, како и со ограничување на пристапот до ретките земни метали што се клучни за производството во воздухопловната, одбранбената и други индустрии. Во исто време, европските земји ги продлабочија своите односи со државите од Јужна Америка, Азија и Блискиот Исток, чувствувајќи се изневерени од долгогодишниот партнер. Имено, сфатија дека Америка и не им е толку неопходна како што некогаш мислеа.
Меѓутоа, се случи токму спротивното. Најголемата жртва на царините на Трамп на крајот стана самата Америка. Имено, американските компании и нивните клиенти мораа да ги плаќаат тие давачки, додека раководствата на тие компании се соочуваа со сè понеповолна деловна средина во странство, односно со вртење на нивните долгогодишни сојузници кон алтернативи - моделите на вештачка интелигенција, услугите за облачно компјутерство, па дури и самиот долар.
Едвард Фишман, виш соработник во Советот за надворешни односи (Council on Foreign Relations) и автор на книгата Chokepoints: American Power in the Age of Economic Warfare, ја опиша ситуацијата вака: „Практично целиот свет сега вложува максимални напори за да пронајде начини да го заобиколи американскиот финансиски систем. Тоа не е проблематично само од аспект на американската моќ, туку и за нашите компании и за американската економска динамика.“
Кога економскиот притисок се покажа како неефикасен, стремежот на Трамп да постигне резултати од историско значење бараше поодлучен пристап. Таквиот пристап вроди со плод во јануари, кога специјалните сили на САД успешно го извлекоа венецуелскиот претседател Николас Мадуро и неговата сопруга од Каракас и на власт доведоа лидер кој би бил поотворен кон американските претензии врз огромните нафтени резерви на земјата.
Охрабрени од тој успех, Трамп и неговите советници се обидоа да го применат истото сценарио и во Иран. Во соработка со Израел, спроведоа воена операција во која беше ликвидиран врховниот лидер Али Хамнеи, значително беше уназадена иранската нуклеарна програма, а Иран беше поттикнат да го искористи своето влијание врз Ормускиот Теснец, клучен премин низ кој се транспортираат околу 20 отсто од светските резерви на нафта.
Настојувајќи да остави впечатлива трага во текот на својот втор мандат, Трамп научи дека принудата не секогаш ги носи посакуваните резултати. Суверените држави не е лесно да се скршат со сила, а вршењето притисок всушност може да биде контрапродуктивно бидејќи може да ја зајакне поддршката дури и за непопуларни лидери и да ги направи порешителни. Впечатлив пример за високата толеранција на авторитарна нација решена да ѝ се спротивстави на американската хегемонија е Куба, која веќе седум децении пружа цврст отпор, а е уште една од земјите на листата на Трамп во кои посакува промена на режимот.
.webp){kind=icon}
