Масовниот туризам доби нов противник

Кога новиот градоначалник на Ровињ, Емил Нимчевиќ, најави мораториум на нови апартмани во старото градско јадро, Ровињ се приклучи на сѐ подолгата листа европски градови што се обидуваат да ги ограничат последиците од масовниот туризам. Од Дубровник и Венеција до Барселона и Амстердам, локалните власти во последните години воведуваат различни мерки за да го намалат притисокот врз историските градски јадра, инфраструктурата и пазарот на домување.

Меѓутоа, додека расправите за туризмот главно се водат околу бројот на апартмани, крузери и посетители, експертите предупредуваат дека најголемиот предизвик за медитеранските дестинации би можел да биде нешто сосема друго. Имено, климатските промени веќе ги менуваат туристичките навики, ја продолжуваат сезоната и го зголемуваат притисокот врз водните ресурси, енергетската мрежа и инфраструктурата. Во такви околности, прашањето повеќе не е само колку туристи може да прими еден град, туку колку од нив може одржливо да поднесе.

Европа повлекува рачна кочница

Масовниот туризам во последните години стана една од главните теми во европските туристички центри.

Венеција воведе наплата за влез за еднодневните посетители. Барселона се обидува да го ограничи бројот на туристички апартмани и дел од становите да ги врати на локалното население. Амстердам го ограничува бројот на крузери и спроведува кампањи со кои сака да намали одредени облици на туризам. Во Хрватска најпознат пример е Дубровник, кој уште пред неколку години го почна проектот „Почитувај го градот“ („Respect the City“) и почна да го ограничува бројот на крузери што истовремено можат да впловат во градското пристаниште.

Причините се добро познати. Сѐ поголемиот број посетители го зголемува притисокот врз сообраќајот, комуналната инфраструктура и пазарот на недвижности. Историските градски јадра постепено ги губат своите жители, а многу градови се соочуваат со прашањето колку туризам можат да поднесат без да го загрозат квалитетот на живот.

Но, гужвите се само дел од проблемот.

Сѐ подолга сезона, сѐ поголем притисок

Во текот на последните децении, медитеранските земји градеа туристички модел заснован на релативно предвидливи сезони. Поголемиот дел од гостите доаѓаа во текот на јули и август, додека пролетта и есента беа резервирани за помал број посетители. Тоа почнува да се менува.

Според податоците на Европската туристичка комисија, сѐ повеќе патници ги приспособуваат своите планови за патување поради климатските промени. Наместо во екот на летото, дел од туристите ги избираат пролетта и есента, кога температурите се попријатни.

За туристичките дестинации, тоа на прв поглед изгледа како добра вест. Подолгата сезона значи поголеми приходи, подобра исполнетост на сместувачките капацитети и порамномерна распределба на туристичкиот промет во текот на годината. Меѓутоа, постои и друга страна на приказната.

Ако туристичкиот притисок повеќе не е ограничен само на двата летни месеца, туку трае од април до ноември, тогаш и оптоварувањето на инфраструктурата трае значително подолго. Градовите што некогаш управуваа со гужвите осум недели, сега со нив се соочуваат половина година. Истовремено мора да обезбедат доволно вода, енергија и други услуги за значително поголем број луѓе отколку што живеат на тоа подрачје во остатокот од годината.

Медитеранот се загрева побрзо од глобалниот просек 

Според организацијата Медитерански експерти за климатски и еколошки промени (Mediterranean Experts on Climate and Environmental Change – MedECC), медитеранскиот регион се затоплува околу 20 отсто побрзо од глобалниот просек. Тоа е особено важно за земјите чии економии во голема мера зависат од туризмот.

Топлотните бранови денес се почести, поинтензивни и подолготрајни отколку пред неколку децении. Летото 2025 година повторно покажа колку екстремните температури можат да влијаат врз секојдневниот живот во јужна Европа, од здравствените ризици до зголемената потрошувачка на енергија и вода.

Depositphotos

Според истражување на кое се повикува „Нешнел џиографик“, дел од туристите веќе ги менуваат своите навики токму поради екстремните температури. Сѐ повеќе луѓе избираат да патуваат надвор од сезоната или бараат посвежи дестинации во северна Европа. Со други зборови, климатските промени веќе влијаат врз тоа каде и кога луѓето патуваат.

Највредниот ресурс на туристичките дестинации

Ако има една тема што сѐ почесто се појавува во расправите за иднината на туризмот, тогаш тоа е водата.

Туризмот троши големи количества вода. Хотелите, базените, терените за голф, рестораните и другите туристички содржини бараат стабилно снабдување токму во периодот кога потрошувачката е најголема. Проблемот е што тогаш се зголемува и ризикот од суши.

Научниците во последните години предупредуваат на сѐ посилната поврзаност меѓу туризмот и достапноста на вода. Во поединечни делови на Шпанија и Грција, локалните власти веќе мораа да воведат ограничувања на потрошувачката на вода поради долготрајните сушни периоди, додека истовремено примаа милиони туристи.

Таквата состојба отвора непријатни прашања. Може ли една дестинација да продолжи да го зголемува бројот на гости ако истовремено располага со сѐ помалку вода? Како да се усогласат потребите на локалното население и туристичкиот сектор во периоди на екстремна суша? И колку ваквите проблеми ќе стануваат почести во иднина?

Инфраструктура проектирана за поинаква клима

Повеќето приморски градови не се изградени за климатски услови какви што денес сѐ почесто ги имаме. Канализациските системи, сообраќајната инфраструктура, електроенергетската мрежа и системите за водоснабдување главно се проектирани за поинакви температурни и временски услови.

Денес градовите се соочуваат со комбинација од рекорден број туристи и сѐ почести климатски екстреми. Топлотните бранови ја зголемуваат потрошувачката на електрична енергија поради користењето климатизација, сушите го зголемуваат притисокот врз водните ресурси, екстремните врнежи создаваат ризик од поплави, а пожарите ги загрозуваат природните подрачја, кои често се важен туристички адут на дестинациите. Сето тоа ги зголемува трошоците за приспособување.

Туризмот е и причина и жртва на климатските промени

Климатските промени и туризмот се поврзани и на уште еден начин. Туризмот не е само сектор што ги трпи последиците од климатските промени, туку истовремено и придонесува за нив.

Според истражувањата објавени во последните години, туризмот учествува со приближно осум отсто во глобалните емисии на стакленички гасови. Најголемиот дел од нив доаѓа од авионскиот сообраќај, превозот, сместувањето и туристичката инфраструктура. Поради тоа, експертите сѐ почесто зборуваат за маѓепсан круг. Туризмот придонесува за климатските промени, а климатските промени потоа ги менуваат условите во кои функционира туризмот.

Токму со тие прашања денес се соочуваат дестинациите ширум Медитеранот. Колку туристи може да прими една дестинација во текот на сѐ подолгата сезона? Како да се обезбеди доволно вода за време на сушните лета? Може ли инфраструктурата да издржи рекордно високи температури? Како да се заштитат жителите од последиците на климатските промени, а истовремено туризмот да остане еден од клучните стопански сектори?

Поради тоа, расправата за масовниот туризам постепено се менува. Повеќе не станува збор само за бројот на апартмани, крузери или хотелски кревети. Сѐ повеќе станува збор за тоа колку туристичките дестинации се подготвени за свет во кој климатските промени ќе бидат подеднакво важен фактор како и бројот на гостите. Токму тоа би можело да биде прашањето што во следната деценија, повеќе од кое било друго, ќе ја одреди иднината на Медитеранот.