ЕУ има проблем со Тајван тежок два билиони долари

Непосредно пред зори на 17. јануари, кинески воен дрон за прв пат влезе во тајванскиот воздушен простор над спорниот корален гребен во Јужното Кинеско Море. Извидувачкото летало се задржало неколку минути над островот Праташ, додека Тајванците преку меѓународни радио-фреквенции издавале предупредувања да го напушти подрачјето.

Кина соопшти дека летот бил дел од „нормална“ мисија за обука. Тајпеј го нарече „провокаторски и неодговорен“. Од другата страна на светот, службеници во Европа овој маневар го видоа како дел од долгорочен кинески план со метод на „тактика салама“ постепено да се укине тајванската контрола врз сопствената територија и, на крајот, да се присили островот на обединување со копното.

Службениците на Европската Унија (ЕУ) симулирале токму ваков вид на упад три години порано за време на вежба, тврди лице запознаено со тие чекори. Но сега, кога хипотетичко сценарио стана реален предизвик, Европејците немаат одговор.

Тајван е „опасна слепа точка“ за ЕУ, смета Марчин Јержевски, раководител на канцеларијата во Тајпеј на Европскиот центар за вредности во безбедносната политика.

Секако, Тајпеј како противтежа на Пекинг се потпира на САД, а не на Европската Унија. Но службениците во Европа се загрижени дека желбата на Доналд Трамп за обновување на врските со претседателот Шји Џјинпинг му дава на Пекинг зелено светло за упади како оној во јануари, што со текот на времето би можело да ѝ овозможи на Кина да доминира со клучен дел од глобалната економија, додека ЕУ би останала настрана.

Што вели „Блумберг економикс“

„Дури и со раст на геополитичките тензии, Тајван стана уште поцентрален дел од глобалните синџири на снабдување, произведувајќи повеќе од 60 проценти од најнапредните полупроводници во светот“, наведуваат во белешка аналитичарите на „Блумберг економикс“.

Нема индикации дека Шји планира инвазија во блиска иднина. Врховниот кинески лидер во април се сретна со шефот на главната тајванска опозициска партија за прв пат по една деценија, сигнализирајќи дека повеќе би сакал да ја обликува иднината на островот преку политичко влијание, а неговата чистка на високи генерали отвори прашања за воената подготвеност на Народноослободителната армија.

Трошокот од инвазија исто така потенцијално би бил катастрофален. Но во тој поглед ЕУ е поизложена од Пекинг.

Во најлошо сценарио на војна меѓу САД и Кина околу Тајван, истражувањето на „Блумберг економикс“ покажува дека економијата на ЕУ во првата година би претрпела удар еднаков на загуба од околу два билиони долари. Германската економија би се намалила за околу 14 проценти, што е приближно двојно повеќе отколку во случај на САД или Кина.

 

Овие заклучоци нагласуваат една од главните лекции од нападот на Трамп врз Иран: САД можеби ја водат главната улога во глобалните работи, но Европа често ја плаќа поголемата цена.

„Блокадата на Тајван би била голема европска безбедносна и економска криза дури и без инвазија“, вели Јержевски.

Иако перцепцијата на заканата се разликува од членка до членка, европските службеници колективно стравуваат дека по Украина и Иран, следниот голем конфликт би можел да избие околу Тајван. Всушност, чувствителната рамнотежа на закани што помага во одвраќање на Кина е нарушена од неодамнешните настани.

Додека министерот за одбрана Пит Хегсет инсистира дека американската политика кон Тајван не е променета, а Јапонија ги зајакнува своите воени сили околу островот, самиот Трамп ја доведе во прашање подготвеноста на САД да го поддржат Тајван. Понатаму, војната против Иран значително ги исцрпи американските залихи на оружје, а кинеските воени инвестиции продолжуваат да ја намалуваат разликата во однос на САД. Сугестијата на Трамп дека би можел со Шји да разговара за продажба на оружје на Тајван предизвика тревога и во Тајпеј и во Брисел.

„Одвраќањето можеби е на најслабата точка во последните неколку години“, изјави Џенифер Велч, главна гео-економска аналитичарка во „Блумберг економикс“.

Иако европските службеници се фокусирани на растечките ризици околу Тајван, тие и понатаму се обидуваат да разберат како кризата би влијаела врз различните економии во рамките на блокот, велат лица запознаени со нивното размислување. Некои го обвинуваат недостигот на ресурси и преоптовареноста на владите кои се занимаваат со руската војна против Украина, трговските тензии со Кина и американскиот напад на Иран.

Според анализата на „Блумберг економикс“, Германија, со својата индустрија длабоко зависна од тајванските полупроводници и кинеските ретки метали, би била меѓу најтешко погодените. Во споредба со тоа, францускиот БДП би се намалил за 6,5 отсто, Италија би претрпела пад од 8,8 отсто, а Шпанија седум отсто.

Глобалниот БДП би се намалил за повеќе од осум отсто, што би го засенило влијанието на финансиската криза од 2009 и пандемијата на ковид-19. Светот би се соочил и со акутен недостиг на специфични производи во чие производство доминира Тајван, вклучувајќи медицински помагала како пејсмејкери и инсулински пумпи.

Проблемот во Брисел

ЕУ може бавно да носи одлуки за многу прашања бидејќи мора да постигне договор меѓу 27 држави членки со често спротивставени интереси. Но постигнувањето заеднички став за Тајван спаѓа меѓу најтешките задачи.

Портпарол на Европската комисија (ЕК) изјави дека блокот континуирано разговара за сите прашања поврзани со неговата безбедност и се залага за мирно решавање на тензиите во Тајванскиот теснец преку дијалог. Доколку Кина се обиде да го промени статус-квото со сила или принуда, ЕУ ќе ги брани своите интереси, додаде портпаролот.

Разговорите за европската стратегија кон Тајван често се водат дискретно и понекогаш вклучуваат само избрани држави членки - коалиција на истомисленици - за да се исклучат оние кои се наклонети кон ставот на Пекинг, велат лица запознаени со темата. Кипар, кој претседава со блокот до следниот месец, рутински става вето на секоја дискусија за Тајван, претпазлив од создавање преседан што би можел да влијае врз неговиот сопствен територијален спор со Турција.

На тие состаноци службениците спроведувале симулациски вежби за да истражат сценарија како што се ескалирачки упади во тајванскиот воздушен простор - како оној над островот Праташ во јануари - како и кинеско прекинување на снабдувањето со клучни минерали (лост што Пекинг го тестираше минатата година), но и кинеска проверка на бродови со знамиња на ЕУ или целосна блокада на островот.

На тие неодамнешни средби станало јасно колку Европа е всушност неподготвена, велат лица запознаени со расправите.

За време на една сесија се симулирало што би се случило ако тајванскиот извоз на полупроводници се намали за половина. Европејците биле убедени дека нивните економии би го преживеале таквиот удар, сè додека не биле разубедени од делегатите кои ги претставувале Тајпеј и Вашингтон: Тајван зависи исклучиво од САД за воена поддршка, рекле тие, па САД би ги добиле сите чипови, оставајќи ја Европа со празни раце.

Во случај на голема ескалација, Европа ќе има само неколку часа за одговор, а во моментов не е подготвена да може толку брзо да реагира, изјавиле лица кои побарале да останат анонимни поради доверливоста на разговорите. Италија и Шпанија, на пример, велат дека се загрижени за анализата, но се двоумат да извлечат заклучоци потребни за дејствување, додале тие лица.

Европските нации особено се мачат кога се соочуваат со таканаречени ситуации во „сива зона“, како упадот над островот Праташ, оддалечен 440 километри од јужниот крај на главниот тајвански остров. Тие акции не претставуваат директен чин на војна, но сепак ѝ овозможуваат на Кина постепено да го зголемува своето влијание над Тајван ако поминат без одговор.

Со години стандардниот одговор на Европејците беше повик за деескалација и потпирање на САД, велат лица кои учествувале во симулациите. Но тоа се промени откако Трамп се врати на функција, во контекст на поширок распад на трансатлантската координација во политиката кон Кина.

До крајот на минатата година, европските држави наместо тоа се координираа меѓусебно, а потоа и со Јапонија, наведува Јержевски, кој редовно ги организира овие симулации.

Европа се обидува да најде повеќе начини за соработка со Тајван - не само затоа што економијата на островот е клучна за иднината предводена од вештачка интелигенција (ВИ), а на неговиот економски раст можат да завидат многу европски партнери.

ЕУ стана најголем извор на директни странски инвестиции во Тајван и негов петти најголем трговски партнер. Некои тајвански службеници приватно признаваат дека се загрижени бидејќи САД повеќе не е толку доверлив партнер како порано, па затоа вложуваат двојно поголеми напори за поврзување со Европа, иако ниту една страна нема илузии дека ЕУ може да ја замени воената поддршка на САД.

Сјао Куанг-веј, портпарол на тајванското Министерство за надворешни работи, изјави дека САД повторно потврдиле оти нивната политика кон Тајван останува непроменета и дека продолжуваат да ги поддржуваат мирот и стабилноста во Тајванскиот теснец. Тајпеј ќе продолжи да ги зајакнува своите капацитети за самоодбрана „истовремено тесно соработувајќи со САД и други регионални партнери за да го зајакне одвраќањето и заеднички да го зачува мирот“, додаде Сјао.

Тајван се нуди и како синџир на снабдување независен од Кина за клучни одбранбени ставки како дронови и други високотехнолошки производи. Островот е незаменлив партнер за европските напори за реиндустријализација и повторно вооружување, изјави неодамна министерот за надворешни работи Лин Чиа-лунг пред публика во Европа.

Bloomberg

Истовремено, тајванските службеници со одредена загриженост следат што се случува во Европа со процесот на намалување на ризикот. По години ветувања за преместување на синџирите на снабдување од Кина, малку е постигнато, а заштитата на европските лидери од непредвидливиот Трамп повторно ги приближува кон Пекинг.

Во априлско интервју за „Блумберг њуз“, заменик-министерот за надворешни работи на Тајван, Франсоа Ву, истакна дека за компаниите што инвестирале во Тајван, но и низ целиот свет, последиците од тајванска криза би биле разорни.

„Современиот економски живот во кој денес уживаме ќе биде завршен“, рече тој. „Ќе биде многу лошо, не само за Тајван, туку и за вас.“