Берзански преглед: Кинески ВИ шок и пад на Величествените седум

Минатата недела на берзите ја одбележа продлабочувањето на сомнежите за оправданоста на огромните инвестиции во инфраструктурата за вештачката интелигенција (ВИ), иако технолошките компании објавија охрабрувачки деловни резултати. Паниката на западните пазари уште пред повеќе од една недела ја предизвика прогресот на кинеските модели на ВИ-компаниите „Муншот“ (Moonshot AI) и „Алибаба“ (Alibaba), бидејќи нивните импресивни способности покажуваат дека Кина не само што ги стигнува САД во технолошката трка, туку тоа го прави со значително пониски трошоци, а притоа нуди и отворени производи.

Ако на тоа го додадеме и заострувањето на судирите меѓу САД и Иран, што ефективно повторно го затвори Ормускиот теснец, како и истовременото затворање на Црвеното Море од страна на Хутите, инвеститорите, влегувајќи во завршницата на 2026 година, навистина немаат многу причини за оптимизам.

Избришани 800 милијарди кај Величествените седум

Американскиот индекс Nasdaq 100 во петокот се урна и забележа прва последователна неделна загуба од крајот на март, бидејќи надолу го повлекоа скокот на цените на нафтата и распродажбата на технолошките акции, кои некогаш силно пораснаа поради бумот на инвестициите во ВИ.

Индексот на производителите на полупроводници на Филаделфиската берза на крајот на неделата падна за дополнителни 4,25 проценти, продлабочувајќи го падот на 17 проценти во јули, што го постави на пат кон најлошиот месец од јуни 2022 година. Податокот за кошницата на трговците на мало, составен од „Голдман Сакс“, го забележа најголемиот месечен пад од април 2022 година. Добар показател е падот на акциите на компанијата „Сан диск“ (SanDisk), кои беа меѓу најуспешните досега во 2026 година, а потоа во петокот потонаа за речиси 11 проценти, што беше најголем пад во индексот S&P.

Круна на сето тоа беше бришењето на речиси 800 милијарди долари од пазарната вредност на американските суперскалери во четвртокот. Технолошките гиганти од групата Величествени седум го доживеаја најголемиот еднодневен пад по распродажбата во април 2025 година. Индексот на групата падна за 4,8 проценти и избриша 797 милијарди долари пазарна вредност. Распродажбата го турна индексот S&P 500 за 1,2 проценти надолу, а технолошки ориентираниот Nasdaq 100 загуби 1,9 проценти.

Илон Маск разочара

На низата лоши прогнози може да се додаде и разочарувачкиот деловен резултат на „Тесла“. Акциите на компанијата забележаа најголем пад во последната година, а слабите квартални резултати отворија прашања за планот на Илон Маск производителот на електрични возила да го пренасочи кон ВИ и роботи.

Добивката во вториот квартал значително заостана зад процените на Волстрит, додека потрошувачката за амбициозните иницијативи на компанијата се зголеми на 5,8 милијарди долари, што во две години создаде прв негативен паричен тек на „Тесла“. Компанијата и понатаму за оваа година очекува капитални расходи над 25 милијарди долари, а раководството сега најавува уште поголема потрошувачка.

 

 

Фед е на потег

Кинеската конкуренција, војната во Иран и стравот од пукање на берзанскиот ВИ-балон ги зголемуваат влоговите и притисокот врз американската централна банка, која оваа недела ќе одлучува за каматните стапки. Покрај геополитичките состојби и технолошката трка, банкарите со едно око ќе го следат и исходот од најверојатно најдинамичната недела на објавување деловни резултати на компаниите за вториот квартал. Во меѓувреме, веќе растечките цени на нафтата покажуваат повторно заживување на растот на инфлацијата, што на пазарите ги засилува шпекулациите дека Фед можеби уште сега би можел да посегне по зголемување на каматната стапка.

„Минатата недела беше многу збунувачка за берзанскиот пазар поради непријателствата на Блискиот Исток - но тоа не е ништо ново и се случува веќе извесно време“, изјави на крајот на минатата недела за „Блумберг“, Скот Ладнер, главен инвестициски директор во „Хорајзон“ (Horizon Investments). „Промената, сепак, беше скокот на очекуваните приноси на обврзниците, откако стравувањата за инфлацијата и движењето на каматните стапки ги исплашија трговците, кога цените на суровата нафта силно пораснаа. Оваа недела би можела да биде поповолна за акциите, но само ако добивките ги поддржат високите вреднувања на акциите.“

Европски изгледи

Многу отворени прашања и многу малку сигурност - така би можеле да се опишат макроекономските состојби и нивното влијание врз капиталните пазари во САД.

Светла точка е тоа што Европа во последните шест недели, кога инвеститорите ги напуштаа скапите акции поврзани со чиповите и кога се зголеми нестабилноста, сепак успеа да ги надмине светските конкуренти. Stoxx 600 од крајот на мај доби три проценти, додека S&P 500 и јужнокорејскиот Kospi паднаа за 2,2 проценти односно 21 процент.

 

 

Тоа делумно е последица на одржливите добивки во европскиот финансиски сектор и подобрените изгледи за добивките на компаниите. Технолошкиот сектор во индексот Stoxx 600 има само осумпроцентен удел, а финансискиот сектор 26-процентен, па затоа Европа е значително помалку изложена на неизвесностите поврзани со инвестициите и развојот на ВИ-технологијата. Спротивно на тоа, американската технологија достигнува 36 проценти од индексот S&P 500.

Но европските пазари се значително почувствителни на геополитички ризици од американските, што е последица на енергетската зависност на стариот континент од блискоисточните енергенти. Затоа влијанието на последното заострување на војната во Иран, кога цената на нафтата се искачи до 100 долари за барел брент, останува отворено прашање.

 

 

„Прашањето дали европските пазари имаат поголем потенцијал од американските останува отворено“, вели Томаж Арих, специјалист за управување од „Сава Инфонд“ (Sava Infond). „Во моментов европските акции имаат повеќе карактеристики што би можеле да го поддржат продолжувањето на позитивниот тренд, од поповолни вреднувања до постепено подобрување на макроекономското опкружување.

Сепак, европскиот пазар сè уште нема толку изразени структурни приказни што би привлекувале глобален капитал во иста мера како американските технолошки гиганти, кои остануваат главен мотор на растот таму и, конечно, и на глобалниот пазар. Воедно, Европа останува повеќе изложена на можни нови геополитички компликации и економско заладување.“

 

А неделата не можеше да помине без потег од американскиот претседател Доналд Трамп, кој своето го направи во петокот кога воведе нови давачки за 60 држави. Главна цел е ЕУ, бидејќи Трамп на крајот на неделата најави одмазднички царини поради - според него - неправедниот однос и казните на Европската комисија кон американските технолошки гиганти, предводени од „Гугл“.