Војна на престолот со обврзници

Кон крајот на минатата недела, Претставничкиот дом на американскиот Конгрес го потврди обемниот пакет на фискална законодавна регулатива, кој на барање на претседателот Доналд Трамп официјално беше наречен „големиот, прекрасен закон“. Несомнено, станува збор за значаен потег. Гласањето беше тесно – републиканците во последен момент вратија неколку важни амандмани во законот за да ги смират таканаречените фискални јастреби. Законот беше усвоен со само еден глас разлика, при што предизвика поделби меѓу републиканците, на кои Трамп уште пред гласањето им нареди безрезервна лојалност. Со оглед на тоа и на фактот дека законот носи даночни олеснувања и ги кратки социјалните расходи, не може да му се спори на Трамп кога вели дека станува збор за „веројатно најважниот законодавен акт во историјата на нашата земја“.

„Во Америка конечно повторно е утро,“ изјави претседателот на Претставничкиот дом, Мајк Џонсон, по усвојувањето, но прашањето што си го поставуваат актерите на глобалните финансиски пазари е – какво утро? Поточно, дали Трамп, наместо да ја зајакне доминантната улога на САД во глобалниот финансиски систем, со него всушност е гласник на зората на нејзиниот пад, што од друга страна ја зајакнува позицијата на нејзиниот главен геополитички ривал – Кина?

Заблуда во ставот на Трамп

Оценката на пазарите за тоа што носи новиот закон, кој сè уште треба да биде потврден од Сенатот, беше брза. Всушност, контурите на негативното мислење беа видливи уште една недела претходно, кога агенцијата за кредитен рејтинг „Мудис“ ја намали оценката на американскиот долг, што предизвика нов бран на нервоза на пазарите со обврзници и акции. Рејтинг-агенцијата во своето образложение наведе прогноза дека државниот долг во рок од десет години ќе порасне од сегашните приближно 100 на 134 проценти од бруто домашниот производ.

Млаката реакција на акциите и обврзниците покажа дека ова не е законодавството што Трамп неодамна му го вети на Конгресот, велејќи дека тоа ќе го запре спиралното зголемување на неодржливиот национален долг, кој моментално изнесува повеќе од 36 трилиони долари. „На пример, Јапонците, кои се најголемите кредитори, почнаа да му се спротивставуваат на Трамп затоа што не сакаат да купуваат американски должнички хартии од вредност, што значи дека трошоците за позајмување во САД ќе се зголемат“, вели економистот и предавач на Економскиот факултет Марко Јаклич, сумирајќи го влијанието врз меѓународните кредитори на САД.

Наместо тоа, инаку фискално разумните републиканци усвоија закон кој, според некои процени, ќе додаде уште 3,8 трилиони долари на таа планина од долг. Таквото дополнително задолжување само би ја зголемило загриженоста за неодржливиот финансиски пат на Америка, која веќе ќе мора да рефинансира долг од 9 трилиони долари оваа година, според „Блумберг“. На ова треба да се додаде дефицитот меѓу 1,8 и 2 трилиони долари, што е износот што САД го трошат годишно за одбрана.

Се очекува фискалниот закон конечно да ги увери меѓународните кредитори на Америка на пазарите на обврзници по неизвесноста предизвикана од „ослободувањето“ на реципрочните царини од страна на претседателот. Трамп ги нарече „измамници“ по реакцијата во април кога очекуваните приноси од американскиот долг почнаа нагло да растат, но перспективата за зголемување на долгот и дефицитите само ги иритираше. Трамповата економска стратегија „Америка на прво место“ се обиде да користи царини за да го балансира трговскиот дефицит, со што индиректно го финансира националниот долг. Сепак, веќе ризичниот облог се врати како бумеранг по бурната реакција на пазарот на обврзници, па претседателот немаше друг избор освен да се прибегне кон дополнително задолжување преку законодавство.

„Точно е дека САД имаат голем трговски дефицит со некои земји, но овој дефицит во голема мера е финансиран и од странски инвеститори од земји кои купуваат американски обврзници“, објаснува економистот Матеј Лаховник. Не треба да го заборавиме доларот, токму затоа што е важен дел од мозаикот на американската финансиска хегемонија: „САД исто така имаат голема корист од фактот дека доларот е светска валута, па затоа мерките на Трамп се генерално економски штетни“, додава предавачот.

Што може да направи Фед?

Очекуваниот принос на 30-годишните државни обврзници повторно надмина пет проценти минатата недела, а доверителите внесоа дополнителна доза на сурова економска реалност во фискалната политика на Трамп со млакиот интерес за купување 20-годишни обврзници непосредно пред гласањето во среда. Исто како и на почетокот на април, Волстрит реагираше негативно – корпоративните акции ја прекинаа шестдневната победничка серија во четвртокот, објави Си-ен-би-си.

„Поради влијанието на царините врз инфлацијата, економската политика на Трамп ја наведува Фед да ги намалува каматните стапки побавно од првично очекуваното, што влијае на повисоките потребни приноси на американските државни обврзници“, вели Матеј Мази, заменик-директор на секторот за инвестициски фондови во НЛБ.

„Поради неизвесноста на дејствијата на администрацијата и дејствијата што ја ослабуваат позицијата на американскиот долар и обврзниците, премијата за достасување на долгорочните обврзници расте“, го сумираше влијанието на фискалните и трговските политики на Трамп врз пазарите на обврзници, кои покажуваат зголемена аверзија кон американскиот долг, рече Тео Терновец, менаџер за средства во „Генерали Инвестментс“. „Очигледно, недостатокот на реакција за намалување на буџетскиот дефицит природно ја зголемува неизвесноста и ја зголемува премијата за идни инвестиции“, вели тој.

Да купуваме кинеско?

Ова сè повеќе ја зајакнува инвестициската стратегија „продавај американско“, поставувајќи го прашањето дали ова значи и „купување на кинеско и од другите пазари во развој“? Инвестициската банка „Бенк оф Америка“ неодамна процени дека трендот на пораст се движи од САД кон пазарите во развој.

Индексот на пазари во развој MSCI, кој ја следи застапеноста на големите и средните компании во 24 земји кои се сметаат за пазари во развој, порасна за 8,55 проценти од почетокот на годината. Во тој период, американскиот индекс S&P 500 порасна за само еден процент, според податоците од терминалот на „Блумберг“.

Во меѓувреме, Пекинг падна од второ на трето место на ранг-листата на иматели на американски обврзници, бидејќи вредноста на американскиот долг во кинески раце се намали од претходните 784 милијарди долари на 765 милијарди долари во март. Кинеските медиуми како што се „Пиплс дејли“ и „Саут Чајна морнинг пост“ објавија три последователни месеци на зголемени инвестиции во кинески долг на самиот ден на гласањето за Капитол. Се очекува странските инвеститори да купат кинески долгорочни обврзници во вредност од 6,83 милијарди долари во април. Првиот напиша дека постојаниот пораст укажува на растечката доверба на глобалните инвеститори во стабилноста и долгорочната отпорност на кинеската економија.

Податоците на „Блумберг“ покажуваат дека и покрај ова, потребните приноси на кинеските 10-годишни обврзници се зголемуваат. Од почетокот на мај, тие се зголемија од 1,63 на 1,7 проценти, што е сепак помалку од американските и јапонските стапки. За споредба: приносот на споредливи американски обврзници се зголеми од 4,16 на 4,53 проценти во истиот период, а на јапонските обврзници од 1,31 на 1,55.

Од воведувањето на царините на Трамп и нивните хаотични последици, Кина се обидува да се претстави на меѓународно ниво како сигурна инвестициска алтернатива. „Трамп им понуди на Кинезите можност да го подобрат својот имиџ на глобално ниво“, вели политикологот и предавач на Факултетот за општествени науки Томаж Дежелан. „Тие ја гледаат ескалацијата како нешто што им овозможува да го зајакнат својот углед, кој беше многу слаб во последните две децении“, експертот ги сумира пошироките димензии на трговската војна.

Но, капиталните пазари и економијата на Кина, кои во последниве години растат за околу пет проценти, се далеку од стабилни, транспарентни и предвидливи. Сепак, во втората половина од минатата година, Пекинг малку го стимулираше растот на БДП со фискални и монетарни мерки, а големи надежи се полагаат во развојот на технолошката самоодржливост во областа на вештачката интелигенција, што се постигнува со успехот на моделот Дипсик. Сепак, нема недостаток на структурни проблеми, вклучувајќи го пазарот на домување, негативната демографија, невработеноста кај младите, слабиот внатрешен пазар и зависноста од извозот. И покрај неговите најави, претседателот Шји Џјинпинг во никој случај не е подготвен да го дерегулира финансискиот сектор, кој во најдобар случај го смета за поддршка на реалната економија. Загрижувачки е и долгот на локалните самоуправи, кој според „Блумберг“ изнесува 1,5 трилиони долари, или околу седум проценти од БДП.

Фискалниот закон има за цел да ги увери меѓународните кредитори на Америка на пазарите на обврзници по неизвесноста предизвикана од „ослободувањето“ на реципрочните царини од страна на Доналд Трамп. Како што задолжителните приноси на американските обврзници растат, се случува спротивното.

Терновец ја потврдува оценката дека економската состојба во Кина е сè друго освен розова, поради што, со оглед на структурните проблеми и недостатокот на атрактивни инвестиции, долгорочните обврзници се исто така интересни за инвеститорите. Ова, рече тој, предизвика пад на приносите на пазарот по целата крива. Мази, исто така, дава слична забелешка, наведувајќи ги како причини дефлацијата, загриженоста за економскиот раст и падот на побарувачката за хартии од вредност од странски долг од страна на кинеските инвеститори.