Војната ги зголемува ризиците за земјоделците: ценовен шок кај вештачките ѓубрива

Војната на Блискиот Исток предизвика големи нарушувања во глобалните залихи на азотни хранливи материи за земјоделството. Сега се појавува потенцијално поголема закана во друг важен дел од пазарот на ѓубрива.

Фокусот од почетокот на конфликтот беше на уреата, клучно азотно ѓубриво што се користи за пченката. Цените на хранливата материја нагло пораснаа бидејќи војната ги блокираше пратките низ Ормускиот теснец, оставајќи ги земјоделците во трка за набавки. Она што во голема мера беше занемарено во хаосот е ризикот за фосфатните ѓубрива – клучни за култури како сојата, темел на производството на храна.

Блискиот Исток учествува со околу една петина од глобалната трговија со три клучни фосфатни производи, според Институтот за ѓубрива. Но речиси половина од светската понуда на сулфур – кој се претвора во сулфурна киселина за обработка на фосфатни ѓубрива – доаѓа од земји во Блискиот Исток кои се ранливи на нарушувањата во Ормускиот теснец.

Ефектите низ синџирот на снабдување би можеле да станат „експоненцијални“ ако конфликтот продолжи уште долго, откако производителите ќе ги потрошат постојните резерви на сулфур и сулфурна киселина, изјави Енди Хемфил од платформата „Ај-си-ај-ес“ (ICIS).

Тоа е лоша вест за глобалното снабдување со храна, кое се потпира на фосфат за раст на култури од соја до компири. Конфликтот веќе предизвикува загриженост за инфлација и безбедност на храната. Тоа е и најновата закана за американските земјоделци, кои веќе се соочуваат со високи производствени трошоци. Речиси 80 отсто од фосфорот во САД се применува на полињата со соја и пченка, кои потоа се преработуваат во сточна храна и гориво.

Bloomberg Mercury

Дури и пред конфликтот, залихите на фосфат и сулфур беа ограничени. Цените на сулфурот достигнаа рекордни висини, делумно поттикнати од побарувачката во рударската индустрија, која користи сулфурна киселина за екстракција на метали како бакар и никел. Рускиот извоз беше ограничен од војната во Украина и забраната за извоз, додека Кина ги намали пратките на фосфат за да го заштити домашниот пазар.

Американската политика додаде дополнителен притисок. Царините воведени во 2023 врз мароканскиот фосфат – кои сè уште се на сила – и пошироките тарифи воведени минатата година од претседателот Доналд Трамп ги ограничија увозите.

„Фосфатот имаше доволно проблеми уште пред да започне војната. Оваа војна само ја направи лошата ситуација уште полоша,“ рече Џош Линвил од „Стоун икс груп“. „Би рекол дека е речиси во полоша состојба отколку уреата, азотот денес.“

Напори беа направени за обновување на залихите, особено на фосфатите, откако ѓубривото беше изземено од некои тарифи доцна минатата година, рече Вероника Нај од Институтот за ѓубрива. Но таа додаде дека вистинскиот предизвик е снабдувањето со сулфур. Конфликтот во Израел веќе ги зголеми цените на сулфурот толку многу што некои фабрики за фосфат го прекинаа производството.

„Сулфурот се користи за многу работи, и ако сме во ситуација на ограничено снабдување, ѓубривото можеби нема да биде првата употреба на тој сулфур,“ рече Нај. „Тоа може да биде подолготраен проблем.“

Договорите за сулфур во Тампа – клучен американски показател што се утврдува квартално – достигнаа рекордна цена кон крајот на јануари, според податоците на „Блумберг грин маркетс“. Цените во Њу Орлеанс за диамониум фосфат, најчесто користеното фосфатно ѓубриво во светот, се на речиси четиримесечен максимум.

Bloomberg Mercury

Производителите на ѓубрива ќе бидат притиснати бидејќи конкурентните купувачи, особено рударските компании, ќе можат да платат повеќе, рече Фараз Ахмед од „Монтејџ комодитис“. Влијанието врз цените на фосфатните ѓубрива може да се почувствува веќе во април, кога Индија обично ги зголемува набавките за домашно производство – потег што може да го стави пазарот во паника.

Ситуацијата ги засилува повиците во САД за поголема стабилност на пазарите. Земјоделците зависат од три главни групи на ѓубрива: азот, фосфат и поташ. Само последниот, кој главно се набавува од Канада и се применува заедно со фосфатот на полињата со соја, е во голема мера заштитен од сегашниот глобален шок на снабдување.

Земјоделските групи ја повикуваат владата да ги суспендира царините на ѓубриво од Мароко, кој ги поседува најголемите резерви од фосфатна карпа во светот, тврдејќи дека високите цени и геополитичките ризици веќе ја намалиле потребата од протекционистички мерки.

Тие царини – воведени во 2021 по барање на компанијата „Мосаик“ од Флорида – моментално се под ревизија. Американската Федерација на земјоделски бироа го повика Трамп привремено да ги суспендира таквите давачки, додека коалиција од најголемите земјоделски групи во САД минатата недела побара од производителите на ѓубриво да ја повлечат својата поддршка за царините. Компаниите на 17 март испратија писма до Министерството за трговија со намера да учествуваат во ревизијата.

Во меѓувреме, достапноста веќе го ограничува побарувањето. Дејвид Делани, извршен директор на производителот на фосфат „Ифатос“, рече дека очекува употребата на фосфат во САД да падне за околу 20 отсто во 12-те месеци до јуни. Ограничувањата во снабдувањето би можеле да го намалат тоа уште повеќе – особено ако земјоделците засадат повеќе соја наместо пченка за да избегнат високи трошоци за азот.

„Ќе биде тесно низ пролетта, летото и есента,“ рече Делани. „Ќе има ли доволно за да се издржи пролетта со 20 отсто намалување? Веројатно, но сезоната ќе ја завршиме целосно празни.“