Фудбалските суперагенти: Скриените господари на фудбалските мегазделки

Кога во интернет-пребарувач ќе внесете „фудбалски суперагенти“, меѓу првите се појавува едно име. Жорже Мендеш, 60-годишен Португалец, кој застапува играчи како Кристијано Роналдо и Ламин Јамал, стана синоним за блескавиот свет на суперагентите - индустријата во заднината на фудбалските трансфери, која само лани оствари провизии во вредност од 1,17 милијарда евра.

Суперагентите во фудбалот добија позначајна улога токму во време кога темелно почна да се менува и самиот спорт. Агенти како Мендеш, Пини Захави и покојниот Мино Рајола во изминатите две децении заработија десетици милиони долари од трансфери, кога всушност фудбалот од народен спорт сѐ повеќе се претвораше во терен за натпревар на нафтени монархии, руски олигарси и фондови за приватен капитал.

Вртоглави бројки во бизнисот на суперагентите

Меѓународната фудбалска федерација (ФИФА) во извештајот за 2025 година наведе дека фудбалските клубови меѓу 1 јануари и 1 декември издвоиле вкупно 1,17 милијарда евра за посреднички провизии при меѓународните трансфери. Тоа е за повеќе од 90 отсто повеќе отколку во 2024 година и истовремено најмногу досега. Претходниот рекорд од 2023 година изнесувал 758 милиони евра.

Најголемиот дел од светската потрошувачка го оствариле клубовите во рамките на „УЕФА“ (УЕФА). Убедливо најмногу за агентите издвоиле англиските клубови, и тоа повеќе од 350 милиони евра, а по нив следувале германските со 140 милиони евра. Во Англија агентите биле вклучени во 51,1 отсто од трансферите, што е најмногу меѓу сите земји.

Агентите на клубовите учествувале во 3.010 меѓународни трансфери, што е нов рекорд и за 38,1 отсто повеќе отколку во 2024 година. Во дополнителни 3.730 трансфери агент застапувал играч кој потпишал договор. Таквите зделки претставувале 15,3 отсто од сите меѓународни трансфери, а нивниот број на годишно ниво бил поголем за 19,9 отсто.

Силно се зголемува и улогата на агентите во професионалниот женски фудбал. Клубовите потрошиле повеќе од 5,2 милиона евра за нивните услуги, што е повеќе од двојно во споредба со претходната година и повеќе од 13 пати повеќе отколку во 2020 година.

„Годинешните податоци ја потврдуваат сѐ поважната улога на агентите во професионалниот фудбал“, рече раководителот на одделот за агенти, Патрисио Варела, при објавувањето на извештајот на ФИФА минатата година. Тој додаде дека се очекува трендот да продолжи и следната година, поради што, според неговите зборови, сеопфатните правила за фудбалските агенти се уште поважни.

Се зголемува и интересот за кариера како фудбалски агент. На воведните онлајн испити на ФИФА за фудбалски агенти лани се пријавиле рекордни 16.117 кандидати. Најмногу пријави пристигнале од Обединетото Кралство, Франција, САД, Шпанија и Бразил. Според податоците од крајот на минатата година, во светот биле регистрирани дури 10.525 лиценцирани агенти.

Жорже Мендес: крал на Европа

Мендеш е гигант во областа на застапувањето професионални фудбалери на Стариот континент. Бројни спортски списанија го вбројуваат дури и меѓу тројцата најмоќни агенти во спортот, при што според влијанието и провизиите се наоѓа рамо до рамо со некои американски суперагенти.

Мендеш ја почнал кариерата откако во ноќен клуб го запознал голманот Нуну Еспириту Санту и во 1997 година посредувал во неговиот трансфер во „Депортиво Ла Коруња“ (Deportivo La Coruña), вреден 2,5 милиона евра. Една година претходно ја основал агенцијата „Жестифуте“ (Gestifute), а неговиот подем се темелел на блиските контакти со раководствата на клубовите, агресивното привлекување клиенти и поврзувањето на португалскиот пазар со најбогатите европски лиги. Важна улога имал и неговиот однос со агентот Пини Захави, кој му помогнал да ги отвори вратите на англискиот фудбал.

Мендеш го искористил деловниот модел на португалските клубови, кои евтино купувале млади фудбалери, се посветувале на нивниот развој, а потоа ги продавале со голема заработка. Неговата тактика често вклучувала посреднички клуб, во кој играчот ја зголемувал својата пазарна вредност пред да премине во некој европски гигант. Блиската соработка со тренерите му овозможувала да донесе повеќе свои штитеници во истите клубови и така да создава синџири на трансфери. По победата на „Порто“ (Porto) во Лигата на шампионите во 2004 година, на пример, наводно заработил околу 32 милиона евра провизии од поврзаните зделки, а трансферите во клубовите што ги водел Мурињо биле вредни приближно 192 милиона евра.

Меѓу неговите најголеми зделки биле трансфери вредни 94, 100 и 126 милиони евра, како и трансфери вредни уште неколку десетици милиони евра. При трансферот на Жоао Феликс во „Атлетико Мадрид“ (Atlético Madrid), вреден 126 милиони евра, Мендеш добил провизија од приближно 12 милиони евра. Во другите зделки користел размени на играчи, пакет-договори и мрежа на поврзани клубови, со кои полесно ги усогласувал интересите на купувачите и продавачите.

Подоцна ја проширил својата стратегија од застапување поединци на влијание врз целокупната кадровска политика на клубовите. Во Монако го советувал раководството и неколку години добивал приближно една десетина од вредноста на зделките. Најизразен пример е „Вулверхемптон“ (Wolverhampton), каде што помогнал кога клубот го презела кинеската групација „Фосун“ (Fosun), која имала и удел во „Жестифуте“. Потоа Мендеш учествувал во изборот на тренери и составувањето на тимот, а во 2022 година клубот потрошил 124 милиони евра за засилувања, главно поврзани со неговата мрежа.

Богатството на Мендеш се проценува на меѓу 100 и 200 милиони долари, а вредноста на договорите на неговата агенција наводно достигнува приближно една милијарда долари. Неговото работење го следат и контроверзии. „Фудбал ликс“ (Football Leaks) го поврза со користење компании во даночни оази и шпекулативни вложувања во млади фудбалери. Португалските власти го обвинија за даночни неправилности во износ од 18 милиони евра, а неговите адвокати ги отфрлија наводите како неосновани.

Денес застапува некои од најголемите имиња во светскиот фудбал, меѓу кои Кристијано Роналдо, Бернардо Силва, Фабињо и Едерсон, како и суперѕвездата од помладата генерација Ламин Јамал. Го застапува и португалскиот тренер Жозе Мурињо.

Пини Захави: новинар, кој станал суперагент

Пини Захави важи за еден од највлијателните фудбалски агенти во последните децении. Израелецот, роден во 1943 година, ја почнал кариерата како спортски новинар, што му овозможило да воспостави широка мрежа контакти со раководствата на клубовите, инвеститорите и другите носители на одлуки. Во посредничките води влегол во 1979 година, кога помогнал да се реализира трансфер вреден 200 илјади фунти од „Макаби Тел Авив“ (Maccabi Tel Aviv) во „Ливерпул“ (Liverpool).

Поради способноста да склучува сложени зделки, Захави го добил прекарот „Mr. Fix-It“ (Човек за сè). Како и кај Мендеш, моќта на Захави се темели на долгогодишните односи со претседателите и сопствениците на клубовите.

Меѓу неговите најголеми зделки бил рекордниот трансфер на Нејмар од „Барселона“ (Barcelona) во „Пари Сен Жермен“ (Paris Saint-Germain) за 222 милиони евра во 2017 година. Захави наводно добил провизија од околу 12 милиони евра. Учествувал и во повеќе други трансфери, вредни од приближно 40 до повеќе десетици милиони евра, како и во сложени зделки што вклучувале сопственост на економските права од трети лица.

Неговата агенција „Гол интернешнл“ (Gol International) управува со кариерите на приближно 40 фудбалери. Захави наводно заработил уште околу пет милиони евра со советувањето при преземањето на „Челси“ (Chelsea) во 2003 година, вредно 140 милиони фунти. Неговите вкупни годишни приходи се проценуваат на меѓу 20 и 50 милиони евра, во зависност од бројот и вредноста на склучените зделки.

Кариерата на Захави е поврзана и со бројни спорови. Критики предизвикало неговото учество во трансфери во кои економските права на играчите биле во сопственост на приватни компании. Во Белгија бил под истрага поради наводно прикриено сопственичко влијание врз клубот „Ројал Ексел Мускрон“ (Royal Excel Mouscron) преку мрежа компании, а во 2021 година наводно бил обвинет за фалсификување, измама и перење пари. Загриженост за судир на интереси предизвикала и неговата блиска соработка со поранешниот сопственик на „Челси“, Роман Абрамович.

Захави е поврзан со некои од најголемите имиња во фудбалот: Роберт Левандовски, Јаник Караско, Јонатан Та, Кристофер Нкунку, Нејмар, Радамел Фалкао, Давид Алаба и Рио Фердинанд.

Рафаела Пимента: наследничка на Мино Рајоле и најмоќната жена во фудбалот

Рафаела Пимента важи за највлијателната фудбалска агентка во светот. Таа потекнува од правниот свет, каде што ги советувала бразилските клубови. Од почетокот на векот тесно соработувала со Мино Рајола и станала негова најважна деловна соработничка. Во 2012 година основала своја агенција, а по смртта на Рајола во 2022 година презела голем дел од неговото портфолио.

Нејзината стратегија се темели на долгорочно управување со кариерата, а не само на склучување трансфери. Таа застапува и тренери, што ѝ овозможува поширока мрежа контакти и дополнително влијание во разговорите со раководствата на клубовите.

Меѓу нејзините поголеми зделки бил трансферот на Ерлинг Халанд од „Борусија Дортмунд“ (Borussia Dortmund) во „Манчестер сити“ (Manchester City), вреден 75 милиони евра. Подоцна со англискиот клуб договорила и рекордно продолжување на неговиот договор до 2034 година. Учествувала и во повеќе трансфери меѓу европските гиганти и во склучувањето договори вредни десетици милиони евра.

Нејзиниот деловен модел главно се темели на провизии, кои по правило изнесуваат од пет до десет отсто од вредноста на договорите. Дополнителни приходи остварува преку преговори за спонзорства, права на ликот и други комерцијални зделки. Нејзиното богатство се проценува на приближно 50 милиони евра, иако вистинскиот износ е тешко да се утврди поради приватната природа на агентските договори. Денес управува со кариерите на речиси 50 фудбалери, од кои приближно половина настапуваат во најсилните европски лиги.