Зошто макроекономските искушенија не ја спречија романската берза да биде меѓу најуспешните во светот?

Неодамна пишувавме за Романија како многу интересна инвестициска приказна. Романската економија неодамна се соочува со низа предизвици што вршат притисок врз економскиот раст и ја зголемуваат неизвесноста кај инвеститорите. Високата инфлација, политичката нестабилност и загриженоста за јавните финансии создаваат сè посложена средина за бизнис и трошење. Сепак, и покрај послабата макроекономска слика, романскиот пазар на капитал продолжува да бележи силен раст, а инвеститорите очигледно не го делат целосно песимизмот што произлегува од економските индикатори. Таквата несразмерност помеѓу движењето на економијата и пазарот на акции го поставува прашањето што точно стои зад овој раст. Дали е тоа очекување за закрепнување, привлечни вреднувања или пазарот едноставно гледа преку моменталните проблеми и го цени долгорочниот потенцијал на романската економија?

Макроекономска слика

Романија во моментов е во прилично предизвикувачка макроекономска средина. Инфлацијата е меѓу најголемите проблеми, а земјата во моментов бележи највисока стапка на инфлација во Европската Унија, што дополнително врши притисок врз куповната моќ на населението.

Во исто време, економијата се намали за 1,2 проценти на годишно ниво во првиот квартал од 2026 година, додека стагнира на квартална основа по претходните падови. Европската комисија очекува романската економија речиси целосно да стагнира во текот на целата 2026 година, со раст на БДП од само 0,1 процент. Послабиот раст е дополнително под влијание на фискалната консолидација и високата инфлацијата на енергијата, кои го намалуваат реалниот расположлив доход на домаќинствата и вршат притисок врз личната потрошувачка, додека посилно економско закрепнување се очекува дури во 2027 година.

Отпорен пазар

И покрај слабата макроекономска слика, романскиот пазар на капитал забележа една од најсилните стапки на раст во светот оваа година. Главниот берзански индекс BET се зголеми за околу 45 проценти од почетокот на годината, ставајќи го романскиот пазар меѓу шесте најуспешни глобални пазари во 2026 година.

Една од причините за отпорноста на пазарот лежи во неговата структура - најголемите компании во индексот доаѓаат од банкарскиот, енергетскиот и комуналниот сектор, кои заедно сочинуваат повеќе од 85 проценти од неговата вредност.

Токму банкарскиот и енергетскиот сектор беа во фокусот на инвеститорите во последните месеци, а енергетскиот сектор дополнително беше поддржан од очекувањата поврзани со проектот Нептун Дип (Neptun Deep), најголемиот романски проект за експлоатација на природен гас во Црното Море. Инсталацијата на производствената платформа Нептун Алфа (Neptun Alpha) беше завршена овој месец, додека почетокот на производството е планиран за 2027 година, што треба да и овозможи на Романија речиси да го удвои своето производство на гас и потенцијално да ја позиционира како нето извозник. Енергетските компании и секторот за комунални услуги, кој е тесно поврзан со енергетиката, сочинуваат околу 60 проценти од индексот, додека приближно 35 проценти од индексот е директно поврзан со проектот Нептун Дип, а остатокот е главно фокусиран на енергетската транзиција. Но, потенцијалот на романскиот пазар не доаѓа само од енергетиката. Банкарскиот сектор сè уште има простор за раст благодарение на повисоките приходи, проширувањето на кредитирањето и продлабочувањето на финансискиот систем.

Кога ги гледаме движењата во рамките на индексот, меѓу најголемите победници оваа година се „Премиер Енерџи“ и „Крис-Тим Фемили Холдинг“, кои пораснаа за повеќе од 100 проценти и „Диги Комуникации“ со раст од околу 80 проценти, што го одразува растечкиот интерес за помалите компании. Сепак, поради нивната поголема тежина во индексот, најголем придонес за растот на БЕТ оваа година имаа „Хидроелектрика“ и „Ромгаз“.

Долгорочниот потенцијал останува

Долгорочниот потенцијал на романскиот пазар е видлив и преку историските приноси, бидејќи индексот BET го надмина дури и американскиот Nasdaq во однос на просечниот принос во последните 25 години, додека неговото вреднување останува поевтино (P/E 15 и EV/EBITDA 11) и од Nasdaq и од S&P 500 и STOXX, како и од водечките регионални индекси како што се SBITOP и CROBEX10.

На макроекономскиот фронт, по економската стагнација во 2026 година, се очекува растот да се забрза во 2027 година, додека фискалната консолидација треба постепено да го намали еден од најголемите фискални дефицити во Европската Унија. Иако јавниот долг е проектиран од Европската комисија да се зголеми од помалку од 60 проценти од БДП во 2025 година на околу 63 проценти во 2027 година, неговото ниво останува релативно ниско, давајќи ѝ на Романија одреден простор за справување со фискалните предизвици. Комбинацијата од економско закрепнување, инвестиции во енергетика и долгорочен потенцијал на компаниите би можела да продолжи да го поддржува интересот на инвеститорите на романскиот пазар.

Што е со политичката ситуација?

Откако претседателските избори кон крајот на 2024 година беа поништени поради нерегуларности и наводно странско влијание, повторените избори во мај 2025 година ги доби проевропскиот и независен кандидат Никушор Дан, што барем привремено ја намали политичката неизвесност и ја потврди проевропската насока на земјата. Сепак, политичката нестабилност останува еден од најголемите ризици за романската економија и пазарите на капитал. По падот на владата на премиерот Илие Болојан во мај 2026 година, Романија влезе во нова фаза на политичка нестабилност, а обидот на претседателот Никушор Дан да формира нова влада беше дополнително комплициран откако парламентот не ја поддржа кандидатурата на Адријан Вестеа во јуни. Во исто време, посилната поддршка за десничарската опозиција предводена од партијата АУР ја зголемува политичката неизвесност, додека земјата мора да се справи и со притисокот од спроведувањето на фискална консолидација. Сепак, клучниот ризик за инвеститорите не е толку самата промена на владата, туку можноста политичката нестабилност да ги забави фискалните реформи и да го загрози пристапот до европските фондови и довербата на агенциите за кредитен рејтинг.

 

Можност што доаѓа со ризик

Романскиот пазар на капитал претставува една од поинтересните инвестициски приказни во регионот, поддржана од силен енергетски сектор, простор за раст на банкарството и долгорочна економска конвергенција кон поразвиените европски земји. Сепак, моменталната макроекономска слика останува неуредна, со висока инфлација, голем фискален дефицит и забавување на економијата, додека политичкиот ризик останува важен фактор на неизвесност. Затоа Романија денес нуди привлечна комбинација од потенцијал и ризик - пазарот има силни долгорочни фундаменти, но понатамошниот раст во голема мера ќе зависи од способноста на земјата да ги стабилизира јавните финансии и да ја одржи политичката стабилност.