Меме акции: Дали може да се заработи од еуфоријата или станува збор за коцкање?

Меме акциите во последните неколку години станаа еден од најинтересните феномени на финансиските пазари. Станува збор за акции чие движење често не е првенствено определено од деловните резултати на компанијата, туку од интересот на инвеститорите на социјалните мрежи, виралните објави и силните бранови на купување. Во такви ситуации, цената на акцијата може повеќекратно да се зголеми за краток временски период, но и подеднакво брзо да изгуби голем дел од својата вредност.

Неодамна пишувавме за инвестирање во меме акции преку ETФ фондови, а посебно издвоивме и неколку компании од регионот кои би можеле да се вбројат во оваа категорија. Но, колку навистина има смисла директно да се инвестира во поединечни меме акции? Можат ли тие да претставуваат легитимна инвестициска можност, или вложувањето во нив главно се сведува на шпекулација?

Разбирање на меме акциите

Феноменот на меме акциите особено дојде до израз на почетокот на 2021 година, кога пандемијата, растечката популарност на тргувањето без провизии и сè поголемото влијание на социјалните мрежи создадоа идеални услови за силен бран на интерес кај малите инвеститори. Најпознат пример беше американската компанија „Гејмстоп“ (GameStop), чија цена на акцијата нагло порасна во рок од само неколку дена, откако инвеститори од Редит и други социјални мрежи се организираа околу купувањето на акцијата и се обидоа да ги притиснат инвеститорите кои се обложувале на нејзин пад. Сличен пример беше и акцијата на АМЦ (AMC).

Меме акциите се карактеризираат со неколку заеднички обележја. Нивната популарност често е поттикната од вирални објави и онлајн заедници, додека колективното дејствување на голем број мали инвеститори предизвикува нагли движења на цените. Дополнително, цената може значително да се оддалечи од реалните деловни основи на компанијата, а компаниите со високо ниво на кратки позиции (short positions) дополнително ја зголемуваат можноста за т.н. „short squeeze“. Резултатот е изразена волатилност и нагли растови, но и подеднакво силни падови.

За дел од инвеститорите, ваквите вложувања не претставуваат само обид за остварување профит, туку и начин на спротивставување на Волстрит и на големите институционални инвеститори. Поради тоа, акциите против кои Волстрит се обложува на пад преку кратка продажба (short selling) често стануваат цел на заедниците што создаваат меме акции. Токму оваа комбинација на финансиска шпекулација, социјални мрежи и елемент на забава ги прави меме акциите особено непредвидлив сегмент на пазарот.

Може ли да се заработи со инвестирање во меме акции?

Иако меме акциите можат да донесат исклучително висок принос, исто толку лесно можат да предизвикаат и големи загуби. На пример, инвеститорите кои на почетокот на 2021 година купија акции на „Гејмстоп“ или АМЦ можеа за само неколку месеци повеќекратно да ја зголемат вредноста на своите инвестиции. Сепак, оние што влегоа на пазарот откако еуфоријата веќе го достигна својот врв, многу веројатно излегоа од инвестицијата со загуби.

Проблемот е што растот на цената кај меме акциите многу често нема никаква врска со фундаменталните показатели на компанијата, туку со интересот на заедницата на инвеститори и моментот создаден на социјалните мрежи. Поради тоа, речиси е невозможно да се предвиди кога интересот ќе почне да паѓа и кога првите инвеститори ќе почнат да ги продаваат своите позиции.

Ваквата динамика повеќе наликува на шпекулација, па дури и на пирамидални шеми, отколку на класично инвестирање, бидејќи раните инвеститори зависат од доаѓањето на нови купувачи. Односно, профитот во голема мера зависи од тоа дали некој друг ќе биде подготвен да ја купи акцијата по уште повисока цена. Дополнителен ризик претставуваат наглите промени во пазарниот сентимент, како и можноста за манипулација со пазарот преку објави на инфлуенсери или координирани активности на социјалните мрежи.

 

Кога почетниот интерес ќе ослабне, цената многу брзо може да изгуби голем дел од претходниот раст, особено ако пазарната вредност во меѓувреме значително се оддалечила од реалните деловни резултати на компанијата.

Еден понов пример за меме акција е „Спејс екс“, а сличен образец во последните месеци може да се забележи и кај технолошките компании „Самсунг“ и „СК Хајникс“. Во случајот на „Спејс екс“, силниот интерес од инвеститорите доведе до нагло зголемување на цената, по што следуваше подеднакво брз пад. Притоа не дојде до суштинска фундаментална промена што сама по себе би ги оправдала таквите осцилации, што јасно покажува колку е тешко кај ваквите вложувања да се процени кога цената се оддалечила предалеку од својата реална вредност и кога пазарниот сентимент ќе се сврти во спротивна насока.

На меме акции дефинитивно може да се заработи, но проблемот е што таквите приноси тешко се предвидуваат, а уште потешко се повторуваат. Кога цената првенствено ја одредуваат еуфоријата, социјалните мрежи и однесувањето на другите инвеститори, речиси е невозможно да се знае колку долго ќе трае трендот и кога ќе се промени. Токму затоа ваквото вложување повеќе потсетува на шпекулација, односно коцкање, отколку на класично долгорочно инвестирање.

За инвеститорите чија цел е долгорочно да ја зголемуваат вредноста на своето портфолио, многу поважно е да се фокусираат на компании чии деловни резултати можат да ја оправдаат нивната пазарна вредност. Еуфоријата може краткорочно значително да ја придвижи цената, но на долг рок токму добивката, паричните текови и перспективите за работењето ја одредуваат вредноста на одредена акција.