Какви тактики користи Џером Пауел за да ги заштити Фед од Трамп?

Пред неколку месеци се случи нешто многу невообичаено во Федералните резерви (Фед), иако веројатно само искусните набљудувачи на централната банка ја забележаа таа специфична промена. На состанокот за каматните стапки во декември, гласовите беа поделени — девет наспроти три. Девет членови на комитетот на Фед што ги одредува каматните стапки (вклучувајќи го и претседателот Џером Пауел) се согласија да ја намалат референтната стапка за четвртина процентен поен, додека двајца беа против намалувањето. Членот именуван од претседателот на САД Доналд Трамп, Стивен Миран, беше против бидејќи сметаше дека економските услови оправдуваат многу поголемо намалување.

Вакви несогласувања се ретки во централната банка, која тежнее кон едногласно донесување одлуки за монетарната политика. Ова беше првпат од 2019 година тројца функционери на Федералниот комитет за отворен пазар (ФКОП) да гласаат против одлука за монетарната политика. Вистинската вест, сепак, не беше толку во тоа што членовите на комитетот беа поделени, колку во начинот на кој Пауел зборуваше за тоа. На прес-конференцијата по состанокот, наместо да го минимизира значењето на несогласувањата, тој ги истакна и ги пофали интензивните дебати во рамки на комитетот, велејќи:

„Дискусиите што ги водиме се подеднакво добри како и сите што сме ги имале во 14-те години колку што сум во Фед.“

Спротивставени мислења
Несогласувања во Федералниот комитет за операции на отворен пазар

Извор: Фед на Банката на Луизијана

Толерирањето, па дури и поттикнувањето несогласувања во централната банка е еден од неколкуте потези на Пауел што би можеле да ја зајакнат 112-годишната институција, изложена на постојани обиди од администрацијата на Трамп да ја стави монетарната политика под своја контрола. Тука е и помалку видливата, но можеби не помалку важна „офанзива на шарм“ што Пауел ја води на Капитол хил. Оваа кампања се засили во последните месеци, откако претседателот на САД и претставници на администрацијата ги интензивираа нападите врз Пауел и останатите членови на управниот одбор.

Позитивниот тон на Пауел во дебатата за каматните стапки претставува значително отстапување од типичниот пристап на Федералните резерви „e pluribus unum“ (латински израз што значи „од многу, едно“, мотото на САД што означува една нација создадена со обединување на повеќе држави), вели Дарио Перкинс, извршен директор на истражувачката фирма „ТС Ломбард“ (TS Lombard). Перкинс, кој со години ги проучува централните банки, истакнува дека едногласното донесување одлуки станало норма во САД и се смета за знак на ефикасно раководење.

Забелешките на Пауел од декември, сепак, навестуваат нова стратегија насочена кон „заштита на независноста на Фед“, вели Перкинс. „Мислам дека Пауел беше загрижен што комитетот не е навикнат на несогласување и спротивставување на претседавачот.“ Пауел „создава средина во која може да има повеќе несогласувања“. Се чини дека тоа функционира: на првиот состанок во неговиот мандат како претседател на Фед биле забележани вкупно 16 несогласувања, додека на последните пет — 10.

Bloomberg

Ова би можело да му отежне на неговиот наследник да ја контролира агендата во Фед и да постигне консензус за поголеми намалувања на каматните стапки што ги бара Трамп. Мандатот на Пауел како претседател завршува во мај. Претседателот го номинираше Кевин Ворш, финансиски експерт и поранешен гувернер на Фед, за да го замени, што треба да го одобри Конгресот. Записниците од седницата на централната банка за монетарната политика одржана на 27 и 28 јануари покажуваат дека се намалуваат шансите функционерите на ФКОП да постигнат договор за уште едно намалување на каматната стапка, бидејќи сметаат дека ризиците за пазарот на труд се намалуваат.

Во други централни банки несогласувањата не се невообичаени. „Банката на Англија е екстремен пример“, вели Перкинс. „Гласовите често се поделени пет наспроти четири, а во неколку наврати гувернерот на Банката на Англија всушност бил надгласан.“

Економистот од Универзитетот во Мичиген Џастин Волферс се согласува дека комитетот за утврдување на каматните стапки во минатото речиси секогаш го следел претседателот на Фед, но додава дека „тоа не значи дека така ќе биде и во иднина“. Тој нагласува дека не е точно тврдењето дека Трамп може да доминира со монетарната политика само со именување нов претседател на Фед.

Затоа, посочува Волферс, администрацијата на Трамп презема чекори обидувајќи се да создаде дополнителни испразнети места во одборот на гувернери на Фед, кои би можела да ги пополни со свои кандидати за да го приближи балансот во корист на пониски каматни стапки. (Трамп изјави дека референтната каматна стапка треба да се намали на еден отсто или пониско; во моментов таа се движи во опсег од 3,5 до 3,75 отсто.)

Администрацијата минатата година се обиде да ја разреши гувернерката на Фед Лиса Кук, тврдејќи дека извршила хипотекарна измама. Кук ги негираше обвинувањата, а постапката привремено ја блокираше Врховниот суд, кој сега го разгледува случајот. Доколку Белата куќа успее да ја принуди Лиса Кук да се повлече, тоа би создало опасен преседан, вели поранешната претседателка на Фед Џенет Јелен. „Мислам дека тоа би го исплашило секој што се наоѓа на висока раководна позиција“, вели таа. „Еве за што станува збор: ‘Не ми се допаѓаат твоите ставови, па ќе ги повикам моите пријатели во Министерството за правда и ќе им кажам да поднесат кривични пријави против тебе’.“

Фед не одговори директно на прашањата, туку упати на изјавата што Пауел ја даде на прес-конференција минатиот месец, кога беше прашан дали смета дека централната банка може да ја зачува својата независност среде зголемениот притисок од Белата куќа. Тој одговори потврдно. „Цврсто сум посветен на тоа, како и моите колеги.“

Додека ја истакнуваше разноликоста во ставовите на членовите на Фед, Пауел истовремено градеше блиски врски на Капитол хил. Конгресот го надгледува Фед и може да биде моќен сојузник против претседателот. „Функцијата претседател на Фед е всушност политичка работа“, вели Џон Кокрејн, виш соработник во Институтот Хувер при Универзитетот Станфорд (Институтот Хувер е познат по поконзервативни и пазарно ориентирани истражувања). „Пауел заврши одлична работа маневрирајќи во Вашингтон.“

Календарот на Пауел (кој е јавен) покажува дека во текот на 2025 година имал речиси 80 состаноци со членови на Конгресот, што е речиси 60 отсто повеќе во однос на претходната година. Понекогаш овие средби вклучуваат и поздрави до домашни миленици. На сослушување во Конгресот за монетарната политика во 2024 година, републиканскиот сенатор Том Тилис од Северна Каролина му пренесе на Пауел поздрави од нивниот заеднички пријател Гас. „Претседателот Пауел го запозна кучето од мојот кабинет“, им рече Тилис на присутните. Пауел без двоумење одговори: „Поздрав и од мене за Гас“, со блага насмевка. „Кажете му дека реков дека е добро момче.“

Иако значењето на ручеците (и пријателствата преку миленици) лесно може да се потцени, токму Тилис интервенираше во корист на Пауел кога Министерството за правда во јануари покрена кривична истрага против него и Фед. Тилис изјави дека ќе го блокира секој кандидат на Трамп за претседател на централната банка доколку истрагата не биде запрена.

Најмоќниот политички потег на Пауел можеби не се случи на Капитол хил, туку на интернет. Во неочекуван чекор, гувернерот на централната банка, познат по строгата формалност, на 11 јануари објави видео во кое ја информира јавноста дека Министерството за правда покренало кривична истрага за тоа дали намерно го довел во заблуда Конгресот во врска со трошоците за реновирање на две историски згради на Фед. Во двеминутната порака, Пауел ги осуди овие постапки како одмазда поради одбивањето на Фед да се потчини на Трамп во однос на каматните стапки. „Јавната служба понекогаш бара да останете непоколебливи пред закани“, рече тој. „Ќе продолжам да ја извршувам мојата работа... чесно и посветено во служба на американскиот народ.“

Видеото стана вирално, предизвикувајќи бран поддршка, мимови, па дури и песна. „We Are Jerome Powell“ („Ние сме Џером Пауел“) беше пуштена на Инстаграм Рилс (Instagram Reels) речиси 500 илјади пати. Јелен вели дека обраќањето до јавноста било паметна стратегија. „Многу луѓе беа навистина импресионирани од интегритетот на Пауел и го гледаат како личност на која ѝ се важни интересите на Америка“, додава таа.

Најзначајниот потег што Пауел би можел да го направи за да ја обезбеди независноста на Фед е да остане на функцијата. Иако неговиот мандат како претседател на централната банка истекува оваа пролет, тој има право да остане гувернер на Фед уште речиси две години. Претседателите на Фед обично се повлекуваат од Одборот на гувернери веднаш штом нивните наследници ќе бидат потврдени, но ако Пауел остане, ќе го задржи правото на глас за каматните стапки. (Откако Трамп ја објави намерата да го номинира Ворш, Пауел продолжи да избегнува новинарски прашања дали планира да остане на функцијата по предавањето на должноста.)

Номинираниот за претседател на Федералните резерви, Ворш, на 2 февруари. Фото: Michael Nagle/Bloomberg

Оваа одлука би можела да има исклучително значајни последици. Под претпоставка дека сите сегашни членови на Одборот на гувернери ќе ги отслужат своите 14-годишни мандати до крај, единствено местото на Пауел ќе се испразни пред истекот на тековниот мандат на Трамп, вели Дејвид Вилкокс, директор за истражувања за САД во „Блумберг економикс“ (Bloomberg Economics). Сепак, како што посочува Вилкокс, од 1990 година ниту еден гувернер не останал на функцијата до крајот на својот мандат.

Доколку Пауел се обврзе да остане во Одборот до 31 јануари 2028 година, би имал уште поголем морален авторитет од сега, вели Вилкокс, кој е и виш соработник во Институтот Петерсон за меѓународна економија. „Пораката до останатите гувернери би била: ‘Не барам од вас ништо што и самиот не сум подготвен да го направам. Ако ви е важна оваа институција колку и мене, ќе дадете сè од себе да ја заштитите.’“

Значи, ако Врховниот суд го блокира обидот за смена на Лиса Кук и ако сегашниот состав на гувернерите на Фед остане непроменет (и ако доволно креатори на монетарната политика се почувствуваат охрабрени да не се согласат со новиот претседател на централната банка), дали Фед е заштитен од Трамп? „Со оглед на тоа што во моментов го знаеме за правилата на игра, одговорот е да“, вели Волферс. Сепак, додава дека претседателот не треба да се потценува. „Тој е исклучително креативен. Ќе продолжи да ги тестира границите или, всушност, ќе се обиде да ги урне“, вели Волферс.