Војната со Иран ѝ оди во прилог на американската индустрија за природен гас

Нарушувањето на репутацијата на Катар како сигурен партнер за снабдување му даде дополнителен поттик на сè уште младиот, но брзорастечки американски сектор за течен природен гас.

Катар, мала држава во Персискиот Залив, во 1996 година ја натоварил на огромен танкер првата пратка течен природен гас (ЛНГ) наменета за електроцентрала во Јапонија. Следната година испловил и првиот товар за Европа. Во трите децении што следуваа, катарската државна енергетска компанија „Катар енерџи ЛНГ“ (QatarEnergy LNG) продолжи да снабдува со течен гас купувачи во повеќе од дваесет земји, од Белгија до Бангладеш, без ниту еднаш да го прекине извозот на ова суперладно гориво, кое се транспортира во течна состојба и има клучна улога на енергетскиот пазар. Сè досега.

Покрај највидливите последици од војната на американскиот претседател Доналд Трамп со Иран - човечки жртви, геополитичка неизвесност и нагли промени на цените на нафтата - проширувањето на конфликтот на Блискиот Исток ја доведува во прашање тешко стекнатата репутација на „Катар енерџи ЛНГ“ како најсигурен снабдувач на најбрзорастечкото фосилно гориво во светот. Дури и ако нарушувањето биде краткотрајно, увозниците на гас сфаќаат дека можеби премногу лесно сметале на сигурноста на Катар. Сега забрзано бараат алтернативи и подготвуваат резервни планови, кои најчесто значат повеќе договори со САД.

„Постојат алтернативни извори на енергија и голем број снабдувачи на ЛНГ“, вели Сузан Сакмар, визитинг-професорка по енергетско право на Правниот центар на Универзитетот во Хјустон и авторка на книгата „Енергија за 21 век: Можности и предизвици за течниот природен гас - ЛНГ“. „Досегашните претпоставки за Катар сега се доведени во прашање.“

Цените на гасот во САД главно останаа стабилни и покрај војната со Иран

Цена по MMБ-ту, по региони

Bloomberg

Промената можеше да се забележи веднаш откако најголемиот светски извозен терминал за ЛНГ, катарскиот комплекс Рас Лафан, ја прекина работата на почетокот на март поради ирански напад со дрон и затворањето на Ормускиот Теснец. Танкерите што веќе испловија од американскиот брег на Мексиканскиот Залив кон Европа брзо го сменија курсот кон Азија, каде што купувачите беа подготвени дополнително да платат за да обезбедат снабдување со природен гас што Катар одеднаш не можеше да го испорача.

Сепак, и откако тие танкери ќе пристигнат на своите дестинации во Азија, последиците од неодамнешните случувања на Блискиот Исток веројатно ќе се чувствуваат уште со децении на зголемениот пазар на природен гас. Неколку долгогодишни купувачи на Катар веќе размислуваат за подолгорочен пресврт: Тајван речиси веднаш по нападот со дрон соопшти дека планира да купува повеќе ЛНГ од САД, така што до 2029 година 20 отсто од вкупните потреби ќе покрива со гас од таа земја, во споредба со околу 12 отсто минатата година. Бангладеш ја разгледува можноста да купи дополнителни количества од САД за да избегне рестрикции на струја за време на најголемите летни горештини, велат извори запознаени со разговорите, кои не смеат јавно да зборуваат за нив.

Постојат дури и знаци дека Кина, која целосно го прекина увозот на гас од САД на почетокот на 2025 година поради трговската војна на Трамп, можеби размислува повторно да го обнови. На крајот, подобро американски ЛНГ со високи царини отколку никаков ЛНГ. Иако рутата сè уште може да се промени, танкер со ЛНГ од САД, натоварен на почетокот на март, плови кон кинеското пристаниште Тјенцин како следна дестинација, покажуваат податоците за следење бродови. Некои од купувачите што силно зависеа од гас би можеле да се обидат во својот енергетски микс да вклучат повеќе обновливи извори на енергија или, од другата страна на климатската равенка, повеќе јаглен, со цел подобро да ги распределат енергетските ризици во иднина.

„Катар енерџи“ не одговори на барањето за коментар. Саад ал-Каби, катарскиот министер за енергетика, во изјава за „Фајненшл тајмс“ ја отфрли идејата дека прекинот на испораките од неговата земја ќе ја наруши нејзината репутација како сигурен снабдувач. „Не мислиме дека некој би се осмелил да дојде и да ни каже дека не сме сигурни затоа што сме биле бомбардирани и не испорачуваме гас“, изјави Ал-Каби на 6 март.

Кога комплексот Рас Лафан, кој произведува околу 20 отсто од светскиот ЛНГ, ја прекина работата, цените на гасот во Европа и Азија скокнаа на највисоко ниво од почетокот на 2023 година и сè уште остануваат нестабилни. Во Северна Америка цените на гасот речиси и не се променија благодарение на обилното и ефикасно производство во различни гасни басени низ САД. Тоа значи дека американските компании, кои продаваат гас за извоз по вртоглаво високи меѓународни цени, сега се во одлична позиција, вели Ира Џозеф, научен соработник во Центарот за глобална енергетска политика на Универзитетот „Колумбија“.

„Ако сте производител на ЛНГ и успевате да останете оперативни, ова е вашиот момент да заработите повеќе за една година отколку што очекувавте да заработите за цела деценија.“

САД, уште од почетокот на 21 век, кога поради бумот на експлоатацијата од шкрилци од увозник станаа нето-извозник на гас, се обидуваат да се наметнат како лидер во глобалното снабдување со ЛНГ. Таа цел ја постигнаа преку самиот обем: од 2023 година САД извезуваат повеќе течен гас годишно од која било друга земја. Сепак, индустријата во САД е многу порасцепкана отколку во Катар - десетици компании поседуваат удели во американските извозни терминали, додека во Катар постои само државната компанија „Катар енерџи ЛНГ“, што значи дека американскиот сектор не функционира како единствен централизирано управуван систем.

САД ги надминаа конкурентите и станаа најголем извозник
Најголеми извозници на ЛНГ, во метрички тони

Bloomberg

Во последните години САД се соочуваа со неколку несакани прекини и проблеми во снабдувањето: мораториумот за нови дозволи за извоз на ЛНГ под администрацијата на американскиот претседател Џо Бајден, сè поразорните урагани на Атлантски Океан, кои го отежнуваат товарењето на ова гориво, како и експлозијата во постројка за втечнување гас во Тексас во 2022 година, која предизвика, како што навеле безбедносните регулатори, „огнена топка“ висока 140 метри. Еден од главните снабдувачи во САД, компанијата „Венчр глобал“ (Venture Global Inc.), беше обвинета за прекршување на договорите за снабдување, што компанијата го негира. Купувачите со кои има склучено договори бараат милијарди долари отштета.

Секако, не сите овие многубројни проблеми се меѓусебно поврзани. Сакмар исто така напоменува дека многу американски снабдувачи, вклучувајќи го и најстариот оператор „Шениер енерџи“ (Cheniere Energy Inc.), ја докажале својата сигурност како снабдувачи. Сепак, низата инциденти придонесоа за зајакнување на наративот, оправдан или не, дека другите светски снабдувачи би можеле да бидат посигурни.

Сега, меѓутоа, САД изгледаат сè попривлечно за странските купувачи, кои се обидуваат да ги одржат своите електроцентрали и фабрики во работа. Доколку планираното проширување на катарските капацитети за ЛНГ биде посериозно нарушено поради војната, тоа би можело да отвори простор за дополнителни проекти на други места, вклучувајќи ги и САД, како и Мозамбик и Нигерија. Проширените капацитети на гасното Северно лежиште во источниот дел, проектот „Норт филд ист“ (North Field East), требаше да бидат пуштени во употреба до крајот на годината, но тоа веќе е одложено за 2027 година бидејќи изградбата е прекината, а персоналот евакуиран.

Трамп не ги претвори САД во велесила за течен природен гас - тоа се градеше со години. Сепак, тој несомнено има корист од влијанието и независноста што ги носи новата енергетска моќ на САД. Тој веќе покажа подготвеност да ги користи нафтата и гасот како средство за притисок во меѓународните преговори. Поранешните американски претседатели, кои пред бумот на експлоатацијата на гас и нафта од шкрилци зависеа од нестабилниот увоз на енергенти, веројатно биле многу повоздржани кон воени операции што носеле ризик од прекин на снабдувањето со фосилни горива од странство.

„Приоритетите се менуваат пред нашите очи“, вели Жан-Кристијан Хајнц, поранешен директор во секторот за трговија со енергенти, кој сега работи како независен консултант во компанијата „Вајденгл ЛНГ“ (Wideangle LNG). „Картите повторно се мешаат.“