Трамп и дамп-шема: Неверојатно спорна, а целосно легална (?) криптоавантура на првата брачна двојка

Неколку дена пред Доналд Трамп повторно да се врати во Белата куќа, Џорџ Сантос се искачуваше по скалите на блиската сала „Ендру В. Мелон“ (Andrew W. Mellon Auditorium). Беше петок, 17 јануари 2025 година, во пресрет на викендот на инаугурацијата, а посрамотениот поранешен американски конгресмен се упатуваше кон „Криптобалот“ (настан организиран од криптоиндустријата, како прослава на повторниот избор на Трамп и прокриптовалутната агенда), за кој билетите се продаваа по цена од 2.500 долари (2.135 евра).

Сантос помина покрај ред мажи во смокинзи и влезе во неокласичната зграда. Внатре, претседателот на Претставничкиот дом, Мајк Џонсон, позираше пред фотографите заедно со криптоинфлуенсери и лобисти, додека Доналд Трамп Јуниор снимаше содржина за својот профил на Тикток. Присутен беше и Брок Пирс, поранешен детски актер од филмот „Мајти дакс“ (Mighty Ducks), а денес коосновач на криптокомпанија вредна 180 милијарди долари (153,8 милијарди евра), како и политичката советничка на Трамп, Алина Хаба, која се забавуваше на автомат за фаќање кукли. Се појави и идниот министер за финансии Скот Бесент, како и Зак Фолкман, поранешен експерт за љубовни врски и запознавање, а денес еден од деловните партнери на семејството Трамп во криптоиндустријата.

Пред Снуп Дог да излезе на сцената и да го започне настапот, некои од посетителите ги извадија телефоните за да ја видат објавата што новоизбраниот претседател ја постави на својата социјална мрежа Трут сошл. Тој создаде сопствена криптовалута, наречена Трамп. „Забавувајте се!“, напиша тој, а цената почна вртоглаво да расте. Некои од присутните беа лути што немале можност порано да купат, додека други се сомневаа дека профилот на Трамп е хакиран. „Ова не е вистинско“, му рече еден основач на криптовалута на свој колега.

Но беше вистинско. Не во смисла дека токенот на Трамп имаше реална инвестициска вредност, ниту дека стануваше збор за хакирање. Попрво, стануваше збор за она што е познато како мемкоин, дигитален токен заснован исклучиво на медиумска помпа. Неговата сопруга Меланија истиот викенд издаде сопствен токен. Се чинеше како семејството Трамп да го наполнило вашингтонскиот парк „Нешнл мол“ со автомати за коцкање со имињата на Трампови.

Цената на токените толку нагло порасна што брачната двојка Трамп и нивните деловни партнери за неколку часа располагаа со вредност од најмалку 50 милијарди долари (42,74 милијарди евра). Потоа следуваше остар пад. Стотици илјади обични луѓе изгубија пари. Според процените на компаниите за анализа на криптопазарот „Чејнализис“ (Chainalysis) и „Баблмепс“ (Bubblemaps), тимот на Трамп во оваа пригода веројатно инкасирал повеќе од 350 милиони долари (299,18 милиони евра).

Џоррџ Вилесол за „Блумберг бизнисвик“

Речиси никој, освен мал број луѓе што оствариле огромна добивка, не замина задоволен. Критичарите укажуваа на корупција, тврдејќи дека токенот на Трамп всушност претставува шема што им овозможува на странски инвеститори да насочуваат неограничени анонимни уплати кон идниот претседател. Криптотрговците се жалеа дека биле измамени од Трамп. Новата администрација ја уверуваше јавноста дека сè било спроведено легално. „Ниту претседателот ниту неговото семејство никогаш не учествувале ниту некогаш ќе учествуваат во судир на интереси“, истакна подоцна портпаролката на Белата куќа, Каролин Левит, во изјава за „Блумберг бизнисвик“ .

Иако целата операција се одвиваше повеќе или помалку јавно, се чини дека никој не знаел на кој начин Трамп и неговата сопруга ги издале своите токени. Некој морал да им објасни што се мемкоини и колку можат да бидат профитабилни. Возрасен политичар и средовечна поранешна манекенка тешко дека самите креирале дигитални токени на блокчејн. На крајот останува само прашањето кои биле нивните таинствени партнери. Тие лица сигурно би знаеле да објаснат како Трампови извлекле толку многу пари од своите обожаватели.

„Не знам многу за тоа, освен дека јас го издадов. Слушнав дека бил многу успешен.“

Трагата води сè до почетоците на мемкоините, нерегулирана, нихилистичка игра на среќа што го зафати криптосветот. Таа нè води до основачи на студентска возраст, чии компании од мемтокени заработиле речиси една милијарда евра; преку 29-годишникот што во Аргентина е познат под псевдонимот Фантом; до личност што предизвика национален скандал, како и до сингапурски криптодиректор познат под псевдонимот Мјау, чиј онлајн аватар е цртана мачка со астронаутска кацига.

Заедно, тие поставија нов стандард за претворање на медиумската помпа во пари и помогнаа да се постават темелите за година на невидено претседателско профитерство. Иако лудилото околу мемкоините избледе, сè уште може да се види што се случува кога правилата ги креираат токму оние што ја создаваат и медиумската помпа, особено додека администрацијата на Трамп ги укинува финансиските регулативи.

Сè започна како шега. Еден ден во далечната 2013 година двајца софтверски инженери зедоа фотографија од куче шиба ину со намуртен израз, интерна шега на форуми како Редит (Reddit) и Форчен (4chan), и ја поставија како визуелен идентитет на својата нова криптовалута. Нивниот токен, доџкоин, требаше да биде што е можно посмешен, исмевајќи го умножувањето на дигиталните валути што следуваше по биткоинот. Сепак, инвеститорите навалија и за неколку недели пазарната вредност на доџкоинот достигна 12 милиони долари (10,27 милиони евра). Обожавателите дури платија и спонзорство за тим на НАСКАР, кој го облепи својот автомобил со реклами.

Основачите беа амбивалентни. Во едно интервју еден од нив рече: „Навистина се надевам дека луѓето нема да го видат тоа што се случи со доџкоинот и да се обидат да ги претворат попопуларните интернет-мемиња во монети“.

Токму тоа и се случи. Со години, додека вредностите на криптовалутите растеа и паѓаа, па повторно растеа, мемкоините постојано се појавуваа, а откако Илон Маск почна да го промовира доџкоин во 2021 година, темпото дополнително се забрза. Се појавија догвифхат, бонк, фарткоин и голем број други. 

Нивниот успех им пркосеше речиси на сите основни принципи на финансиите. Дури и најголемите берзански балони се темелат на еуфорија околу потенцијалот на некоја компанија или индустрија, колку и да е тој нереален. Мемкоинот, пак, никогаш нема да создаде производ или каков било паричен тек – според традиционалните мерила за вреднување на компаниите, тој не би требало да вреди ништо. Единствениот начин на кој купувачите на мемкоини заработуваат е ако некој друг ја крене цената на истите тие бескорисни токени. Тие шпекулираат со самата шпекулација.

„Според хипотезата за ефикасен пазар, ова не би требало да функционира, но во пракса – да, функционира“, рече Алон Коен, коосновач на „Памп.фан“ (Pump.fun), најпопуларната апликација за создавање и тргување со мемкоини, при средба со новинарите на „Бизнисвик“ на настанот „Мемекоинс 101“. Малкумина заработиле повеќе пари од Коен од процутот на оваа индустрија. Тој изјави дека неговата апликација била користена за издавање околу 14 милиони мемкоини, иако не и за оние на Трамп. Според процените на „Памп.фан“, надоместоците што ги наплатува за секоја трансакција од јануари 2024 година достигнале околу една милијарда евра.

Коен има само 22 години, кратка црна коса и кратко поткастрена брада. Седејќи во кафуле во центарот на Менхетн, изгледаше нервозно и звучеше параноично, како некој да би можел да цели на неговото новостекнато богатство. Имено, неодамна се случија низа насилни грабежи поврзани со криптовалути. Не сакаше да каже во која земја живее, ниту правното име на својата компанија, иако тоа лесно може да се дознае од уписите во трговските регистри.

На еден од своите три телефони, Коен ја отвори „Памп.фан“ и демонстрираше како функционира пазарот на мемкоини. Интерфејсот на апликацијата е со едноставен, ретроинтерфејс, исполнет со пикселизирани икони, од кои секоја рекламира по еден токен. Креирањето на еден токен бара само неколку клика, без кодирање, без документација, без познавање на функционирањето на блокчејнот Солана, на кој подоцна ќе се тргува со токенот.

Речиси сè што ќе стане популарно на интернет или ќе се појави во вестите, некој го претвора во мемкоин, вклучувајќи и морбидни настани, како атентатот врз Чарли Кирк, по кој се појавија илјадници нови токени. Креаторите на овие монети се натпреваруваат за внимание преку преноси во живо на шокантни егзибиции, меѓу кои секс-шоуа, консумирање фентанил и обезглавување кокошка (тешко е да се процени што од тоа е навистина реално). Некои од монетите што се појавиле на апликацијата на Коен носеле имиња што повикуваат на расна омраза. Тој рече дека веб-страницата содржи прекинувач што им овозможува на корисниците да скријат навредлива содржина и дека неговиот модераторски тим отстранува сè што е нелегално.

Џоррџ Вилесол за „Блумберг бизнисвик“

Купувањето мемкоини преку апликацијата е исто така едноставно. Почетната цена изнесува дел од еден цент и расте со побарувачката, според однапред утврдена формула. Корисниците на „Памп.фан“ најчесто се млади луѓе, претежно мажи, активни онлајн – тип на корисници што учествуваат во расправи за тргување на Икс и Дискорд. Но монетите што ќе привлечат доволно внимание се листаат на поголеми платформи за тргување, како „Бајненс“ (Binance) и „Коинбејс“ (Coinbase), со што се отвора пристап за многу поширок круг на трговци, кои можат да ги турнат цените уште повисоко. Изберете победник и за неколку часа остварете десеткратни, ако не и поголеми добивки.

Коен објасни дека неговата апликација е осмислена така што на сите рамноправно им обезбедува фер можност да учествуваат во следниот голем бран. „Во одредена смисла, ова е само нешто како игра, нели?“, рече тој. „А сакаш да играш фер игра.“

Со тоа не се согласуваат некои трговци, креатори и инфлуенсери на мемкоини. За време на интервјуата, тие опишаа сложен свет на измами и двојни измами што ги збунува аутсајдерите. Во неговото средиште се наоѓа очигледен судир на интереси. За да привлечат трговци, креаторите на токени најчесто ветуваат продажба на фиксен број токени по ниска цена, но кога цената ќе порасне, тие имаат мотив да се ослободат – односно да продадат – што е можно повеќе токени. Вообичаени, иако не нужно етички, трикови за привлекување купувачи вклучуваат инсценирање лажни трансакции за да се создаде привид на активност или тивко плаќање инфлуенсери за лажен впечаток на органска еуфорија на социјалните мрежи. „Истоварот“ (продажбата) на токени може да се случи и прикриено, кога креаторите намерно кријат дека токму тие се тие што продаваат. Без оглед на тоа како се одвива процесот, единствените постојани победници се инсајдерите што рано влегуваат во играта.

Се чини дека малкумина од вклучените се особено скептични околу тоа дали мемтокените се легални. Еден месец по инаугурацијата на Трамп, Комисијата за хартии од вредност на САД соопшти дека нема да воведува посебни прописи за токените. Притоа, службениците на агенцијата истакнаа дека постојните закони за измама и натаму можат да се применуваат, затоа што измама е измама, без разлика на методот, а другите регулатори и обвинители досега не нашле причина поради која би требало да реагираат.

Општо е позната сомнителната природа на пазарот на мемтокени. Сите трговци, освен најлековерните, знаат за што станува збор, но и натаму се надеваат дека ќе успеат да профитираат ако излезат навреме, пред неизбежниот пад на вредноста на монетата. Сè потсетува на спогодбена измама. Подмолните продавачи прикажани во филмот „Волкот од Волстрит“ мораа цел ден да поминуваат на телефон, разговарајќи со пензионери за да ги убедат да купат нивни евтини акции. Денес, пак, наивните сами ги бараат таканаречените шеми „памп енд дамп“ (pump-and-dump) (оркестрирано доведување во заблуда на инвеститорите за да купат вештачки надуени токени).

Името на славна личност на мемкоин може да привлече значително внимание. Ѕвездите од А-листата најчесто го избегнуваа тоа, веројатно од страв дека би ги налутиле своите обожаватели. Пред Трамп, најпознатите примери беа мајката Кардашијан, Кетлин Џенер, австралиската раперка Иги Азалеа и виралната ѕвезда Хејли Вeлч, попозната како девојката Хок Туа (Hawk Tuah).

Кога ќе дојде до пад на вредноста на токенот, познатите личности најчесто тврдат дека не знаеле што се случува или ја префрлаат вината на оној што ги вовел во целата приказна. „Најчесто станува збор за измами, освен кај мојата монета“, изјави Азалеа за „Бизнисвик“. Вредноста на нејзиниот токен падна за 99 отсто во однос на највисокото ниво достигнато во 2024 година, иако таа рече дека не профитирала.

Трамп беше најпознатиот продавач – токму оној на кого пазарот можеше само да се надева. За време на неговата претседателска кампања беа создадени безброј монети со презимето Трамп, било со фалсификување наводна дозвола за користење на името, било без какво било одобрение, во надеж дека ќе го добијат. Беше сосема јасно дека секој што ќе успее да ја добие неговата поддршка веднаш ќе стане еден од водечките играчи во мемкоин-играта. Но, кога тоа конечно се случи, никој не ја презеде заслугата. Всушност, единствената речиси незабележлива трага беше компанијата наведена на дното од веб-страницата на мемкоинот – под името „Фајт, фајт, фајт“ (Fight Fight Fight) – како очигледна алузија на зборовите што Трамп ги изговори кога беше цел на обид за атентат во јули 2024 година.

На прес-конференција првиот официјален ден од својот мандат, запрашан за сопствениот токен, Трамп се бранеше со незнаење. „Не знам многу за тоа, освен дека јас го издадов. Слушнав дека бил многу успешен“, рече тој. Потоа праша колку пари генерирал токенот.

На веб-страницата на мемкоинот не беше наведено името на директорот на компанијата, а како адреса беше наведена канцеларија на курирската служба УПС, спроти продавница за гуми во Вест Палм Бич, Флорида. Сепак, од еден од ретките достапни деловни документи – упис во регистарот на сојузната држава Делавер – произлегува дека „овластено лице“ е Бил Занкер.

Името веќе беше познато во јавноста. Занкер, 71-годишен претприемач, е коавтор на книгата на Трамп од 2007 година „Размислувај на големо и разбиј ги правилата во бизнисот и животот“ (Think Big and Kick Ass in Business and Life). Со децении промовираше телефонски линии за советување со видовити, сопствена боксерска сала и синџир на салони за масажа, а особено се истакна со школата за доживотно учење „Лрнинг анекс“ (Learning Annex), со курсеви како „Како да започнете сопствен бизнис со честитки“ и „Како да го изневерите сопружникот“. Во текот на 2000-тите ги полнеше конгресните сали со саеми под името „Саем за богатство од недвижности“  (Real Estate Wealth Expo), наменети за инвеститори и претприемачи од пазарот на недвижности, со Трамп како главна атракција. Понатаму, двоецот во 2013 година претстави платформа за групно финансирање на прес-конференција во кулата на Трамп, на која модели во бели маици без ракави делеа купишта пари натрупани во аквариум. Занкер тогаш го претстави Трамп како „човек со допирот на Мида; човек со златно срце; човек што ќе ни ги промени животите на сите“. Платформата пропадна.

Џоррџ Вилесол за „Блумберг бизнисвик“

Во 2022 година, кога Трамп не беше на власт и се соочуваше со тужби за финансиска измама и сексуална злоупотреба (и во двата случаи ги негираше обвинувањата), Занкер му претстави нов начин за заработка – незаменливи токени, односно НФТ. На крајот издадоа нешто што во суштина беа дигитални карти за тргување, по цена од 99 долари (84,60 евра), со цртеж на мускулест Трамп облечен како ловец или, во друга верзија, со ласерски зраци што му избиваат од очите, меѓу други мачо-пози. Надоместоците за лиценцирање што ги добил претседателот изнесувале најмалку седум милиони долари (5,98 милиони евра). Исто така, за време на кампањата на Трамп за реизбор во 2024 година, повторно се здружија за продажба на часовници, парфеми и патики „Никогаш не предавај се“. Патем, по враќањето во Овалната соба, Трамп го испрска претседателот на Сирија со својот парфем „победа 47“, по цена од 249 долари (212 евра), велејќи: „Ова е најдобриот парфем.“

Со оглед на сето ова, мемкоините не би требало да бидат преголем предизвик за Занкер. Сепак, за човек што ја изградил кариерата врз маркетиншки јавни егзибиции, се покажа дека е тешко достапен. Сите обиди за воспоставување контакт беа безуспешни – преку телефон, пораки или е-пошта. Откако еден криптоинвеститор спомена дека во неговите потфати бил вклучен и синот на Занкер, Дилан, новинар на „Бизнисвик“ му пријде на Дилан, облечен во џемпер од „Монклер“, на криптоконференција одржана на Менхетн, додека тој фотографираше попознати учесници. Не сакаше да зборува за мемтокените. „Навистина ја ценам вашата работа“, рече тој. „Но не разговарам со новинари.“

Сепак, трагата не беше целосно „мртва“. Самиот Занкер требаше наскоро да се појави во Вашингтон.

Во април на веб-страницата на мемкоинот на Трамп се појави порака: „$ТРАМП моќ! Во знак на благодарност, најголемите и најважните сопственици на $ТРАМП се покануваат на гала-вечера со претседателот. Дали и вие ќе бидете меѓу нив?“ Двесте и дваесет лица што купиле најголем дел од токените ќе бидат поканети на вечера следниот месец во Националниот голф-клуб на Трамп во северна Вирџинија.

Сенаторката Елизабет Ворен од Масачусетс настанот го нарече „оргија на корупција“. Многу од главните купувачи на мемкоинот биле криптопретприемачи заинтересирани да влијаат врз државната политика. Најголем сопственик бил Џастин Сан, криптомилионер роден во Кина, кој купил токени во вредност од околу 15 милиони долари (12,83 милиони евра). Тужбата за измама против Сан, поднесена од регулаторните тела на САД, била ставена во мирување неколку месеци претходно, поради што критичарите укажуваа на трансакција од типот „услуга за услуга“ (quid pro quo). Сан, инаку, негира каква било неправилност, а поради претходни известувања за него води парнична постапка против „Блумберг“.

На прес-конференција, неколку часа пред настанот, портпаролката на Белата куќа, Левит, го оправдуваше присуството на Трамп на вечерата, тврдејќи дека присуствувал во своето „слободно време“, во смисла дека нема судир на интереси ако тој ден веќе ги завршил службените обврски. „Апсурдно е кој било да инсинуира дека овој претседател профитира од претседателската функција“, рече таа.

Истата таа дождлива вечер, пред влезот во голф-клубот се собраа десетици демонстранти. Сан пристигна во придружба на асистент, кој му држеше чадор, и тројца сниматели. На безбедносната контрола гостите мораа да покажат лични документи, а кај некои можеа да се забележат и странски пасоши, што на демонстрантите им даде кратка можност за потсмев. „Што има за вечера, идиоти?“, довикуваше еден демонстрант додека поминуваа двајца гости во смокинзи.

Се покажа дека одговорот бил филе мињон. Занкер беше домаќин, облечен во син костум со црвена вратоврска. Во еден момент застана зад говорницата пред американските знамиња и подигна списание со ликот на Сан на насловната страница.

Од аспект на можноста за купување влијание, настанот очигледно бил промашување. Еден од присутните изјави дека не видел никого да разговара насамо со претседателот. Трамп пристигна со хеликоптер, го одржа она што стана негов вообичаен голем „криптоговор“ и си замина.

Вечерата барем ја потврди вмешаноста на Занкер, покрај името заведено во регистарот на сојузната држава Делавер. Сепак, на настанот не беше откриено како претседателот го создал и како тргувал со својот дигитален токен.

Постоелa уште една трага. Еден месец откако Трампови ги создадоа своите токени, уште еден светски лидер се најде вмешан во незгода со мемкоини. Аргентинскиот претседател Хавиер Милеј, кој отворено го обожаваше Трамп и јавно мавташе со моторна пила, на 14 февруари минатата година даде поддршка за токенот наречен либра. За само неколку часа цената падна, а Милеј ја избриша објавата за поддршка од својот профил на социјалната мрежа.

Начинот на кој функционираат криптовалутите – односно фактот дека трансакциите се евидентираат во транспарентна дигитална база на податоци, блокчејн – самиот по себе претставува трага. Криптодетективот Никола Вејман, коосновач на „Баблмапс“, компанија за обработка на податоци, изјави дека забележал одредени аномалии во записите за трансакциите поврзани со токените на Милеј и Трамп.

Податоците од блокчејнот по својата природа се анонимни, што ја отежнува идентификацијата на лицето зад која било поединечна трансакција. Сепак, со следење од која адреса е направена купувањето, кога се извршиле трансакциите и каде на крајот завршиле парите, Вејман успеал да открие одредени поврзаности. Едно лице купило мемкоин поврзан со Трамп во вредност од 1,1 милион долари (940 илјади евра) во рок од неколку секунди – што укажувало на рана дојава – а потоа, во следните три дена, извршило продажба и остварило профит од 100 милиони долари (85,5 милиони евра). Сопственикот на друга адреса од која било извршено купувањето заработил 2,4 милиони долари (2,05 милиони евра) со купување на токенот Меланија уште пред официјално да биде објавено неговото издавање. Вејман ја следел таа личност низ сложен синџир трансакции до адресата од која биле создадени токените на првата дама, што го навело да заклучи дека станува збор за исто лице или за иста група луѓе. Тој објасни дека на Волстрит таквото однесување би се нарекло тргување врз основа на повластени информации, но ниту една извршна институција не се обидела да примени слични правила на пазарот на мемтокени. Во суштина, рече тој: „Злосторството е легално во светот на криптовалутите.“

Интересно е што Вејман изјави дека открил цела мрежа врски меѓу дигиталните паричници – врски што упатуваат на поврзаност меѓу креаторот на токенот на Милеј, кој и да бил тој, и креаторот на токенот на Меланија. На крајот, лицето што стоело зад токенот на Милеј само се разоткрило.

Криптосоветник на Милеј бил Хејден Дејвис, кој се откажал од студиите на Евангелистичкиот универзитет „Либерти“ во Вирџинија и кој на Линкдин се опишувал како „експерт за профитабилни зделки“. Дејвис работел заедно со својот татко Том, кој еднаш за христијанската радиотелевизиска мрежа изјавил дека отслужил затворска казна поради фалсификување чекови. Извесно време двајцата продавале и енергетски пијалаци на компанијата за мрежен маркетинг „Лиму“.

Мемкоините ги претворија Дејвис и неговите соработници во играчи, макар и зад кулисите. Тие ја основале компанијата „Келсиер“ (Kelsier Ventures), субјект сличен на инвестициска банка на берза, но наменет за мемтокени. Станува збор за консултантска фирма за оние што сакаат да издадат токени – ги поврзувала со инфлуенсери што можат да ги промовираат нивните токени и обезбедувала услуги за управување со трансакции. Сепак, како што објаснува Вејман, кај токените за чие издавање давале советодавни услуги се повторувал сомнителен образец – раст на цената, а потоа пад по инсајдерска продажба. Според пресметките на Вејман, вкупната добивка што Дејвис и неговите партнери ја оствариле надминала 150 милиони долари (128,3 милиони евра).

Повеќе од половина од тој износ бил заработен од либра. Кога во Аргентина почна да избива скандал поради наводната вмешаност на претседателот во нешто што критичарите го нарекоа шема „памп енд дамп“, Дејвис објави видео на социјалните мрежи во кое призна дека помогнал околу мемкоинот. „Јас навистина сум советник на Хавиер Милеј“, рече тој. Изгледаше како да се обидува да изгледа сериозно, но појавата – во маица со капа од „Монклер“, со разбушавени руси кадрици и големи пилотски очила – не оставаше впечаток на некој што се занимава со високи финансии. Дејвис призна дека од продажбата на мемкоинот собрал речиси 100 милиони евра, но дека парите само ги чувал како старател. Патем, средствата не беа вратени.

Bloomberg Businessweek Adria

Дејвис со видеото само дополнително го разгоре скандалот. Криптопубликацијата „Коин деск“ објави текстуални пораки што Дејвис наводно му ги испратил на соработник, во кои искажувал расна нетрпеливост зборувајќи за Милеј и напишал: „Тој потпишува сè што ќе му кажам и прави што јас сакам“. Додека поединци во Аргентина повикуваа на негово отповикување, Милеј се појави на телевизија негирајќи одговорност и тврдејќи дека трговците биле должни да знаат во што се впуштаат. „Тоа е како да играш руски рулет и да добиеш куршум“, рече тој. Инаку, портпаролот на Дејвис изјави за „Коин деск“ дека Дејвис не се сеќава на таа порака и дека ја нема зачувано на својот мобилен телефон.

Додека се случуваше сето тоа, Дејвис даде интервју за Стивен Финдејзен, јутјубер и ловец на измами што настапува под псевдонимот Кофиѕила, во кое призна дека индустријата на мемкоини, чија популарност ја промовирал, не била фер. Дејвис ги нарече мемкоините „нерегулирано казино“ и рече дека ниту остатокот од криптосветот не е многу подобар. „Сето тоа е ѓубре“, изјави тој. Една од нефер практиките што ги опиша беше „снајпинг“ (sniping) – кога искусни трговци купуваат нови монети веднаш штом ќе бидат создадени, понекогаш користејќи инсајдерски информации, за да ги продадат откако ќе се вклучат и другите. Тој призна дека неговиот тим ја користел оваа практика за сопствени монети, иако тврдеше дека тоа го правеле само од одбранбени причини, за да ги спречат оние што сакаат уште побрза заработка на туѓа сметка.

Дејвис исто така призна дека помогнал во издавањето на мемкоинот на Меланија, иако не ја објасни својата улога и тврдеше дека не заработил од тоа. „Бев дел од тоа“, рече тој. Звучеше речиси засрамено. Им советуваше на обичните инвеститори можеби да се држат подалеку од пазарот, бидејќи најверојатно ќе бидат измамени. „Трамп, Меланија, либра“, рече тој. „Можете само да продолжите со низата. Сето тоа е игра.“

Новинарите на „Бизнисвик“ ги прегледаа снимките од екранот со текстуални пораки што Дејвис наводно му ги испратил на соработник непосредно по издавањето на мемтокенот на Трамп, пред да биде објавена каква било информација за очекуваниот токен на Меланија. Во пораките, Дејвис наведува дека нешто е во подготовка и ветува дека ќе ги извести пријателите. Го споменува и планираниот мемтокен на Милеј, кој во тој момент исто така бил тајна. Се фалел дека заработува „неверојатни количества пари“ од издавање мемтокени и навестувал дека можеби бил вклучен и во токенот на Трамп. „Паричката на Трамп ми дава најголема моќ досега“, напишал Дејвис. „Но, со тоа доаѓа и неверојатно количество на ризик.“

Сепак, што и да знаел за тоа како функционирале Трамповите токени, тој не им кажал ништо на новинарите на „Бизнисвик“. Одбил да даде интервју за овој текст. „Сите објавени приказни се многу луди и неточни“, напиша во порака. „Пред да кажам што било, настојувам да ја утврдам целосната точност на сите факти.“ Адвокатот што ги застапува Дејвис и неговиот татко изјави дека во списокот со детални прашања што новинарите на „Бизнисвик“ им ги испратиле има „значително количество неточни информации“, но не одговори на барањето да посочи кои точно информации се неточни.

За среќа, истапи поранешен соработник на Дејвис и стана своевиден свиркач. Тој изјави дека Дејвис не е оној што ги влече конците.

Набрзо откако експлодира либрата на Милеј, истапи свиркачот Моти Поволоцки, коосновач на криптостартапот „Дефи Туна“. Тој рече дека неговата компанија соработувала со Дејвис при издавање мемкоини и дека поседува докази за постоење на поширок заговор. Дополнително, ја потврди и вмешаноста на највисоки директори од една криптоберза. Приказната на Поволоцки беше тешка за следење, но тој беше единствениот подготвен да открие што се случувало зад кулисите – барем таков впечаток оставаше. Договоривме средба за април на „Солана кросроудс“, криптоконференција што се одржуваше во Истанбул, градот во кој живееше.

Поволоцки се појави во црни фармерки и црна маица со капа со логото на „Дефи Туна“, со кратка фризура и широка насмевка на своето лице. Повеќето мемкоини, призна тој, во суштина се измами. „Ова беше наместена игра“, рече Поволоцки, нервозно отворајќи и затворајќи ја футролата за своите безжични слушалки. „Ова е ‘памп енд дамп’“.

Па сепак, тоа не го спречило да се вклучи. Според Поволоцки, Дејвис го ангажирал преку неговата компанија да му помогне во тргувањето со мемкоини што самиот ги создавал. Тоа само по себе не е сомнително, бидејќи повеќето луѓе при лансирање криптовалута ангажираат стручњак за да бидат сигурни дека раното тргување ќе помине без проблеми. Но уште од почетокот, рече Поволоцки, единствената грижа на Дејвис изгледало дека е како да заработи што повеќе пари за себе. Кога тогашниот деловен партнер на Поволоцки го прашал Дејвис во групен чет како да се постапи со тргувањето на претстојниот токен, Дејвис побарал да се продадат што е можно повеќе токени – дури и ако со тоа цената се сведе на „нула“. „Така е, момци, искрено, се обидуваме да извлечеме максимум од ова“, напишал Дејвис.

Истото тоа се случило и со токенот на Меланија. Дејвис му префрлил на деловниот партнер на Поволоцки токени во вредност од околу 10 милиони долари (8,59 милиони евра), со упатство да ги продаде кога ќе достигнат вредност од 100 милиони долари (85,95 милиони евра). Покрај тоа, според Поволоцки, Дејвис побарал тие да го прикријат она што го прават. „Рекоа: ‘Продавајте анонимно’“, се присети Поволоцки, насмевнувајќи се.

Понатаму наведува дека две недели подоцна го посетил Дејвис во Барселона, за време на лансирањето на енрон – нов мемкоин наречен по американската енергетска компанија што пропадна пред две децении поради голема сметководствена измама. Во еден наргиле-бар, Поволоцки го видел таткото на Дејвис како се фали со автоматизирана програма со која анонимно „снајпирал“ криптотокени.

Поволоцки рече дека неговиот поранешен деловен партнер најчесто ги извршувал трансакциите за Дејвис и дека по она што го видел во Барселона ги прекинал врските со двајцата. Деловниот партнер Влад Позњаков не одговарал на пораки, а неговиот стар телефонски број бил исклучен.

На прашањето со кого уште соработувал Дејвис, Поволоцки одговори дека Дејвис често се повикувал на насоки што ги добивал од друг човек – директорот на „Метеора“, и додаде дека луѓето од „Метеора“ би можеле да објаснат како Трампови за толку кратко време заработиле толку многу пари. „Метеора“ била поголема и пофлексибилна платформа од „Памп.фан“ и, иако не била наменета исклучиво за тргување мемтокени, токените на Трамп, Меланија и либра токму таму дебитирале.

Коосновачот на „Метеора“ е личност со аватар на мачка астронаут, познат како Мјау. Луѓе што работеле со него сведочеле дека тој де факто бил шефот на берзата, иако формално никогаш не бил именуван. Како што објасни Поволоцки, кога во септември 2024 година првпат го сретнал Дејвис на забава во Сингапур, токму Бен Чоу, тогашен главен извршен директор на „Метеора“, ги запознал. Поволоцки додаде и дека претпоставува длабока вклученост на Чоу во големите лансирања мемкоини на платформата и дека токму тој бил човекот што Дејвис го спомнувал во пораки и повици.

Откако експлодира токенот на Милеј, Поволоцки се соочил со Чоу. На новинарите на „Бизнисвик“ им го покажал снимен видеоповикот со Чоу во кој му ставил до знаење дека се сомнева оти Дејвис спроведува нешто што може да се смета за измама од типот „памп енд дамп“. Поволоцки истакна и дека понекогаш изгледало како Чоу и Дејвис да се партнери: „Зборуваше: ‘Бен го кажа ова; Бен го кажа она; Бен рече дека го лансира ова; Бен рече дека таа ќе твита’.“

За време на видеоповикот, Чоу изгледал изненадено од обвинувањата за измама на сметка на Дејвис. „Се чувствувам навистина лошо“, рекол тој, жалејќи се. Сепак, не ја негирал блискоста со Дејвис и признал дека го воведувал во работата. „Јас воспоставувам врски, нели?“, рекол Чоу. „На тимот задолжен за токенот на Меланија, знаеш, му требаше помош со разни работи. Воспоставија врска со Хејден.“

Ако врската за Меланија била остварена преку Чоу и „Метеора“, дали истата улога можеле да ја одиграат и во случајот со Трамп? Поволоцки не беше сигурен. Но за „Бизнисвик“ изјави дека не им верува на тврдењата на Чоу дека не бил упатен. „Ма, чиста лага“, рече, мавтајќи со раката.

Поволоцки понатаму објасни дека по овој видеоповик контактирал со Мјау барајќи одговори. Откако Мјау го игнорирал, Поволоцки го споделил видеото од разговорот. 

Време беше да го лоцираме Мјау.

Бидејќи за трговците со мемтокени беше вистинска ѕвезда, не беше тешко да се најде. Освен што ја основал „Метеора“, тој ја создал и популарната апликација за тргување со криптовалути Јупитер. Минатата година новинарите на „Бизнисвик“ случајно го пронајдоа во виртуелна онлајн разговорница, каде што ТВ-ѕвездата Ник Кенон промовираше мемтокен поврзан со неговата импровизациска комична серија „Вајлд'Н Аут“ (Wild ’N Out). „Ако го имате потребното количество на внимание, можете да заработите многу пари, но тоа е меч со две сечила“, рече Мјау. „Буквално создаваме нов финансиски систем. Но истовремено ги привлекуваме и сите најлоши луѓе на светот.“

„Зборуваме со главниот шеф!“, извика подоцна Кенон. Цената на токенот се урна неколку дена подоцна.

Набрзо по инаугурацијата на Трамп, Мјау привлече повеќе од илјада луѓе во Истанбул на конференција. Ја нарече „Мачкобул“ (Catstanbul) и таа беше вистинска прослава. Можно е тоа да бил „победничкиот круг“ на Дејвис по успехот на токенот на Трамп. Во текстуалните пораки од тој период што ги прегледаа новинарите на „Бизнисвик“, Дејвис напишал дека поминува време со Чоу и Мјау „24 часа на ден, седум дена во неделата“.

Кулминацијата на конференцијата „Мачкобул“ беше палењето скулптура на мачка висока 4,5 метри, во стил на фестивалот „Брнинг мен“ (Burning Man). Додека Мјау позираше за фотографии со своите обожаватели, очите на мачката силно светеа во заднина.

На својата лична веб-страница и во настапите во поткасти, Мјау говореше елоквентно, речиси филозофски, а можеби и малку идеалистички, за криптовалутите што помогнал да се создадат. Замислил нешто што го нарекол ГОП – Гигантско обединето пазариште, во кое секој во светот би можел да тргува со каква било актива, а создавањето нови облици на пари го прикажуваше како клуч за порамноправна иднина. Во еден есеј тврдеше дека мемтокените не се измама, туку „претходници на нова ера на дигитална поврзаност и културен израз“. Во друг текст го спореди создавањето криптовалута со основање религија. „Сè што ви е потребно за нова религија или нов бог, во суштина, се сведува на создавање нов симбол, поткрепен со соодветна заедница и наративи“, напиша тој. „И мислам дека тоа е навистина забавно! На крајот, зошто воените водачи би имале монопол врз создавањето општества или централните банки врз создавањето пари?“

И покрај обидите на Мјау да остане анонимен, маскирајќи се зад ликови од поп-културата, неговото вистинско име сепак беше достапно онлајн. На неговата веб-страница беа наведени неколку стартапи што ги советувал, а еден од нив го идентификувал во соопштение за јавност, по што престана користењето на неколку негови профили на социјалните мрежи. Излезе дека Мјау е маж од Сингапур, во четириесеттите години, по име Минг Јеоу Нг.

По размената на текстуални пораки за мемтокени и претседатели, заедно со фотографија од семејната мачка, Нг се согласи на средба. Како место за состанок, новинарите на „Бизнисвик“ предложија кафуле со мачки во близината на неговата канцеларија, во кинеската четврт на Сингапур.

Нг дојде до кафулето, облечен во маица со кратки ракави, ленени панталони и апостолки. Тукушто се врати од Непал, каде што го свиткал коленото за време на планинарење со јутјубер што го одвел да проба „луд мед“, наводно халуциноген мед. Внатре, неколку тинејџери муабетеа и мавтаа со играчки пред мрзливи мачки. Нг беше нетрпелив да разговара за новиот есеј што го довршуваше. Рече дека мемтокените, во суштина, ги претставуваат сите видови финансиска актива, во смисла на нивната зависност од заедничкото верување во нешто. Како што тој го гледаше тоа, истото тоа важело дури и за американскиот долар. „Тоа е еб*** мемтокен“, рече Мјау, удирајќи со дланките по масата, со широко отворени очи. „Сè е мемтокен.“

Тој пораснал во Сингапур, каде што неговите родители имале штанд на пазар за улична храна, популарен во Југоисточна Азија, а таму студирал и компјутерско инженерство. Кон крајот на 2000-тите поминал време во Сан Франциско создавајќи сервис наречен „Мистер Твит“ (Mr. Tweet), кој им помагал на корисниците да пронајдат луѓе за следење на Твитер – нешто што апликацијата тогаш сè уште го немала. Во тој период го користел прекарот Стив.

Нг рече дека за криптовалутите дознал на тематска забава посветена на доџкоинот. Бил воодушевен. Во 2021 година ја лансирал криптоапликацијата Меркуријал фајненс (Mercurial Finance), поддржана од хеџ-фондот на Сем Бенкман-Фрид. Откако беше откриено дека Бенкман-Фрид спроведувал голема измама, Нг ја преименувал апликацијата во Метеора. Потоа, во еден есеј напишал дека е лут на самиот себе што „молкум го гледал сето тоа ѓубре пред свои очи“ и што „слепо учествувал“ во, како што вели, „гнасно срање“.

Платформата „Метеора“ се користи за создавање и тргување со сите видови криптовалути, не само со мемтокени. Сепак, процутот на вториве бил особено успешен за Нг. Според податоците на компанијата за истражување криптовалути „Блокворкс“, околу 90 отсто од приходите на берзата во 2024 година, во износ од 134 милиони долари (115,17 милиони евра), потекнувале од мемтокени, кои вообичаено носат повисоки надоместоци. Нг рече дека овој пазар е „почист“, во смисла дека ја одразува вредноста што корисниците им ја припишуваат на сопствените уверувања – и ништо повеќе. „Навистина, навистина не ме интересира моралистичка аргументација“, рече тој. „Сè се врти околу практични согледувања. На пример, ако сте купиле фарткоин пред неколку месеци, сега со него можете да купите многу повеќе работи.“

„Парите може да бидат бесконечни. А што ако навистина можеме да создадеме пари за решавање на секој проблем?“

Кога разговорот конечно тргна кон Трамп и Меланија, Дејвис и улогата што ја одиграле компаниите на Нг, тој имаше помалку да каже. „Што ако ви кажам дека сето тоа е, всушност, многу подосадно отколку што мислите?“, рече тој, намуртувајќи се така што лицето му доби болен израз. „Ќе ми поверувате ли?“ Рече дека некој од тимот на Трамп (не сакал да каже кој) контактирал со „Метеора“ пред лансирањето за помош околу поставувањето на мемтокенот и дека таа помош се свела исклучиво на „техничка поддршка“. Тој додаде и дека неговиот тим не се занимавал со никакво тргување или со нешто недолично. „Немаше никаква заткулисна зделка“, додаде.

Нг рече дека неговите децентрализирани платформи се дизајнирани да им овозможат на сите да лансираат каква било криптовалута, а не да ги контролираат нивните намери. Иновација како биткоинот никогаш не би можела да се создаде во строго регулиран систем. „Навистина не можеме и не треба да контролираме многу работи“, рече тој, додека сиво-бела мачка се искачи на оградата и со шепите почна да му го фаќа мобилниот телефон.

Тој тврдеше дека е неправедно целата криптоиндустрија да се суди според измамите што се случиле во неа, бидејќи тоа би било како да се фрли бебето заедно со водата во која било капено, како што вели една стара германска изрека. Потоа ја прошири метафората: „Кучето какало во водата, бебето какало во водата, во водата има ешерихија коли (E. coli), но можеби и бебето е во водата. Сакам да кажам – бебето е во водата.“

Во таа живописна метафора, промоторите како Дејвис, кои го преплавиле пазарот со брзо пропаднати монети, изгледаа како оние што ја загадиле водата. Дали Нг некогаш му рекол да излезе од неговата када?

Нг рече дека со Дејвис се сретнал само еднаш, во краток разговор од околу 20 минути, и дека не знаел што точно планира тој. „Тешко беше да се процени“, рече тој, додавајќи дека неговиот тим воопшто не бил вклучен во лансирањето на токенот на Милеј.

Разговорот продолжи зад аголот, во канцеларијата на криптовалутата јупитер, сместена над продавница за тестенини. Дотраените дрвени скали до вториот кат беа полни со наредени чевли. Во просторијата имаше триесетина мажи и неколку жени, сите работеа на своите лаптопи. Нг извика од воодушевување кога еден од вработените демонстрираше нова функција за испраќање мемтокени фарткоин преку кјуар-код, со што се поедноставува внесувањето долги адреси на криптопаричници. Додека џвакаше малку сушено свинско месо од скара, друга програмерка му се пофали со прототип наменет за уште полесно создавање нови монети. Токму што беше создала една под името „пони фарт“ (Pony Fart Empire).

Разговорот со Нг продолжи и во следните неколку дена, постојано враќајќи се на темата за Дејвис и Трамповите токени, на очигледно негодување на Нг. Тој рече дека големите издавања на мемкоини всушност не биле толку значајни за неговиот бизнис. Иако, податоците на „Блокворкс“ покажуваат дека второто најголемо лансирање од основањето на „Метеора“ било токму она кога Трамп го издал својот токен. Нг објасни дека неговите планови биле многу поголеми. „Парите може да бидат бесконечни“, рече тој. „Што ако навистина можеме да создадеме пари за решавање на секој проблем?“

Додека јадеше супа со нудли на пазар за улична храна, рече дека едноставно е фокусиран на создавање најдобра технологија за креирање и лансирање монети, а не на контролирање на тоа што луѓето прават со нив. Ако притоа тргувањето со мемкоини повеќе личи на казино отколку на неговата утописка визија за иднината – тоа е, едноставно, светот во кој живееме.

„Криптото е, всушност, микрокосмос, нели? Одраз на она што го сака светот“, рече Нг, ставајќи рибини кнедли во својата чинија. „Луѓето сакаат прекуноќ да заработат пари. Луѓето не сакаат напорно да работат за да бидат наградени.“

Можеби Нг беше во право. Секако, некој веднаш сакаше да заработи пари кога Трампови ги создадоа своите монети. Но како што цените на тие монети со месеци паѓаа и се појавуваа сè повеќе славни личности за да се привлече вниманието на коцкарите, мемкоините ја губеа привлечноста. Според податоците на „Блокворкс“, во однос на врвот достигнат во јануари минатата година, до ноември е забележан пад на вкупното тргување со мемкоини од 92 отсто. Купувачите трошеа, одново и одново, сè додека нивните паричници не се испразнија.

Во јуни, од компанијата „Фајт, фајт, фајт“ беше најавено создавање нова апликација за тргување со криптовалути поврзана со Трамп, која претседателските синови ја отфрлија, велејќи дека семејството не ја поддржува апликацијата, додека истовремено работеле на сопствена криптоапликација. Најновиот план на Занкер, најавен на почетокот на декември минатата година, е мобилна игра наречена „Трамп билионерс клуб“, која го вклучува Трамповиот мемкоин. Веста не ја потресе цената. Имено, од 10 декември токенот на Трамп изгуби 92 отсто од вредноста од врвот, паѓајќи на 5,90 долари (5,07 евра), додека на Меланија изгуби 99 отсто од вредноста, сведувајќи се на 0,11 долари (0,095 евра) – речиси целосен крах.

Дејвис падна во немилост, што не е лесно во индустрија што и онака не се грижи многу за правила. Неговата локација е непозната, а профилите на социјалните мрежи замолкнаа, иако податоците од блокчејнот покажуваат дека неговите криптопаричници сè уште тргуваат со мемкоини.

Што се однесува до Нг, „Метеора“ во октомври минатата година издаде сопствена криптовалута. Нејзината вкупна пазарна вредност надминува 300 милиони долари (257,85 милиони евра).

Сè додека оние што помогнале во издавањето и промоцијата на мемкоините не проговорат – оставајќи ги настрана изјавите на Трамп – малку е веројатно дека некој точно ќе дознае како за толку кратко време биле заработени толку многу пари. Од друга страна, кога некој на пазарот на акции остварува сомнително голем резултат, регулаторите имаат овластувања детално да ги прегледаат записите за тргување и да побараат преписки од приватни пораки за да најдат докази за манипулација. Кај мемкоините, такво нешто засега не може да се очекува.

Макс Бурвик, адвокат од Њујорк, се обидува да ги повика на одговорност пазарите и креаторите на мемкоини. Застапувајќи трговци што изгубиле пари, во 2025 година тој ја тужеше „Памп.фан“, нарекувајќи ја „казино со наместени инсајдерски измами“. Во друга тужба се насочи против Дејвис, Чоу и платформата „Метеора“, тврдејќи дека и директорите и платформата повеќепати учествувале во измами според шеми „памп енд дамп“. Постапките за двете тужби се во тек и во нив не се наведуваат никакви неправилности поврзани со Трамп или со Милеј. Сите обвинети ги негираат обвинувањата. Адвокатот на Дејвис изјави дека токенот на Милеј не бил измама и дека не биле давани никакви ветувања за раст на цената. Адвокатот на Чоу, пак, изјави дека Чоу само помогнал во креирањето на софтверот на „Метеора“ и дека не бил вклучен во незаконски активности – доколку воопшто постоеле.

Луѓето што стојат зад процутот на мемкоините заработиле стотици милиони евра искористувајќи невнимателни трговци, изјави Бурвик за „Бизнисвик“. „Многу способни луѓе го осмислија тоа како машина за извлекување максимална вредност“, рече тој.

Трамп и неговото семејство преминаа кон диверзифицирано портфолио на судир на интереси, иако и натаму ги оспоруваат обвинувањата дека нивните финансии влијаат врз државната политика. Во меѓувреме претседателот туркаше планови американската влада да усвои закон за „стратешка резерва“ на биткоин. Патем, неговиот син Ерик има компанија за рударење биткоин. Дополнително, владата започна со продажба на борбени авиони на Саудиска Арабија, додека семејството Трамп истовремено гради облакодер на брегот на Џеда. Конечно, Трамп го помилува милијардерот Чангпенг Жао, коосновач на криптоберзата „Бајнанс“, која обезбеди клучна поддршка за уште еден криптопотфат поврзан со Трамп. Сите вклучени во помилувањето на Жао негираа какви било врски.

Многу инфлуенсери што некогаш промовираа мемкоини, исто така го пренасочија интересот. Некои сега промовираат нови места за обложување. За време на мандатот на Џо Бајден, регулаторите главно ги блокираа тие активности, сметајќи ги за нелегално коцкање, но администрацијата на Трамп има попопустлив став, а и семејството Трамп се вклучи во бизнисот. На платформите „Полимаркет“ и „Калши“, каде што Доналд Трамп Јуниор има советодавна улога, корисниците можат да се обложуваат на спорт, избори и речиси на сè.

„Полимаркет“ дури нуди и облог дали Хејден Дејвис ќе биде приведен оваа година. Шансите се мали.

— Со Мујао Шен и Игнасио Оливера Дол