Што ќе прави Трамп ако судот ги укине неговите царини?

Претседателот на САД, Доналд Трамп, овие денови би можел да дознае дали Врховниот суд ќе поништи клучен дел од неговата царинска политика. Судот разгледува дали Трамп може да користи закон кој претходно никогаш не бил применуван за воведување увозни давачки, а одлуката може да биде вклучена во претстојното соопштение за мислења по неодредени предмети.

Пониските судови веќе пресудија дека Трамп ја надминал својата надлежност повикувајќи се на Законот за меѓународни исклучителни економски овластувања од 1977 година (IEEPA) за да ги оправда своите обемни „реципрочни“ царини насочени кон американските трговски партнери, како и посебни давачки против Кина, Канада и Мексико.

Царините воведени врз основа на IEEPA остануваат на сила додека траат правните постапки. Ако Врховниот суд заклучи дека овие мерки се незаконски, голем дел од давачките кои Трамп ги воведе во својот втор мандат би можеле да бидат поништени, а државата би се соочила со обврска за враќање десетици милијарди долари.

Сепак, постојат и други начини на кои неговата царинска политика би можела да продолжи. Иако Уставот му дава на Конгресот овластување за воведување даноци и царини, законодавците дел од тие овластувања ги делегирале на извршната власт преку низа закони. Тие закони му даваат на Трамп најмалку пет резервни опции за воведување царини на различни начини. Општото правило е дека овие алтернативи имаат повеќе ограничувања и процедурални барања, што значи помала слобода да се воведат царини веднаш и да се постават стапките на било кое ниво.  

Bloomberg Mercury

Член 232 од Законот за проширување на трговијата од 1962 година

Што дозволува:

Член 232 му дава на претседателот овластување да ги регулира увозните царини на стоки поради национална безбедност. Не постои горна граница за висината на царините ниту за нивниот период на важност.

Ограничувања:

Царините не можат веднаш да се воведат. Претседателот може да делува само откако Министерството за трговија ќе спроведе истрага и утврди дека увозот на тие производи ја загрозува националната безбедност. По започнувањето на истрагата, министерот за трговија мора да му достави извештај на претседателот во рок од 270 дена.

За разлика од општите царини кои Трамп ги воведе преку IEEPA, Членот 232 е наменет за увоз во одредени сектори, а не од цели држави.

Тековна примена:

Трамп во 2018 година, за време на својот прв мандат, го користеше Членот 232 за воведување царини на увоз на челик и алуминиум. По враќањето во Белата куќа, повторно се фокусираше на овие два индустриски метала, потпирајќи се на заклучоците од истрагата од 2018 за да воведе царини од 50 отсто. Исто така воведе давачки за увоз на автомобили и авто-делови врз основа на заклучоците од истрагата според Членот 232 завршена во 2019 година.

Други странски стоки за кои во вториот мандат примени царини според Членот 232 вклучуваат полупроизводи и т.н. деривативни производи од бакар. Дополнително, уште некои сектори би можеле да се соочат со вакви мерки, бидејќи Министерството за трговија има повеќе отворени истраги.

 

Член 201 од Законот за трговија од 1974 година

Што дозволува:

Член 201 го овластува претседателот да воведе царини ако зголемувањето на увозот предизвикува или се заканува со сериозна штета на американските производители.

Ограничувања:

И овие царини не можат веднаш да се воведат. Американската меѓународна трговска комисија (ITC) прво мора да спроведе истрага и има 180 дена од поднесувањето на барањето да му достави извештај на претседателот. За разлика од истрагите според Член 232, ITC мора да одржи јавни сослушувања и да собере јавни коментари. Член 201 е насочен кон ниво на индустрија, а не кон широки царини на увоз од цела држава.

Царините се ограничени на најмногу 50 отсто над постоечките стапки. Можат да се воведат за почетен период од четири години и да се продолжат до најмногу осум години. Ако се на сила подолго од една година, мора постепено да се намалуваат во редовни интервали.

Тековна примена:

Трамп во 2018 користеше Член 201 за воведување царини на увоз на соларни ќелии и модули, како и на домашни машини за перење алишта. Царините за соларните производи ги продолжи и измени претседателот Џо Бајден, додека царините за машините истекоа во 2023 година.

Член 301 од Законот за трговија од 1974 година

Што дозволува:

Член 301 овозможува Канцеларијата на американскиот трговски претставник (USTR), под водство на претседателот, да воведе царини како одговор на трговски мерки на други држави кои се сметаат за дискриминаторски кон американските компании или за кршење на правата на САД според меѓународните трговски договори. Не постои ограничување за висината на царините.

Ограничувања:

И повторно, царините не можат веднаш да се воведат, бидејќи USTR прво мора да спроведе истрага. Агенцијата е задолжена да побара консултации со владата на државата чија пракса се испитува и да собере јавни коментари, што може да доведе до јавни сослушувања.

Царините автоматски престануваат по четири години ако USTR не добие барање за нивно продолжување, во кој случај можат да се продолжат.

Истражувањата според Член 301 се фокусираат на една држава, но USTR може паралелно да разгледува заеднички проблем кој се однесува на повеќе држави. Тоа се случи во првиот мандат на Трамп, кога се испитуваа даноци на дигитални услуги во 11 јурисдикции, вклучувајќи ја Франција и Обединетото Кралство.

Тековна примена:

Првата администрација на Трамп го користеше Член 301 за воведување царини на увоз од Кина во вредност од стотици милијарди долари во 2018 година, по истрага на кинеските политики за пренос на технологија, интелектуална сопственост и иновации. За време на мандатот на Бајден, царините според Член 301 беа зголемени за одредени кинески производи, вклучувајќи електрични возила.

Во јули 2025 година, USTR започна истрага според Член 301 против Бразил, испитувајќи ја трговската и политиката за интелектуална сопственост, пракси на уништување на шумите и пристапот до пазарот на етанол. Додека траеше истрагата, Трамп на почетокот од август, користејќи IEEPA, воведе дополнителна царина од 40 отсто на многу увозни производи од Бразил.

Член 122 од Законот за трговија од 1974 година

Што дозволува:

Член 122 му дава на претседателот можност за воведување царини за решавање на „темелни меѓународни проблеми на плаќање“. Не мора да чека федерална агенција да спроведе истрага пред воведувањето царини.

Ограничувања:

Условите за користење на овластувањата од Член 122 се корекција на „големи и сериозни“ дефицити во платниот биланс на САД, помош за корекција на меѓународната нерамнотежа или спречување „непосредна и значајна“ девалвација на доларот.

Царините се ограничени на 15% и можат да се применуваат најмногу 150 дена. За подолг период е потребна согласност од Конгресот.

Тековна примена:

Член 122 никогаш претходно не е користен. Во одговор на правните предизвици на употребата на IEEPA од страна на Трамп, кои ги покренаа пет мали компании и обвинители од 12 сојузни држави, Американскиот суд за меѓународна трговија истакна дека ако Трамп сакал да воведе царини за намалување на трговските дефицити, тоа би спаѓало во доменот на Член 122, а не IEEPA.

Член 338 од Смут-Хоули законот за царини од 1930 година

Што дозволува:

Оваа одредба од времето на Големата депресија му дава на претседателот овластување да воведе царини на увоз од држави „секогаш кога ќе се утврди како фактичка состојба“ дека тие земји наметнуваат неразумни трошоци или ограничувања, или пристапуваат со дискриминаторско однесување кон американската трговија.

Не постои предуслов за федерална агенција да спроведе истрага пред да се применат царините.

Ограничувања:

Царините според Член 338 се ограничени на 50 отсто.

Тековна примена:

Член 338 никогаш претходно не е користен за воведување царини. Ако Трамп се потпре на оваа одредба, таков преседан може да предизвика правни предизвици. Можноста Трамп да го користи Член 338 вознемири некои демократи во Претставничкиот дом, па пет пратеници во март поднесоа резолуција за укинување на тој дел од законот од 1930 година.

Референтни извори:

Bloomberg Geoeconomics објаснува што е на коцка во одлуката на Врховниот суд.

Bloomberg Big Take анализира како повеќе од 1.000 компании ја тужат администрацијата на Трамп поради царините.

Конгресната истражувачка служба во априлскиот извештај ги испитала овластувања на Конгресот и претседателот во врска со воведувањето увозни царини.