Колку ќе заработевте од вложување во ВИ акции за пет или десет години

Кога ЧетГПТ (ChatGPT) се појави крајот на 2022 година и за неколку месеци стана дел од работата и животот на милиони луѓе, малкумина претпоставувале какви потреси наскоро ќе направи вештачката интелигенција (ВИ) на светските берзи: илјада долари вложени во вистинска акција од компанија што работи во делот на ВИ инфраструктура (хардвер и софтвер) пред една деценија можеле да нараснат до износ кој повеќе наликува на лотариска добивка отколку на инвестициски принос.

Од  „Опен еј-ај“ (OpenAI), компанијата што го разви ЧетГПТ допрва се очекува иницијалната јавна понуда (ИПО), исто како и од конкурентот „Антропик“, настани што треба да  донесат вистинско цунами на берзите – бран што прв го почна пред десетина дена  „Спејс екс“ (SpaceX) на Илон Маск.  Меѓутоа, има компании од технолошкиот сектор којшто и самиот сѐ повеќе се развива околу ВИ, коишто се повеќе години котирани на берзите и веќе направија вистинско богатство за своите акционери.

Како на пример, „Енвидија“ (Nvidia), компанија која некогаш беше позната главно меѓу вљубениците во компјутерски игри поради своите графички картички, денес е еден од најмоќните "архитекти" на глобалната ВИ инфраструктура.  Акцијата на „Енвидија“ само во последнава година има пораст од преку 50 отсто, за пет години неверојатни 953 отсто или 10 пати повеќе, а ако по некоја случајност сте вложиле 1.000 долари пред 10 години во тогаш неатрактивната акција што чинела едвај околу еден долар кон средината на 2016 година, денеска би имале околу 200 илјади долари. 

Bloomberg

Но приказната за ВИ на  берзите не е само приказна за победници. Зад секоја „Енвидија“ или „Палантир“, постојат компании кои носеле "AI" во самото име, ветувале револуција, привлекле милијарди долари во инвестиции — а потоа разочарале, изгубиле скоро целосна вредност, или целосно пропаднале. Ќе пробаме да ги претставиме и двете страни на медалот: колкав е приносот за оние кои "погодиле" со вистинската компанија навремено, и зошто некои од најветувачките ВИ приказни на крајот не ги исполниле очекувањата.

 

Победниците за последниве пет години

 

-Nvidia (NVDA)   + 953 отсто за 5 години

Шампионот е дефинитивно „Енвидија“ – инвестиција од 1.000 долари пред пет години, денес би вредела околу 10.530 долари.

Зошто порасна толку многу: „Енвидија“ ефективно создаде сопствена категорија – графичките процесори (GPU) кои првично биле наменети за видеоигри, се покажаа како идеален хардвер за тренирање на ВИ модели. Компанијата во моментов контролира околу 80-90 отсто од пазарот на чипови за ВИ тренирање, а нејзината софтверска платформа „CUDA” создала т.н. технолошки „ров“ – речиси сите истражувачи и инженери пишуваат код оптимизиран специфично за хардвер на „Енвидија“, што го прави преминот кон конкурентски производи скап и компликуван. Со експлозијата на генеративната ВИ (ChatGPT, Grok, Claude, итн.) од крајот на 2022 година наваму, побарувачката за нивните чипови ги надмина сите очекувања.

 

-Super Micro Computer (SMCI)      + 812 отсто за 5 години

Инвестиција од 1.000 долари пред пет години денес би вредела околу 9.120 долари.

Зошто порасна толку многу: „Супер Мајкро Компјутер“ произведува сервери  и системи за складирање податоци специјализирани за ВИ инфраструктура, а над 80 отсто од нивните продажби се поврзани со платформи базирани на ГПУ(GPU) чиповите на „Енвидија“. Како директен "снабдувач" на т.н. „хиперскалери“ (големите технолошки компании што нудат услуги во облак -cloud, како Amazon Web Services, Microsoft Azure, Google Cloud Platform и др.)  и компаниите кои градат дата центри, „Супер Мајкро“ директно профитираше од бумот на ВИ инфраструктурата. Важна забелешка: оваа акција исто така доживеа драматичен пад во 2024 поради сметководствени контроверзии и судски тужби.

 

-Broadcom (AVGO)    + 734 отсто за пет години

Инвестиција од 1.000 долари пред пет години денес би вредела околу 8.340 долари.

Зошто порасна толку многу: Големиот пораст на пазарната вредност на „Броудком“ изминативе пет години е главно последица на експлозивниот раст на употребата на ВИ чипови што компанијата ги испорачува, особено во делот на т.н. Application-Specific Integrated Circuits (ASIC). Сето ова во комбинација со високо профитабилните преземања што „Броудком“ ги направи во делот на инфраструктурен ВИ софтвер, како и огромните оперативните маржи.
Наместо директно да се натпреварува со „Енвидија“ и нејзините чипови за поширока намена (GPU), „Броудком“ дизајнира и произведува прилагодени процесори по мерка за најголемите светски компании во делот на услуги во облак, како „Алфабет“ или “Мета“. „Броудком“ доминира и во областа на клучни компоненти за вмрежување и вклучување/исклучување потребни за поврзување на илјадниците ВИ сервери.

Bloomberg

 

-Advanced Micro Devices (AMD)  + 507 отсто за 5 години

Инвестиција од 1.000 долари во „АМД“ (AMD) пред пет години денес би вредела околу 6.070 долари.

Зошто порасна толку многу: „АМД“ забележа огромен раст благодарение на структурниот пресврт што се случи на компјутерскиот пазар, воден од вештачката интелигенција и растечката побарувачка за сервери за податочни центри, со високи перформанси. Сегментот на податочни или дата-центри сега е примарниот мотор на растот на „АМД“, а побарувачката за нивните најпознати EPYC серверски процесори едноставно експлодираше, придонесувајќи пазарниот удел на компанијата во тој сегмент да надмине 40 отсто.
Исто така, клиентите од рангот на „Мета“, „Оракл“ и „Опен еј-ај“, се свртеа кон „АМД“ за да ја намалат својата зависност од „Енвидија“, и со тоа и  нејзината преговарачка моќ.

Bloomberg Mercury

 

-Palantir (PLTR)    + 328 отсто за 5 години

Инвестиција од илјада долари во 2021 година, денеска би вредела 4.280 долари. 

„Палантир“ (Palantir) е софтверска компанија специјализирана за вештачка интелигенција, аналитика на големи бази на податоци , како и автоматизирани платформи за носење одлуки, користени од комерцијални клиенти или владини институции. Компанијата излезе на берза во септември 2020 година, па петгодишниот период за анализа на нејзината акција  речиси се совпаѓа со целиот живот на компанијата како јавна. Доколку, пак, сте биле доволно ентузијаст за ВИ и  сте вложеле во акцијата на „Палантир“ уште од самото ИПО, денеска вашите 1.000 долари би вределе дури 12.380 долари, затоа што растот од самиот почеток до денес е неверојатни 1.138 проценти. Всушност, на самиот почеток есента 2020 година би влегле на цена од околу девет долари за акција, додека во јуни 2021, акцијата чинеше веќе 25 долари, односно имаше пораснато веќе речиси трикратно. 

Зошто порасна толку многу: „Палантир“ го искористи лансирањето на својата платформа AIP (Artificial Intelligence Platform), која им дозволува на клиентите — од владини агенции до болници и корпорации — да вградат генеративна ВИ директно во своите постоечки податочни системи. Компанијата е профитабилна според т.н. GAAP принципи, односно општо прифатени сметководствени принципи во САД, што е реткост за софтверска ВИ компанија, а растот на приходите континуирано се движи околу 60-70 отсто годишно. За разлика од други компании во секторот, „Палантир“ речиси и да нема директна конкуренција во својот специфичен пазарен сегмент.

 

Победниците за последнава декада

 

За период од една деценија, списокот на „компании што постоеле пред 10 години“ поврзани со вештачка интелигенција е значително покус – повеќето денешни ВИ лидери едноставно не постоеле тогаш или не биле котирани на берза.
 

-Nvidia (NVDA)  +17.819 отсто за 10 години

Ова е раст што тешко може да се обработи како информација: инвестиција од 1.000 долари пред 10 години денес би вредела околу 179.000 долари – секоја година, во просек, повеќе од удвојување на вредноста, одржано во континуитет една цела декада. За овој период се случува целосна трансформација на компанијата – од производител на графички картички за компјутери и лаптопи до клучен играч во ВИ инфраструктурата на светот.

Клучната одлука на основачот и главен директор на “Енвидија“, Џенсен Хуанг,  пред околу една деценија беше посветувањето на дизајнирање ГПУ чипови специфично за ВИ работни процеси, што компанијата ја стави во водечка позиција уште пред ВИ бумот воопшто да започне. Кога генеративната ВИ експлодираше глобално кон крајот на 2022, „Енвидија“ веќе имаше готов производ, екосистем и пазарна доминација изградена низ години инвестирање во истражување и развој.
 

- Microsoft (MSFT), Amazon (AMZN), Alphabet (Google - GOOG) — стабилни, диверзифицирани добивки
 

Овие "Big Tech" компании постојат многу подолго пред ВИ бумот и забележале значителни 10-годишни приноси (типично во опсегот од неколку стотини проценти), придвижени не само од ВИ, туку од облак-инфраструктурата, реклами и претходни бизнис линии кои ВИ само ги засили во последниве години.

Конкретно:

„Алфабет/Гугл“ — Gemini модели, сопствени TPU чипови и Google Cloud;
+904 отсто за 10 години

„Мајкрософт“ — стратешка инвестиција во „Опен еј-ај“ и интеграција на ВИ (Copilot) низ целото производно портфолио; +629 отсто за 10 години

„Амазон“ — Amazon Web Services  облак инфраструктура и сопствени AI чипови (Trainium); +586 отсто за 10 години

Bloomberg Mercury

 

 

 

И за крај  -  не толку убавиот дел од ВИ приказната

 

Овде доаѓаме до подеднакво важниот дел од приказната. За секоја „Енвидија“, постојат дузина компании кои биле претставувани како "следната голема ВИ приказна", но не успеале да го испорачаат тоа.

-C3.ai (AI) — пад од над 90 отсто од максималната вредност

„C3.ai“ е особено илустративен случај затоа што компанијата буквално го имаше тикер симболот "AI" на берзата — совршено брендирање во вистинско време. Излезе на берза во декември 2020 по 42 долари по акција, брзо скокна на историски максимум од 161 долари истиот месец... а оттогаш постојано паѓа. Инвеститори кои купиле  акции на C3.ai  за 1.000 долари при нивниот ИПО во декември 2020 денес би имале хартии во вредност од само околу 200 долари.

Зошто разочарала: Главниот проблем не бил недостигот на интерес за ВИ — туку неуспех да се претвори тој интерес во одржливи, профитабилни договори. Акцијата тргувала на астрономски висок сооднос цена-продажба од над 90 кога достигнала врв во 2020, што било целосно неодржливо. Во февруари 2026, компанијата соопшти драматичен пад на приходите од 46 отсто на годишна основа, паѓајќи на само 53,3 милиони долари за кварталот, што предизвика ново раководство да најави намалување на работната сила од 26 отсто. Накратко: компанијата трошела премногу пари во потрага по раст кој едноставно не се материјализирал во доволна мера, а конкуренти како „Палантир“ во меѓувреме ја заземале позицијата на пазарен лидер во истиот сегмент.

- BigBear.ai (BBAI) — постојана нестабилност и разводнување на акции

„БигБеар.аи“ (BigBear.ai), компанија фокусирана на ВИ  решенија за одбрана и национална безбедност, е друг пример на компанија која предизвика голема врева, но потоа постојано разочарувала со резултатите.

Зошто разочарала: Акциите на компанијата изгубиле 64 отсто од својата вредност во период од две години, а компанијата планира да го дуплира бројот на акции од 500 милиони на една милијарда, што создава ризик од понатамошно разводнување на постоечките акционери. Дополнително, приходите на компанијата стагнирале четири години поради помал обем на договори со одбранбениот сектор, додека профитните маргини се влошуваат поради растечките трошоци за неискористена работна сила. Главната лекција тука: голема зависност од непредвидливи владини договори (кои можат да се одложат или намалат без предупредување) ја прави акцијата изразено нестабилна, а инвеститорите кои купувале на основа на "ВИ хајп" наместо фундаментални финансии, трпеле големи загуби.