Веќе е изгор, а климата го загорчува: Колку ќе чини кафето во 2026?

Минатата година беше рекордна година за цените на кафето, кои во неа влегоа со годишна стапка на раст од 70 проценти и силна суша, по што следеа обилни дождови кои драстично го намалија родот. На сето тоа лани беа додадени царински давачки.

Цените на зрната кафе арабика достигнаа нов рекорд во октомври откако американските „казнени“ царини го погодија најголемиот извозник на кафе во светот, Бразил. Како и на други места во светот, временските услови стануваат сè понепредвидливи и влијаат на жетвите, додека американските царини го зголемуваат притисокот.

Годината заврши со делумна стабилизација на цените на кафето. Тие малку паднаа поради олеснувањето на царините од страна на администрацијата на Доналд Трамп, која е загрижена за зголемувањето на цените на домашниот пазар. Многу аналитичари и одгледувачи на кафе очекуваат поповолни услови во 2026 година, но цените сè уште остануваат на историски високи нивоа.

 

Влијание на царинските давачки

Во текот на летото, американската администрација воведе царина од 50 проценти за бразилскиот извоз на американскиот пазар, како одговор на одлуката на бразилското правосудство да го осуди поранешниот претседател Жаир Болсонаро, сојузник на претседателот Доналд Трамп, на 27 години затвор.

Бразил е глобална земјоделска сила која заедно со Виетнам произведува 60 проценти од светското кафе. Царините предизвикаа пазарни превирања што силно ги погодија американските потрошувачи, па затоа администрацијата на Трамп одлучи на есен да ги укине секторските царини за кафе.

Цените на кафето во малопродажба достигнаа врв, но остануваат ранливи на ризици од царини и регулаторни промени, според италијанскиот производител на кафе „Лаваца“. „Се надеваме дека најлошото е зад нас и дека цените во супермаркетите ќе се стабилизираат во согласност со падот на цените на зелените, или непечени зрна кафе, по солидната жетва во Бразил, најголемиот светски производител на кафе“, рече Џузепе Лаваца, претседател на италијанската компанија, во интервју за ТВ Блумберг.

Влијание на климатските промени

„Комбинацијата од климатските промени, геополитичките тензии и нестабилноста на пазарот доведе до нагло зголемување на цените и голема неизвесност во глобалните синџири на снабдување со кафе“, ја опишаа аналитичарите на „Блумберг Адрија“ повеќегодишната состојба на пазарот на кафе пред неколку месеци.

Производителите пријавуваат загуби на земјоделски култури поради суша, мраз, обилни дождови и растителни болести. „Рекордниот раст на цените на арабика и робуста во текот на 2024 година и до февруари 2025 година се должеше на ограничениот извоз од Виетнам, намалените приноси во Индонезија и неповолните временски услови во Бразил“, рекоа аналитичарите.

На пример, во Бразил ситуацијата останува неповолна. Во регионите каде што се одгледува кафе, има изразена суша. Во октомври, делови од државата Минас Жераис, голем регион за производство на кафе, добија само околу 70 проценти од нормалните врнежи од дожд за тој период од годината. „Климатскиот фактор останува клучен“, изјави за „Блумберг“, Фернандо Максимилијано, раководител за анализа на пазарот на кафе во финансиската мрежа „Стоун екс“ (StoneX). „Царините се дополнителен притисок, но не смееме да ја игнорираме главната, структурна причина, а тоа е намалената понуда.“

Глобалната индустрија за кафе е во голема мера зависна од неколку екваторски земји, како што се Бразил, производителот на арабика, и Виетнам, производителот на робуста. Минатата година, Бразил претрпе петта последователна лоша жетва поради неповолни временски услови. Освен климатските проблеми во јужноамериканскиот гигант, ограничениот извоз од Виетнам и намалувањето на производството во Индонезија, исто така, влијаат на глобалниот пазар на кафе.

Оптималната клима за производство на кафе е тропска и екваторска, на надморска височина помеѓу 800 и 2.000 метри надморска височина, каде што влажноста преовладува во текот на целата година. Кафето, на пример, е исклучително важно за брзорастечката економија на Виетнам, сочинувајќи околу 10 проценти од вкупните приходи од извоз на земјоделски производи и три проценти од БДП на земјата. Извозот на кафе од Виетнам се намали од 1,61 милион на 1,32 милиони тони минатата година, но земјата сепак забележа зголемување на приходите од милијарда долари благодарение на повисоките цени.

На долг рок, се очекува понатамошен раст на цените поради зголемувањето на температурите. Истражувањата покажуваат дека до 2050 година, само околу 50 проценти од денешното земјиште ќе биде погодно за производство на кафе поради климатските промени.

Depositphotos

Трендови на цените на робуста и арабика

Фјучерсите за арабика на берзата на крајот на 2025 година беа за околу 9,6 проценти повисоки отколку на почетокот на годината, што значи зголемување од околу 317 на 347 американски долари за фунта (околу 0,45 килограми), или околу 30 долари за фунта. Сликата е сосема поинаква за робуста, чии цени се намалија за околу 20,2 проценти - паѓајќи од околу 4.760 на приближно 3.799 американски долари за тон, или околу 960 долари за тон.

Според холандската банка ИНГ (ING), арабиката беше една од најпрофитабилните земјоделски производи оваа година. Растот е првенствено последица на неповолните временски услови што влијаеја на производството во Бразил, најголемиот производител на арабика. Ниските залихи, исто така, придонесоа за растот, додека американските царини за бразилското кафе дополнително ги поддржаа цените.

Девизниот курс на бразилската валута, исто така, влијаеше врз движењето на цените. Бразилскиот реал значително се зајакна минатата година. Посилната домашна валута обично значи дека бразилските извозници се помалку мотивирани да продаваат по пониски цени на долари.

„Пазарот на кафе е обележан со флуктуации од февруари 2025 година. Ниската ценовна еластичност на понудата и побарувачката се карактеризира со зголемена волатилност на цените“, изјавија аналитичарите на „Блумберг Адрија“.

Како што покажува графиконот, арабиката е најпрофитабилната стока минатата година, додека цената на робустата значително опадна. Робустата губи вредност бидејќи понудата значително се подобрува, додека арабиката е поскапа бидејќи останува почувствителна на временските ризици. Покрај тоа, Бразил, најголемиот производител на арабика, беше изложен на високи тарифи до неодамна, додека Виетнам, најголемиот производител на робуста, беше меѓу првите земји што склучија трговски договор со Соединетите Американски Држави.

Спокојството на пазарот на робуста дополнително се промени поради очекувањата за поголема жетва во Виетнам и пошироко олеснување на понудата, што го смири пазарот и овозможи делумно обновување на залихите. Арабиката, од друга страна, останува под притисок поради временските проблеми во Бразил, каде што топлината и сушата можат брзо да ги намалат приносите. Покрај тоа, потешко е да се замени во многу мешавини и во сегментот на кафе со повисок квалитет, па дури и најмалиот знак на недостиг ги зголемува цените.

Прогнози за 2026 година

Годинава би можела да донесе заладување и делумно приспособување на глобалниот пазар на кафе по неколку години високи цени, според неодамнешниот извештај на водечкиот виетнамски извозник, производител и добавувач на кафе „Хелена кофи Виетнам“ (Helena Coffee Vietnam). Според тој извештај, клучен фактор ќе биде закрепнувањето на производството кај најголемите производители, првенствено во Бразил и Виетнам. И покрај ланската нестабилност, перспективите на страната на понудата постепено се подобруваат. Се очекува посилна жетва на бразилска арабика, додека за Виетнам се предвидува многу добра сезона на робуста, велат аналитичарите на ИНГ.

Доколку се остварат прогнозите за подобра жетва, глобалната понуда би можела да се зголеми, што генерално би го намалило притисокот врз цените, особено за робустата. Во исто време, побарувачката останува неизвесна: дел од клиентите би можеле да се свртат кон поевтини алтернативи поради послабата куповна моќ, но во исто време ова ја поттикнува потрошувачката на робуста и производи како инстант кафе, како и трендот на подготовка на кафе дома.

Bloomberg Mercury

На пазарот на робуста која се тргува во Лондон, основното сценарио се базира на очекуваното закрепнување на производството во Виетнам и можноста за рекордна жетва во Бразил. Ваквите случувања би можеле значително да ја зголемат глобалната понуда на робуста и да ги намалат цените. Во тој случај, цената веројатно би се движела од 3.200 до 3.800 американски долари по тон. Сепак, потрошувачката на робуста би можела да остане стабилна, бидејќи дел од потрошувачите во време на економска неизвесност избираат попристапни видови кафе.

„Хелена кофи Виетнам“ наведува две сценарија. Во првото, забавувањето на глобалниот економски раст поради царините и други неизвесности би можело да ја намали побарувачката, намалувајќи ги цените на опсег од 2.800 до 3.200 долари по тон.

Спротивното сценарио подразбира временски компликации што би го попречиле закрепнувањето на жетвата, како што се прекумерни врнежи од дожд поради метеоролошкиот феномен Ла Ниња во Југоисточна Азија или суша во други региони доминирани од производство на робуста. Зголемената побарувачка на пазарите во развој, исто така, би можела да придонесе за повисоки цени. Во тој случај, робустата би можела да се одржи на многу повисоко ниво, помеѓу 3.800 и 4.500 долари по тон.

За арабиката, која е котирана на Њујоршката берза, почетните претпоставки се малку поинакви. Основното сценарио на „Хелена кофи Виетнам“ претпоставува дека производството на бразилската арабика нема да се опорави толку колку производството на робуста или дека времето ќе остане суво. Со оглед на тоа што побарувачката за квалитетна арабика останува релативно стабилна, ова би можело да ги одржи цените високи.

Аналитичарите веруваат дека производството на робуста ќе се опорави во текот на 2026 година, додека производството на арабика нема. Сценариото за повисоки цени на арабика се базира на продолжување на исклучително неповолните временски услови, особено во Бразил и другите клучни земји производители. Доколку проблемите со жетвата продолжат и побарувачката остане силна, цените би можеле да се зголемат над неодамнешните максимуми.

Арабиката достигна рекордни цени лани поради послабата понуда од Бразил. Сепак, се очекува силно закрепнување во сезоната 2026/27, што треба да доведе до пад на цените. Како и во претходните години, времето останува главен ризик, се вели во извештајот на ИНГ.

Регулаторната рамка е важна и за европскиот пазар. Дополнително едногодишно одложување во спроведувањето на Регулативата на ЕУ за производи без уништување на шумите ги намалува краткорочните загрижености за можни прекини во снабдувањето во текот на 2026 година. За увозниците и компаниите кои го печат кафето, ова значи повеќе време за приспособување и помалку непосреден притисок врз достапноста на стоките на европскиот пазар.

Најавените намалувања на цените на берзата без непосреден ефект врз потрошувачите

Сепак, малку е веројатно дека прогнозираното намалување на цените на кафето во 2026 година брзо ќе се претвори во пониски цени за крајните потрошувачи. Во интервју за „Блумберг“ кон крајот на ноември, Кристина Скокија, извршна директорка на италијанскиот производител на кафе „Или“ (Illycaffè), изјави дека компанијата ќе ги зголеми цените во сите земји и низ сите продажни канали.

Компаниите, како што изјави таа, не можат едноставно да го амортизираат зголемувањето на трошоците. Според „Блумберг“, другите производители на печено кафе веројатно ќе го следат „Или“ бидејќи потрошувачките цени продолжуваат да заостануваат зад растечките трошоци за суровини. Според Карлос Мере, раководител на истражувањето на пазарот на земјоделски производи во „Рабобанк“ (Rabobank), зголемувањето на малопродажните цени на кафето обично доаѓа со задоцнување од неколку месеци, а понекогаш и до една година. Тој очекува понатамошно зголемување на цените во наредните месеци.

„Цената на кафето варира доста“, рече Аљаж Смрекар од „Товарна кава“ и кафетеријата во Марибор, „Рустер Кофи“. „Претходната година беше доста висока, но сега полека паѓа“, вели тој, додавајќи дека поголемиот дел од кафето што го купуваат е арабика.

Смрекар, исто така, предупредува на прекини во снабдувањето. „Моментално е доста тешко да се набави кафе од Етиопија, испораките се одложуваат околу два месеци. Пред тоа, испораките од Кенија беа одложени - во основа има проблеми со нарачката на африканско кафе. Од друга страна, нема проблеми со испораката на кафе од Бразил, каде што сезоната завршува во октомври“, вели тој, додавајќи дека цената на кафето од Бразил се зголемила три пати во последните две години.