Критични суровини: ЕУ забрзано прави планови за да се заштити од Кина

Европската Унија забрзано прави планови да ги зголеми резервите со критични суровини. Поради огромната зависност од Кина, критичните суровини се Ахилова петица на Стариот Континент и го забавуваат индустриското закрепнување. Овие суровини се основа за производство на современа технологија и воена опрема.

Клучни играчи во овие планови се Италија, Франција и Германија. Според договорот постигнат на почетокот на овој месец, Франција би била задолжена за финансирање на набавките, Германија би управувала со изворите на снабдување, а Италија би била задолжена за складирање.

Овие заложби на Унијата се дел од поширокиот план RESourceEU, кој беше усвоен во декември лани. Со него е предвидено во текот на оваа година ЕУ да вложи најмалку 3 милијарди евра за намалување на зависноста од Кина.

„Блумберг“ неодамна објави дека овие пари би биле обезбедени од различни извори. Една програма на ЕУ, на пример, се очекува да придонесе со 2 милијарди евра меѓу 2026 и 2027 година за инвестиции поврзани со суровини. Друг фонд на ЕУ ќе обезбеди 700 милиони евра за развој на синџири на снабдување со суровини и поддршка на климатски пријателски технологии.

Намалување за увозната зависност за 50 отсто до 2029 година

RESourceEU е продолжение на Актот за критични ретки материјали (CRM Act), кој беше усвоен во 2024 година и кој важи за технички необврзувачки акт. Акцискиот план  RESourceEU политички е посилна стратегија, со акцент на економска безбедност и интервенционизам.

„Европа не може повеќе да работи на ист начин. Оваа лекција ја научивме на болен начин, со енергијата, и нема да ја повториме со критичните материјали“, изјави во октомври претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, кога го најави претстојниот план.

Чувањето на стратешките резерви се смета за клучен чекор за заштита од Кина со оглед на тоа што на Европа ѝ недостигаат преработувачки капацитети и ќе ѝ треба време за да постигне диверзификација.

Со овој план се превидува намалување на зависноста за увоз за 50 отсто до 2029 година, а првиот чекор е почетокот со работа на Европскиот центар за критични суровини годинава.  Во моментов Кина контролира повеќе од 70 отсто од  преработката на стратешки минерали.

Листата на критични минерали на ЕУ содржи 34 суровини, од кои 17 се означени како стратешки, бидејќи се сметаат за најважни за зелената и дигиталната транзиција, како и за одбранбениот и вселенскиот сектор.

Каде потфрли Актот за критични ретки материјали?

ЕУ има сериозни тешкотии во исполнувањето на целите од Актот од 2024 година. Со него беше предвидено ЕУ до 2030 година да го зголеми домашното ископување стратешки материјали за да покрие 10 отсто од својата потрошувачка. Тоа е недостижно, наведуваат од Европскиот суд на ревизори (ЕСА) во последниот извештај,  затоа што истражувањето нови наоѓалишта оди тешко, а процесот еден рударски проект да стане оперативен оди уште потешко и може да трае и 20 години.

Втората цел од Актот е преработувачките капацитети во ЕУ да задоволат 40 отсто од потрошувачката во Унијата до 2030 година. Според ревизорскиот извештај, и тоа е недостижно, главно, поради високите трошоци за енергија.

Третата клучна точка од Актот е целта најмалку 25 отсто од стратешките суровини на ЕУ да потекнуваат од рециклирани извори до 2030 година. „Но перспективата не е ветувачка: во моментот 7 од 26 материјали потребни за енергетската транзиција имаат стапки на рециклирање меѓу 1  и 5 отсто, додека 10 воопшто не се рециклираат“, наведуваат ревизорите.

Понатаму, според извештајот, не се поттикнува рециклирање на некои материјали – особено оние што потешко се извлекуваат, како ретките земјени елементи во електричните погони или паладиумот во електрониката. Ревизорите нагласуваат дека и во овој случај причина за застојот се високите трошоци за обработка, малите достапни количества и регулаторните бариери.

„Без критични суровини нема да има енергетска транзиција, нема конкурентност и нема стратешка автономија. За жал, моментално сме опасно зависни од неколку земји надвор од ЕУ за снабдување со овие материјали“, изјави Кеит Пентус-Росиманус, член на ЕCA одговорен за ревизијата. „Затоа е од суштинско значење ЕУ да ги засили своите напори и да ја намали својата ранливост во оваа област.“

Актот има цел и да се намали зависноста од поединечни земји. До 2030 година увозот од поединечна земја во ЕУ не смее да надминува 65 отсто за ниту една стратешка суровина, независно од тоа дали станува збор за преработени или непреработени суровини.