Што ќе биде на агендата на самитот меѓу Трамп и Шји во Вашингтон?

Кога кинескиот претседател Шји Џјинпинг ќе слета во Вашингтон на 23 септември, ќе се навршат три години од неговата последна посета на САД. Неговиот долгоочекуван еднодневен самит со претседателот Доналд Трамп следниот ден ќе им даде можност на лидерите на двете најголеми светски економии да ги подобрат личните односи и да бараат заеднички точки за спорни прашања, вклучувајќи трговија, вештачка интелигенција, војната со Иран и иднината на Тајван.

Еве ги прашањата што најверојатно ќе доминираат на агендата.

Трговија и царини

Се очекува Шји и Трамп да побараат продолжување на примирјето од октомври 2025 година во трговската војна што Трамп ја иницираше по своето враќање во Белата куќа. Примирјето ги намали царините што двете земји ги воведоа на меѓусебните стоки и суспендираше некои предложени извозни контроли за испораки на производи, вклучувајќи кинески ретки метали.

Двете земји разговараа дали да одат чекор понатаму и да ги намалат царините за стоки, вклучувајќи американски енергетски и земјоделски производи, пред самитот на лидерите оваа недела. Тоа е дел од претходна иницијатива за олеснување на увозните бариери за производи во вредност од 30 милијарди долари од секоја страна преку механизам на Трговскиот одбор. За некои производи од Кина би се применувале стапки според принципот „најповластена нација“.

Но, царинското затоплување е далеку од сигурно. Кинеската влада долго време се жали на американските увозни давачки, а Вашингтон покрена истраги за трговските практики на други земји што би можеле да му дадат можност да воведе нови мерки против Кина за да ги замени „реципрочните царини“ што Врховниот суд на САД ги поништи во февруари. Доколку го стори тоа, може да бидат воведени нови царини од 7,5 отсто. Се очекува САД да се воздржат од каква било официјална најава сè до по самитот.

Во разговор за телевизијата „Блумберг“ во понеделникот, американскиот трговски претставник Џејмисон Грир изјави дека Кина и САД и понатаму имаат различни ставови околу условите за продолжување на царинското примирје, сугерирајќи дека Вашингтон би поддржал продолжување од три до шест месеци.

Обврски за купување и инвестиции

Јапонија и Јужна Кореја презедоа обврски за големи инвестиции во САД или за купување повеќе американски производи како начин да ги исполнат трговските барања на Трамп, а неговата администрација го применува истиот пристап кон Кина.

Кина бележи стабилен напредок во исполнувањето на ветувањето да купува 25 милиони тони американска соја годишно до 2028 година и неодамна ја надмина половината од целта за оваа година. Напредокот во засебната обврска да потроши најмалку уште 17 милијарди долари за американски земјоделски култури изгледа потежок. Целта е „остварлива ако политичките односи останат конструктивни и ако царинските бариери продолжат да се намалуваат“, изјави Канг Веи Чеанг, земјоделски брокер во „Стоун екс“ (StoneX Group Inc.) во Сингапур.

Кина е на околу половина пат до исполнување на обврската за купување Bloomberg

Другите купувања од САД се одвиваат бавно. На пример, увозот на говедско месо изнесуваше само 7 милиони долари во првите седум месеци од годината, што е мал дел од 556 милиони долари во 2025 година, според „Блумберг економикс“. Кина во мај ги обнови дозволите за снабдување од стотици американски фабрики за преработка на говедско месо, но испораките едвај се опоравија поради растот на цените во САД и слабата побарувачка во Кина.

Во мај, Трамп изјави дека Кина се обврзала да купи 200 авиони од „Боинг“. Грир рече дека Кина напредува во исполнувањето на оваа обврска.

Инвестицискиот дел од преговорите останува предизвик. Иако Трамп испраќаше мешани сигнали за увозот на кинески автомобили во САД и јавно размислуваше дали да дозволи Кина да гради фабрики за автомобили во Америка доколку вработуваат американски работници, таа идеја е политички многу чувствителна во САД. Секој таков договор би морал да ги исполни и правилата за национална безбедност.

Вештачка интелигенција

САД и Кина се натпреваруваат за лидерство во областа на вештачката интелигенција (ВИ) и двете земји презедоа чекори за ограничување на пристапот до технологијата на другата страна.

Од последната средба на лидерите во мај наваму, брзиот развој на вештачката интелигенција ги направи разговорите итни и поконтроверзни. Американскиот министер за финансии Скот Бесент предупреди дека „нема задутре ако Кина победи во трката за ВИ“.

Перформансите на најнапредните кинески модели за вештачка интелигенција се приближуваат до оние на американските конкуренти, а Пекинг ја гледа ВИ како единствена шанса да го сврти технолошкото ривалство со Вашингтон во своја корист. Откако лидерите на американската ВИ индустрија повикаа на попретпазливо темпо во развојот на најнапредните системи од безбедносни причини, Пекинг возврати, оценувајќи ги тие предлози како себични и засновани на заплашување.

Кинеските производители на чипови забрзано развиваат процесори способни да обработуваат сложени ВИ задачи откако американските извозни контроли го отежнаа пристапот на кинеската индустрија до најнапредните чипови од компании како „Енвидија“ (Nvidia). На 22 септември, „Алибаба“ го претстави, како што го нарече, најмоќниот кинески ВИ чип, наменет да конкурира на „Енвидија“ и да поддржи големо проширување на капацитетите на дата-центрите во наредните години.

Дополнителен извор на тензии се појави оваа година откако американските лаборатории за ВИ ги обвинија кинеските развивачи дека ги користат резултатите од нивните најнапредни модели за создавање конкурентски системи по многу пониска цена. Белата куќа воведе мерки насочени кон спречување на оваа практика, позната како „адверзаријална дестилација“.

Критични минерали

Критичните минерали, како ретките земни метали, станаа спорна тема бидејќи се неопходни за производство на роботи, електрични возила и прецизно наведувано оружје, а Кина доминира во нивното производство. Тоа му даде на Пекинг значителна предност за време на минатогодишниот царински судир со САД, кога воведе извозни контроли за ограничување на пристапот до кинеските ретки земни метали.

По трговското примирје во октомври, Кина повторно дозволи дел од извозот на тие производи. Но администрацијата на Трамп се жали дека Пекинг намерно ги забавува испораките, а извозот на магнети од ретки земни метали кон САД се намали минатиот месец.

И покрај напорите на Вашингтон да ги диверзифицира изворите на критични минерали, според „Блумберг економикс“, САД веројатно се уште се години далеку од намалување на зависноста од Кина во рударењето и преработката на ретки земни метали.

 

Војната со Иран

Трамп е под притисок да стави крај на конфликтот што предизвика глобална енергетска криза, а Кина му обезбедува економски спас на Техеран како негов најголем купувач на нафта. Таа исто така обезбедува одредено дипломатско покритие на меѓународната сцена, а постојат и извештаи дека иранската војска добила одредена помош од Кина.

Пекинг им нареди на кинеските компании да им пркосат на американските санкции насочени кон купувањето иранска нафта. Кинеското Министерство за надворешни работи повеќепати се спротивстави на, како што ги нарече, незаконските еднострани санкции што ги засегаат кинеските компании.

Во август, Бесент изјави дека Вашингтон започнува „економска офанзива“ против финансиските врски на Иран низ светот. Запрашан дали САД се подготвени да ги отсечат големите кинески банки поради олеснување на трговијата со Иран, тој рече дека „никој не е надвор од дофатот на американските санкции“.

Се очекува Трамп да продолжи да врши притисок врз Шји во врска со односите на Кина со Иран. Сепак, Шји не изгледа дека брза да му помогне на Трамп во неговите обиди економски да го ослабне Иран.

Тајван

Тајван останува едно од најчувствителните и потенцијално најексплозивните прашања во односите меѓу САД и Кина. Една од главните цели на кинеските претставници е да го блокираат предложениот американски пакет оружје за Тајван во вредност од 14 милијарди долари.

Додека Пекинг го смета островот за дел од својата територија, САД ја поддржуваат земјата со самостојна управа и одржуваат силни, иако неформални, врски со нејзината влада.

Пекинг претходно побара од администрацијата на Трамп официјално да изјави дека се „спротивставува“ на независноста на Тајван, отстапка што би претставувала голема дипломатска победа за Кина.

Откако американскиот претседател се сретна со Шји во Пекинг во мај, Трамп изјави дека разговарале за американската продажба на оружје на Тајван и додаде дека не сака „војна што е оддалечена 9.500 милји“.

Доколку прашањето за островот се отвори на разговорите неделава, главното прашање ќе биде дали Трамп би жртвувал дел од интересите на Тајван во замена за отстапки од Пекинг.