Европа е на опасно место, на менито на Шји и Трамп

„Ако не сме на масата, тогаш сме на менито“, беше предупредувањето на Марк Карни до другите „средни сили“ претходно оваа година. Гледајќи го овонеделниот самит меѓу САД и Кина, Европската Унија точно разбира што сакаше да каже канадскиот лидер.

Додека Доналд Трамп и Шји Џјинпинг се подготвуваат да разговараат за вештачката интелигенција, трговијата и глобалната нестабилност, Европа повторно се потсетува на својата улога на набљудувач по години во кои заостануваше зад својата реална економска и политичка тежина во одбраната и технологијата. Зависноста на ЕУ од американска воена опрема како ловците Ф-35, недостигот од сопствени технолошки шампиони и внатрешните несогласувања ја оставија речиси безгласна на Блискиот Исток, непоканета на мировните разговори меѓу Украина и Русија и прилично беспомошна кога пристапот до моќни американски модели за вештачка интелигенција ненадејно се ограничува.

Иако Европа го удвои трошењето за одбрана од 2020 година наваму и ги охрабрува компаниите како холандскиот производител на чипови АСМЛ (ASML) да соработуваат со француската ѕвезда во областа на ВИ, „Мистрал“ (Mistral), јазот меѓу неа и САД, како и Азија, дополнително се зголеми.

Опасноста ЕУ да биде главно јадење на геополитичката трпеза на Шји и Трамп е реална закана за Унијата и за нејзината претседателка Урсула фон дер Лајен. Затоа не е чудно што таа предупредува за „опасни зависности“, како зависноста од американскиот гас или трговскиот дефицит со Кина од околу една милијарда евра дневно. Новите тарифни договори меѓу Вашингтон и Пекинг би можеле да доведат до уште поголем прилив на евтини кинески производи во Европа, каде што „кинескиот шок“ веќе ја ослабува индустријата и го поттикнува популистичкото незадоволство.

Европските трговски заштити не ги спречија компаниите како БЈД (BYD) да освојат рекордни удели на европскиот автомобилски пазар. ГАГ (Guangzhou Automobile Group) веќе ги претстави плановите да продава десетина нови брендови на електрични и хибридни возила во Франција до 2030 година.

ЕУ исто така е силно зависна од технолошките гиганти од Силициумската Долина и Сиетл, како „Амазон“, кои контролираат 70 проценти од европскиот пазар на технологии во облак. Во областа на вештачката интелигенција, Унијата ризикува да стане само примател на правила ако САД и Кина некогаш заеднички одлучуваат за темпото на развој на најнапредните модели. Тоа не е извесно, бидејќи двете страни се натпреваруваат за технолошка надмоќ, но Брисел нема многу простор за дејствување ако се плаши од потенцијално опасните способности на технологијата. Без сопствен развој на ВИ, ЕУ нема да стекне вистинско влијание.

Дополнителна закана е можноста за понатамошна злоупотреба на трговијата како политичко оружје. Притисокот и агресивната политика на Трамп околу Гренланд и НАТО не се единствениот ризик. ЕУ набавува околу 70 проценти од ретките земни метали од Кина, а Пекинг веќе покажа подготвеност да ја користи таа предност како средство за притисок врз Европа.

Антонио Баросо од „Блумберг економикс“ смета дека постабилните односи меѓу САД и Кина и евентуалното продолжување на трговското примирје по самитот би можеле да му дадат на Шји повеќе простор за притисок врз ЕУ, која размислува за построги мерки против кинеската извозна машинерија. Европската економија, која силно зависи од трговијата, во моментов изгледа особено ранлива.

Сè поблиските односи со Канада би можеле делумно да го ублажат овој притисок, имајќи предвид дека Отава располага со огромни резерви на фосилни горива и критични минерали. Сепак, клубот на средни сили за кој се залага Карни не е магично решение. Таквите партнерства по природа се нестабилни, дури и кога не се протегаат преку различни континенти, нешто што самата ЕУ добро го знае.

Исто така, ниту еден договор со Канада нема да ја ослободи Унијата од потребата да го забрза бавниот процес на постигнување консензус и да ја подобри способноста за носење тешки трговски одлуки. Впрочем, веќе постои договор со Канада кој сè уште чека целосна ратификација.

Во прилог на ЕУ може да се каже дека конечно почна сериозно да зборува за отпорноста на синџирите на снабдување, за повисоки трошоци за одбрана, за инвестиции во електроенергетските мрежи и за користење на „сите алатки“ за борба против трговските нерамнотежи со Кина. Вистинскиот предизвик е овие разговори да се претворат во конкретни дејства и Унијата навистина да ја искористи својата тежина како единствен пазар. САД и Кина треба да сфатат дека притисоците и заканите носат економска цена.

Сите одбранбени мерки, како што се царински бариери против кинескиот увоз, мора да бидат придружени со сериозни инвестиции во стратешки индустрии за да се создаде поголема преговарачка моќ. Нобеловецот Жан Тирол во својата нова книга препорачува Европа уште посилно да се фокусира на технологијата и да изгради екосистем околу АСМЛ, клучен снабдувач за американските и азиските производители на чипови.

„Целта не е контрола врз целиот синџир на вредност на полупроводниците, туку врз еден негов значаен дел“, пишува тој. „Да се поседува преговарачки адут во меѓународните преговори е геополитичка неопходност.“

Европа има и дополнителни безбедносни опции, покрај германското вооружување, доколку покаже доволно храброст да ги следи поагресивно. Џузепе Спатафора од тинк-тенкот ЕУИСС (EUISS) укажува на перспективни партнерства со Украина, како проектот за противракетна одбрана „Фреја“ (Freyja), како и на поблиски односи со Канада во арктичкиот регион.

Претставници на ЕУ следниот месец треба да ја посетат Кина. Јасната стратегија ќе биде клучна, особено во период кога популистичките партии бележат загрижувачки раст во анкетите во Франција и Германија. Можеби не остануваат многу шанси Европа да премине од менито на масата каде што се носат одлуките.

 

-- Лионел Лоран е колумнист за Bloomberg Opinion кој пишува за иднината на парите и иднината на Европа. Претходно, тој работел како новинар за „Ројтерс“ и „Форбс“.