Кои се опциите за Светското првенство во фудбал ако Иран се повлече?

Барањето на Иран да ги игра своите натпревари од Светското првенство надвор од Соединетите Американски Држави (САД) ги остави тимовите, организаторите и навивачите во неизвесност.

Никогаш досега домаќин на Светското првенство не бил во оружен конфликт со земја учесничка, а барањето на Иран создаде сложен проблем за ФИФА. Иран побара да ги игра своите натпревари кај кодомаќинот Мексико наместо во Соединетите Американски Држави. Сепак, тоа се логистички предизвици што би било тешко да се надминат толку блиску до почетокот на турнирот, а ФИФА досега одбиваше да ги разгледа најновите промени во распоредот.

Натпревари беа пренасочувани или откажувани и порано во минатото, најчесто поради војни, санкции или бојкоти. Сепак, управното тело на фудбалот е строго посветено на избегнување на политиката, а претседателот на ФИФА, Џани Инфантино, изјави дека од сите квалификувани тимови, вклучувајќи го и Иран, се очекува да ги играат своите натпревари.

Зошто Иран побара неговите натпревари да бидат преместени?

Откако САД првично сигнализираа дека Иранците се добредојдени на Светското првенство и покрај војната, американскиот претседател Доналд Трамп го смени својот став во март, велејќи дека смета дека не е соодветно тие да патуваат „заради сопствена безбедност“. Како одговор, шефот на Иранската фудбалска федерација, Мехди Таџ, изјави дека иранскиот тим нема да патува во САД. Министерот за спорт Ахмад Донјамали изјави дека учеството нема да биде можно поради воздушните напади на САД и Израел врз Иран. Иранскиот амбасадор во Мексико побара првите натпревари на Иран да бидат преместени од Лос Анџелес и Сиетл во Мексико, а мексиканската претседателка Клаудија Шајнбаум изјави дека земјата е подготвена да биде домаќин на натпреварите.

Може ли ФИФА едноставно да ги премести натпреварите на Иран од САД?

Технички, може, но на 17 март ФИФА официјално го отфрли барањето, наведувајќи дека од сите тимови се очекува да играат според распоредот објавен во декември.

Влезниците за натпреварите на Иран во Лос Анџелес и Сиетл веќе се продадени, а тие натпревари им беа доделени на тие градови пред неколку години, па затоа би било неправедно да се одземат настаните од пазарите што се подготвуваа за нив.

„Хотелите на тимовите се подготвени, терените за тренинг се подготвени, стадионите се подготвени. Не е важно кој игра таму“, изјави Кетрин Шлесман, претседателка и извршна директорка на Комитетот за домаќини (Host committee) на Лос Анџелес, во поткастот на „Блумберг бизнис оф спортс“.

Дури и ако натпреварите од групната фаза на Иран се преместат, би било речиси невозможно да се избегнат натпреварите во Соединетите Американски Држави за време на нокаут-фазите.

Кои се другите опции на ФИФА?

ФИФА би можела да се држи до моменталниот распоред, принудувајќи го иранскиот тим да одлучи дали да патува во Соединетите Американски Држави или да се повлече од турнирот. Алтернативно, ФИФА би можела директно да интервенира и да го суспендира или исклучи Иран. Тоа би било можно само од безбедносни причини, бидејќи статутот на ФИФА бара строга политичка неутралност. Годишниот конгрес на ФИФА е закажан за 30 април во Ванкувер, каде што би можело да се дискутира за ситуацијата во соработка со националните асоцијации, вклучувајќи ја и иранската.

Инфантино на 31 март се сретна со иранскиот национален тим пред пријателскиот натпревар Иран-Костарика во Анталија, Турција, и рече дека ФИФА ќе продолжи да го поддржува тимот „за да обезбеди најдобри можни услови за нивните подготовки за Светското првенство во ФИФА“.

Одбивањето на ФИФА да размисли за преместување на натпреварите во Мексико ја покажува нејзината претпазливост кон промените во последен момент што би можеле да предизвикаат обвинувања за политичка пристрасност. Инфантино веќе предизвика контроверзии околу ждрепката за Светското првенство во декември, кога му ја додели на Трамп наградата за мир на ФИФА.

Малку е веројатно дека ФИФА ќе преземе какви било дефинитивни мерки против Иран, освен ако земјата официјално не објави дека нема да учествува - што сè уште не се случило. Ситуацијата остава во неизвесност неколку национални тима. Нов Зеланд и Белгија, кои ја делат групата Г со Иран, изјавија дека продолжуваат со подготовките за нивните закажани натпревари во Лос Анџелес сè додека не добијат дополнителни информации.

Колку е реално Иран да учествува на Светското првенство?

Дури и пред војната, иранските граѓани се соочуваа со ограничувања за патување во Соединетите Американски Држави. Конфликтот им го отежна на тимовите обезбедувањето безбедни и овластени летови од Блискиот Исток. Иранскиот амбасадор во Мексико се пожали на недостиг од соработка од страна на американската влада во издавањето визи и логистичката поддршка.

 

Доколку Иран не учествува, ФИФА ќе мора брзо да најде замена. Бидејќи Иран се квалификуваше преку Азиската фудбалска конфедерација, местото веројатно ќе ѝ припадне на друга земја од регионот..

Што ако Иран сепак оди во САД?

Натпреварите на Иран во Соединетите Американски Држави би барале зголемена безбедност за играчите и навивачите. Иако на иранските граѓани им е забрането да патуваат во Соединетите Американски Држави за турнирот, во Соединетите Американски Држави има голема иранска дијаспора, од кои многумина сакаат да присуствуваат и на стадионот. Според истражувачкиот центар „Пју“, од 2024 година во Соединетите Американски Држави живееле 750.000 Иранци; околу 375.000 од нив живеат во Калифорнија.

Како политиката влијаела врз меѓународните фудбалски турнири во минатото?

Светските првенства во 1942 и 1946 година беа целосно откажани поради Втората светска војна. Југославија беше исклучена од Европското првенство во 1992 година, неколку недели пред турнирот, поради санкции поврзани со војната. Во 1974 година советската репрезентација одби да игра квалификации во Чиле по десничарскиот државен удар, што доведе до дисквалификација. Најблиската паралела со сегашната ситуација е Светското првенство во 1982 година, за време на Фолкландската војна помеѓу Велика Британија и Аргентина. Шпанија беше домаќин на турнирот, а двата тима не играа меѓусебно.

Со какви казни би се соочила Иранската фудбалска федерација доколку се повлече?

Доколку екипата се квалификува за Светското првенство, а потоа се повлече, правилата на ФИФА се доста строги. Според членот 6 од прописите за Светското првенство на ФИФА во 2026 година, асоцијациите не можат еднострано да се повлечат откако ќе се обврзат на натпреварувањето. Казните за Иранската фудбалска федерација би зависеле од тоа колку блиску до почетокот на турнирот се случило повлекувањето.

Доколку се повлечат повеќе од 30 дена пред турнирот, Дисциплинската комисија на ФИФА би можела да изрече казна од најмалку 250.000 швајцарски франци (315.000 долари).

Доколку се повлечат во рок од 30 дена од почетокот, казната би се дуплирала на најмалку 500.000 швајцарски франци.

Дополнително, иранската екипа би морала да ги врати сите средства што ги добила од ФИФА за турнирот, вклучувајќи 1,5 милион долари средства за подготовка и дел од котизацијата за учество од 10,5 милиони долари.

Дисциплинската комисија на ФИФА може да ја исклучи федерацијата и од идните натпреварувања, што значи дека на Иран би можело да му биде забрането да се квалификува за Светското првенство во 2030 година. Единствената техничка дупка во законот е клаузулата за виша сила, што ѝ дозволува на ФИФА да ја ослободи земјата од одговорност во случај на војна или природна катастрофа. Примената на оваа клаузула е целосно по дискреционо право на ФИФА и бара официјален став за конфликтот, што е строго избегнувано во интерес на политичка неутралност.

Кој би можел да го замени Иран?

Не постои правило дека замената мора да биде од истата конфедерација. Сепак, историскиот преседан и желбата за географски избалансиран турнир сугерираат дека местото ќе остане кај Азиската конфедерација.

Ирак претходно беше прв во редот да го замени Иран, бидејќи беше највисоко рангирана азиска нација што не се квалификува пред војната. Сепак, Ирак официјално се квалификува на 31 март победувајќи ја Боливија со 2-1 во Мексико.

Обединетите Арапски Емирати сега се главни кандидати за замена на Иран. Обединетите Арапски Емирати стигнаа до последното коло од квалификациите, губејќи од Ирак во петтото коло.