Америка плаќа, ФИФА заработува: зошто годинашниот Мундијал е најскап досега

Во четвртокот почна најголемиот спортски настан годинава. Во Мексико Сити се сретнаа репрезентациите на Мексико и Јужна Африка и со тоа го отворија најголемото и најскапото Светско првенство во историјата на „жога бонито“ (joga bonitо), односно „убава игра“.

Меѓународната фудбалска федерација ФИФА за Светското првенство во Северна Америка во буџетот за периодот од 2023 до 2026 година предвиде рекордни приходи. Станува збор за најголемиот буџет на организацијата досега, бидејќи покрај актуелното првенство, во 2023 година се одржа и Светското првенство во фудбал за жени.

Годинешното првенство нашироко е познато како „најскапото“ Светско првенство на сите времиња. Не поради трошоците на организаторите – Светското првенство во Катар ја чинеше Доха повеќе од 200 милијарди долари поради изградбата на стадионите – туку поради рекордниот буџет на ФИФА и астрономски високите цени на билетите.

Ова не помина без контроверзии, бидејќи ФИФА за годинешното првенство воведе таканаречено динамично формирање на цените. Кога во декември беа објавени цените на билетите, тие беа дури седумпати повисоки отколку за Светското првенство во Катар во 2022 година, објави Би-Би-Си.

Во рамки на новиот модел на формирање на цените, со кој ФИФА наплатува провизија и при препродажба на билети, приходите од билетите според проценките ќе достигнат меѓу 1,8 и 2,1 милијарда долари, наведува ЕСПН.

Експертот за спортски маркетинг Томаж Амброжич објаснува дека ова ќе биде најскапото Светско првенство во историјата поради „зголемувањето на бројот на репрезентации учеснички и значително повисоките оперативни трошоци за организација, кои во САД ќе бидат највисоки досега“.

Буџетот на ФИФА зголемен за 4,5 милијарди долари

ФИФА во буџетскиот циклус 2023–2026 планира приходи од 11 милијарди долари, што е за 4,56 милијарди долари повеќе од претходниот циклус, пред сѐ поради проширеното Светско првенство – наместо 32 селекции, на Мундијалот ќе настапат 48 – и повисоките приходи од билети, угостителски пакети, телевизиски и маркетиншки права.

Најголем раст ФИФА очекува кај приходите од продажба на билети и угостителски права, кои би требало да се зголемат за 2,59 милијарди долари, на рекордни 3,10 милијарди долари. Светското првенство во 2026 година заеднички ќе го организираат Канада, Мексико и САД, а натпреварувањето ќе се одржува во 16 градови домаќини и на модерни стадиони кои овозможуваат поширока понуда на комерцијални пакети за навивачите.

Приходите од телевизиски права во буџетскиот циклус би требало да достигнат 4,26 милијарди долари, што е за 964 милиони долари повеќе отколку во претходниот период. ФИФА наведува дека поволните северноамерикански временски зони, глобалната достапност на преносите и проширениот формат на турнирот ѝ обезбедуваат цврста основа за комерцијализација на правата.

Приходите од маркетиншки права би требало да се зголемат за 927 милиони долари, на 2,69 милијарди долари. Приходите од лиценцни права во буџетот се проценети на 669 милиони долари, главно врз основа на лиценцирање на брендот и плаќање лиценцни надоместоци. Другите приходи се проценети на 277 милиони долари.

Годинешното Светско првенство е најголемото досега/Depositphotos

Трошоците за Светското првенство

ФИФА во првичниот буџет за Светското првенство во 2026 година предвиде трошоци од 3,839 милијарди долари. Во оваа сума се вклучени организацијата и оперативната реализација на турнирот, логистиката, техничките услуги, превозот, трошоците за персоналот, продукцијата и комерцијалните активности, како и наградниот фонд за репрезентациите учеснички.

Земјите домаќини, во меѓувреме, се одговорни за најголемиот дел од инфраструктурата, безбедноста и локалните услуги. Најтранспарентните податоци за трошоците за Светското првенство доаѓаат од Канада, која ќе биде домаќин на две локации на Мундијалот – во Торонто и Ванкувер.

Канадската буџетска канцеларија неодамна процени дека федералното, провинциското и локалното ниво на власт за 13 натпревари во Торонто и Ванкувер заедно ќе потрошат околу 1,07 милијарди канадски долари, односно приближно 780 милиони американски долари. Федералната влада би требало да обезбеди 473 милиони канадски долари, односно околу 339 милиони долари.

Мексико, пак, на федерално ниво најавува најниски трошоци за организација на својот дел од Мундијалот. Како и Канада, оваа латиноамериканска земја ќе биде домаќин на 13 натпревари. Претседателката Клаудија Шејнбаум веќе одобри средства во вредност од 330 милиони долари за мобилност во трите федерални држави домаќини.

Мексико Сити на почетокот на годината посебно воспостави дигитална платформа за транспарентност што следи буџет вреден околу 1,33 милијарди долари во рамки на голем број градежни проекти поврзани со инфраструктурата за Светското првенство.

Најголемиот дел од првенството ќе се игра во САД, каде што турнирот ќе го организираат дури 11 градови. Трошоците за организација најмногу ќе паднат врз градовите и сојузните држави. Школата за бизнис и менаџмент во Женева во својата анализа проценува дека организацијата ќе ги чини градовите домаќини 1,8 милијарди долари оперативни трошоци.

Американската влада досега одобри 625 милиони долари неповратни средства за 11-те градови домаќини во САД, но тие средства беа распределени дури во март и можеби сè уште нема да бидат доволни за покривање на трошоците, објави Блумберг. Посебна анализа на Блумберг Гавермент (Bloomberg Government) покажува дека 11 сојузни држави пред турнирот заеднички обезбедиле повеќе од 847 милиони долари од сите федерални агенции.

Бидејќи годинашниот Мундијал не бара изградба на нови стадиони, како што беше случај со некои претходни турнири, најголемиот дел од јавните средства ќе бидат наменети за инфраструктура, безбедност, мобилност и привремени приспособувања на постојните објекти.

„Бидејќи најголемиот дел од стадионите се во приватна сопственост, организаторот ќе мора да плаќа висока кирија и високи трошоци за персоналот. Дополнително, во САД најголемиот дел од инфраструктурата што ќе се користи првенствено е наменета за американски фудбал“, објаснува познавачот Амброжич и додава дека оваа инфраструктура е на високо ниво.

Вкупните трошоци за организација на Светското првенство во 2026 година ќе бидат познати дури по последниот судиски свиреж. Според студија што за ФИФА ја изработи консултантската компанија „ОпенЕкономикс“ (OpenEconomics), вкупните трошоци поврзани со турнирот би можеле да достигнат 13,9 милијарди долари, главно како резултат на туризмот, организацијата на турнирот и инвестициите на градовите домаќини.

Награден фонд

Во април 2026 година ФИФА дополнително го зголеми наградниот, односно дистрибутивниот фонд за 48 репрезентации на 871 милион долари. Така, секоја учесничка ќе добие најмалку 2,5 милиони долари за подготовки и 10 милиони долари за настап на турнирот.

Годинешниот награден фонд е речиси двојно поголем од оној на претходниот Мундијал. ФИФА за Светското првенство во Катар во 2022 година, на кое настапија вкупно 32 репрезентации, подели 440 милиони долари награден фонд. Победничката Аргентина пред четири години доби 42 милиони долари.

Новите средства вклучуваат и повеќе од 16 милиони долари субвенции за трошоците на делегациите на репрезентациите, како и зголемен број доделени билети за националните тимови. Пред корекцијата, ФИФА најави награден фонд во вредност од 727 милиони долари за Светското првенство во 2026 година, објави Ројтерс.